Zal Johnny Depp ooit weer goede films gaan maken?

Ooit een sympathieke vrijbuiter, nu een tragisch gestrande piraat

Zelden sloeg het imago van een acteur zo snel om als dat van Johnny Depp. De ooit zo sympathieke, excentrieke vrijbuiter stapelt flop op flop en vecht zijn geldzorgen uit voor de rechter. Waar ging het mis?

Ooit gezien als groot acteertalent, maar de laatste jaren stapelen de mislukkingen zich op.

En dan drijven de gedachten onvermijdelijk af. Het gebeurt al aan het begin van Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales, het vijfde deel in Disneys razend populaire kanonnen- en piratenparade. Op het moment dat een aan lager wal geraakte kapitein Jack Sparrow zijn belangrijkste bezit inruilt voor een fles rum. Het blijkt best lastig te kijken naar Jack Sparrow, die alles overheeft voor een druppel alcohol, zonder óók te denken aan acteur Johnny Depp (53), die naar verluidt maandelijks 30 duizend dollar (27 duizend euro) aan wijn uitgeeft.

Of neem de talloze kanonscènes die het zeeroversspektakel rijk is. Probeer daarbij maar eens de gedachte te verbannen aan dat andere kanon, dat Johnny Depp voor 5 miljoen dollar aanschafte om de as van zijn vriend en idool, de schrijver-journalist Hunter S. Thompson, mee weg te schieten.

Aan lager wal geraakte piraat

Bij het uitbrengen van Dead Men Tell No Tales (de film gaat vrijdag wereldwijd in première) lijkt de levenswandel van hoofdrolspeler Depp te kunnen wedijveren met die van zijn personage Sparrow, de permanent beschonken antiheld. In excentriciteit, of, misschien beter, in tragiek.

Het is precies waar Disney bang voor was. De filmstudio mikt met Dead Men Tell No Tales wederom op een kaskraker, zes jaar nadat het vierde deel in de franchise 1 miljard dollar heeft opgebracht. En veertien jaar nadat de allereerste Pirates-film een verrassende zomerhit was geworden (opbrengst 650 miljoen dollar). Met dank aan Depp, die besloot kapitein Jack Sparrow niet als een ruwe zeebonk neer te zetten, maar als een feminiene en frivole vrijheidszoeker. Een verlopen hippie met een scheutje zelfoverschatting, die vaak meer ondanks dan dankzij zichzelf ongeschonden uit bizarre avonturen rolt.

In Fear and Loathing in Las Vegas naar het boek van Hunter S. Thompson met links Benicio del Toro.

Het bleek een goudmijn. Een waaruit Disney nogmaals diep hoopt te putten. Daarvoor haalde de studio behalve Depp (de acteur verdient naar verluidt zo'n 55 miljoen dollar per piratenfilm) ook medespelers van het eerste uur Keira Knightley en Orlando Bloom aan boord (die eerder na deel drie afhaakten). Zelfs Sir Paul McCartney werd voor een bijrolletje gestrikt. De publiciteitsmachine van Disney draait overuren om de 230 miljoen dollar kostende piratenfilm onder de aandacht te brengen. Maar Depps persoonlijke perikelen staan meer in de belangstelling.

Achteraf bezien kondigde de storm zich al aan in 2014, toen Johnny Depp wankel ter been en mompelend, vloekend en hikkend een Hollywood Film Award uitreikte, live op nationale televisie. Twee jaar later kondigde Depps vrouw, de 22 jaar jongere actrice Amber Heard, aan al na 15 maanden van Depp te willen scheiden. Ze vroeg, én kreeg, een straatverbod. Depp zou haar onder invloed herhaaldelijk hebben mishandeld. Een foto van een blauwe plek bij haar oog (resultaat van een botsing met Depps door de lucht vliegende mobieltje) was niet het enige bewijsmateriaal, waarschuwde ze.

What's eating Gilbert Grape

Ooggetuigen spraken elkaar tegen en de zaak is inmiddels geschikt, maar de hele toestand heeft Depp schade berokkend. Zijn voorlaatste big-budgetfilm Alice Through the Looking Glass, een groteske Tim Burton-verfilming van het beroemde boek van Lewis Carroll, werd een financiële flop, deels vanwege die zaak, oordeelden deskundigen.

En dat was nog vóór de orkaan werkelijk opstak. Voordat Depp en zijn ex-managers begin dit jaar verwikkeld raakten in een juridische strijd die grofweg draait om de vraag: hoe kan het dat de acteur de afgelopen vijftien jaar pakweg 650 miljoen dollar heeft verdiend en toch niet aan zijn maandelijkse verplichtingen van 2 miljoen dollar kan voldoen? Is dat vanwege verkeerde financiële voorlichting van zijn zaakbehartigers, of kan Depp zijn hand niet op de knip houden?

Als Willy Wonka in Charlie and the Chocolate Factory.

Bezopen bestedingspatroon

Depps voormalige vertrouwelingen gaan sindsdien los in de media over diens buitenissige bestedingspatroon. Over de wijn dus bijvoorbeeld, het incidentele kanon, zijn grootgrondbezit (waaronder een gehucht nabij Cannes en drie eilanden op de Bahama's). Of over de geluidsman die Depp voor honderdduizenden dollars per jaar op de loonlijst zou hebben staan om hem via een oortje op de set zijn tekst in te fluisteren; Hollywoods bestbetaalde acteur zou te belabberd zijn die zelf nog in te studeren.

Er kwamen verhalen naar buiten over Depps 'zorgwekkende' gedrag tijdens de opnamen van Pirates 5. De acteur zou geregeld te laat zijn verschenen op de set, omdat hij kennelijk een roes had liggen uitslapen, en honderden figuranten uren hebben laten wachten. Een beschuldiging die Depps producenten wilden bevestigen noch ontkennen, maar wel trachtten te relativeren met de woorden: 'Johnny is geen ochtendmens.'

In het oorlogsepos Platoon.

Johnny Depp (53) lijkt in een vrije val te zijn geraakt. Zelden sloeg het imago van een acteur in zo'n korte tijd om. Van het charmante buitenbeentje, hip en toegankelijk, dat zich nooit wilde vereenzelvigen met de Hollywood-hysterie, tot de man die nu zo goed als samen lijkt te vallen met de clichés van wereldroem. Van een 'onaardse schoonheid', goed geconserveerd, tot de plotseling pafferig ogende midlifecrisisvariant daarvan. Ook buiten de set van Pirates ziet Depp eruit als een halve Jack Sparrow, met een surplus aan oogpotlood en behangen met sjaaltjes, kettingen en ander ijzerwerk ('Johnny Depp', grapte stand-upcomedian Daniel Tosh eens, 'bereidt zich voor op een avondje uit door te beslissen hoeveel leren armbandjes hij zal dragen.')

Voor een van Hollywoods duurst betaalde acteurs grossiert Johnny Depp de laatste jaren bovendien in mislukkingen. Recente films met Depp in de hoofdrol, zoals The Tourist (2010), The Lone Ranger (2013), Transcendence (2014) en Mortdecai (2015), werden door de critici neergesabeld en door het filmpubliek gemeden. Alleen wanneer Depp met piraten op het doek verschijnt, zo lijkt het, stromen de bioscopen en de kassa's nog vol.

De griezelfilm Nightmare on Elm Street.

Ongewild een tieneridool

Waar ging het mis, is de vraag die veel Amerikaanse bladen zich nu stellen. En: komt het nog wel goed met Johnny Depp?

Acteren was niet Depps grote liefde, de acteur laat niet na dat vaak te vertellen. John Christopher Depp II (Kentucky, 1963) trok naar Los Angeles om rockmuzikant te worden en voorzag in zijn levensonderhoud door het telefonisch verkopen van pennen. Het was huisvriend Nicolas Cage die hem overhaalde audities te doen, met bijrollen in films als A Nightmare on Elm Street (1983) en Platoon (1986) als gevolg. Depp brak van de ene op de andere dag door als tieneridool in de highschool-serie 21 Jump Street (1987-1990) en belandde als posterboy aan de muur van talloze meisjeskamers. Het was een rol die Depp verafschuwde. Nog maar net had hij een voet tussen de deur in Hollywood, of hij smeet die deur met een klap achter zich dicht.

