Review

Zambra is niet consequent in zijn ambitie om te ontregelen

Rond 1990 zat Chili in een ingewikkelde overgangsperiode toen de dictatuur van Pinochet langzaam maar zeker plaats moest maken voor de democratie. In die periode zat Alejandro Zambra op de middelbare school. Aan het slot van Begrijpend lezen schrijft hij dat het hem maar niet lukte om een roman van de grond te krijgen over die ongewisse tijd. Totdat hij bedacht dat hij zijn boek de vorm zou kunnen geven van de taaltoets die destijds deel uitmaakte van het toelatingsexamen voor de universiteit.

Begrijpend lezen bestaat zo uit negentig meerkeuzevragen plus een antwoordformulier. Er zijn vijf typen vragen: over termen die niet in het rijtje thuishoren, over zinnen die in de juiste volgorde moeten worden gezet, over zinnen waarin de juiste woorden dienen te worden ingevuld, over zinnen die niet in het rijtje thuishoren en over tekstbegrip.

In de voetsporen van Cortázars geweldige roman Rayuela: een hinkelspel gaat Zambra inventief aan de haal met dit even strakke als speelse keurslijf. Bijna alle vragen en opdrachten geven net weer op een andere manier te denken. Toch is er wel een rode draad te ontdekken: voortdurend laat Zambra een onheilszwangere schaduw vallen over de alledaagse situaties die Zambra in veel van deze stukjes oproept. Neem nummer 25. Daarin moet je vijf zinnetjes in de juiste volgorde zetten (die natuurlijk niet bestaat): 'Je vader maakte ruzie met je moeder', 'Je moeder maakte ruzie met je broer', 'Je broer maakte ruzie met je vader', 'Het was altijd koud' en 'Dat is alles wat je je herinnert'. De titel boven deze opdracht zet dit op zichzelf weinig opzienbarende rijtje in een heel ander daglicht: 'Negentien-eh... ergens-in-de-jaren-tachtig'. De jaren tachtig, dat was toen er in de Chileense samenleving een gemuilkorfd schisma liep tussen de beulen en de slachtoffers van de dictatuur, een onderwerp waarover Zambra al eerder de autobiografische roman Manieren om naar huis terug te keren schreef.

In de vertaling gaat soms iets mis, zoals in de tekst waarin een metroconducteur voorkomt die een eigen cabine met knoppen heeft en twee keer zo veel verdient dan toen hij de kost verdiende als godsdienstleraar. Dat moet natuurlijk metrobestuurder zijn. En inderdaad: in het Spaanse origineel staat 'conductor' en dat betekent bestuurder.

Zambra is niet helemaal consequent in zijn ambitie om te ontregelen. Want waarom zou je de alle kanten op waaierende vragen lezen als een boekje over de periode dat hij op de middelbare school zat? Dat kan, maar hoeft niet.

Alejandro Zambra
Begrijpend lezen
Uit het Spaans vertaald door Luc de Rooy.
Karaat; 109 pagina's; euro 17,95.
Fictie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden