Recensie Mijn documenten

Zambra schrijft over mannen die zich niet hechten (drie sterren)

Dat Alejandro Zambra opgroeide ten tijde van de dictatuur van Pinochet in Chili klinkt door in zijn verhalen. 

Foto Leonie Bos

In het verhaal ‘Herinneringen ophalen’ krijgt een schrijver het verzoek een misdaadverhaal te leveren, ‘bij voorkeur gesitueerd in Chili’. Hij maakt het zichzelf niet al te moeilijk en put uit zijn herinneringen aan een incident dat hij eind jaren tachtig meemaakte. Hij was toen 14 jaar en had maar één interesse: meisjes. Yasna bijvoorbeeld, die hem had uitgenodigd voor haar verjaardagsfeest. Op de bewuste avond rookte de jongen eerst nog even een joint met een paar vrienden. Dat had hij beter niet kunnen doen, want op het feest kreeg hij ineens honger als een paard en zette hij het onbeschaamd op een vreten. Dat zinde Yasna’s vader en diens assistent helemaal niet en hij kreeg een ongenadig pak rammel.

Met deze jeugdherinnering heeft de schrijver natuurlijk nog geen misdaadverhaal te pakken en hij verzint er een verhaal omheen. Daarin vermoordt Yasna haar vader en dat is niet zonder reden. Als jong meisje was zij misbruikt door hem en door zijn assistent, die ook nog eens een halfbroer van haar blijkt te zijn.

Alejandro Zambra: Mijn documenten
Uit het Spaans vertaald door Luc de Rooy.
Karaat; 237 pagina’s; € 19,90.

Het lijntje van de fictieve auteur in ‘Herinneringen ophalen’ naar Alejandro Zambra (1975) zelf is snel gelegd: ook hij is schrijver, ook hij komt uit Chili, ook hij was eind jaren tachtig 14 jaar oud en ook hij put bij het schrijven van zijn verhalen graag uit zijn eigen herinneringen. In het titelverhaal ‘Mijn documenten’ bijvoorbeeld, een losjes geformuleerde terugblik op zijn kinderjaren. Een betrekkelijk zorgeloze tijd, tot Zambra’s alter ego iets ontdekte wat zijn ouders en de televisie zorgvuldig voor hem verborgen hadden weten te houden: dat Chili een militaire dictatuur was waarin mensen werden vermoord en gemarteld. Nog een voorbeeld: ‘Instituto Nacional’, waarvoor Zambra zich baseerde op zijn herinneringen aan de jaren dat hij op ‘de meest prestigieuze middelbare school van Chili’ zat, die al heel wat presidenten had afgeleverd. Mooi is ‘Camilo’, het verhaal over een bewonderde jeugdvriend die het zonder vader moet doen. Die werd kort na de militaire coup van 1973 opgepakt en week daarna uit naar Europa. Aardig detail in dit verhaal: het cameo-rolletje voor Zambra’s Nederlandse uitgever en vertaler Luc de Rooy.

In een aantal verhalen – vooral als ze in de derde persoon zijn geschreven – is Zambra zelf minder goed te herkennen. Neem ‘Juist of onjuist’, over het geklungel van een gescheiden advocaat met zijn zoontje, zijn ex-vrouw, zijn Catalaanse buren en een vrouw die hij nog kent van zijn studententijd. Of ‘Familieleven’, waarin een carrière- en partnerloze veertiger op een huis komt passen van een literatuurdocent en diens aantrekkelijke echtgenote en zich daarbij hoe langer hoe meer in de nesten werkt.

De advocaat en de huisbewaarder zijn typische Zambra-personages: mannen die zich niet of nauwelijks aan anderen hechten en zich daar weinig druk over lijken te maken, laat staan dat ze ertoe zouden overgaan hun lot in eigen handen te nemen. Wat boeit het, het leven tikt wel verder. En, niet onbelangrijk, ze komen altijd wel weer een vrouw tegen die ze, zoals Zambra het opvallend vaak uitdrukt, ‘te grazen nemen’. En zo niet, dan trekken ze zich wel af. Ook hun vriendschappen zijn, net als hun relaties met vrouwen, veelal kortstondig en afhankelijk van het toeval.

Je zou de introversie en gelatenheid die de toon van Mijn documenten bepalen kunnen zien als typerend voor Zambra’s generatie. Die groeide op tijdens de militaire dictatuur van Pinochet, de tijd van zwijgen die de Chileense samenleving ook nadien nog lang vleugellam zou maken. Maar Zambra legt het er niet dik bovenop in deze verhalen, die iets navelstaarderigs hebben en die je daarom ook zou kunnen lezen als de uitdrukking van een strikt particuliere gemoedstoestand.

cover Mijn documenten. Foto rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.