Zijn grote doorbraak als Edward Scissorhands.

Meteen in zijn eerstvolgende rol rekende hij radicaal af met het imago van mooie jongen. Depp speelde Edward Scissorhands in de gelijknamige film (1990), een freak met scharen in plaats van handen, in de regie van Tim Burton, wiens muze hij zou worden. Het werd het startschot van een carrière vol excentrieke rollen, duistere personages, buitenstaanders en zonderlingen in films als What's Eating Gilbert Grape (1993), Dead Man (1995) of Fear and Loathing in Las Vegas (1998). Depp maakte geen veilige keuzen en alleen dat al maakte hem sympathiek.

En Depp had dat dromerige, kwetsbare, melancholieke voorkomen; dat androgyne dat precies in de jaren negentig in zwang raakte. Ambiguïteit kenmerkt ook zijn beste rollen: van de vertederende engerd in Edward Scissorhands tot de empathische undercoveragent in Donnie Brasco (1997) of de griezelig-sadistische kindervriend Willy Wonka in Charlie and the Chocolate Factory (2005). Onder de oppervlakte van Depps dromerige, koele of dichtgeschminkte gezicht lag altijd iets te broeien.

In zekere zin past in dat rijtje ook Jack Sparrow, de piraat waarvoor Johnny Depp zich baseerde op de gemaniëreerde gebaartjes van Rolling Stones-gitarist Keith Richards. Een wufte zeebonk, Disney moest er aanvankelijk niets van hebben ('Is hij dronken? Is hij homo?', zouden ze Depp hebben gevraagd), maar het bleek precies de gekke tegenkleur die de film nodig had. Pirates werd een megablockbuster, die Depp parachuteerde van arthouseheld tot superster.

Ergens daarna liep het mis. Niet dat Johnny Depp daarvoor nooit flaters had geslagen, integendeel. Neem zijn vertolkingen in het lachwekkende Don Juan de Marco (1994) of het mierzoete Chocolat (2000). Maar na 2003 werden ze talrijker. Dat Jack Sparrow een herhaaloefening werd, viel te verwachten. Maar ook buiten zijn piratenfilms oogst Depp voortdurend dezelfde kritiek: dat hij steeds dezelfde apathische, doffe gelaatsuitdrukking heeft (The Tourist, The Lone Ranger) of juist ongeremd put uit zijn overbekende excentrieke mimiek en maniertjes (Alice Through the Looking Glass, Mortdecai).

De rol waarmee hij bekend werd bij het grote publiek: 21 Jump Street.
Donnie Brasco.

Hoofdverantwoordelijke

Sommigen wijzen daarvoor Tim Burton als schuldige aan. De eigenzinnige regisseur met wie Depp maar liefst negen films maakte, valt steeds vaker terug op hetzelfde slag verknipte fantasiepersonages (van Willy Wonka tot de Mad Hatter in Alice of de vampier in Dark Shadows) waardoor Depp steeds op hetzelfde thema voortborduurt. Anderen oordelen dat het succes van Jack Sparrow een molensteen om Depps nek is geworden: sinds het eerste deel van Pirates of the Caribbean wordt de acteur voornamelijk gestrikt voor cartooneske, tamelijk platte personages. Juist daarbij werkt Depps over-acteren vaak als vlek op vlek. De kans bestaat dat Depp zozeer wordt geassocieerd met zijn grillige personages, dat hij nauwelijks nog wordt gecast voor rollen die je realistisch kunt noemen. Zoals de Ierse gangster in Black Mass (2015), niet toevallig geroemd als zijn beste rol sinds tijden.

Maar de hoofdverantwoordelijke is natuurlijk Depp zelf. Die koos zijn interessantste rollen destijds door risico's te nemen. Nu hij de positie heeft bereikt te doen waar hij zin in heeft, kiest hij met franchises en remakes juist voor het gemak. Of misschien is Depp zijn kompas kwijt. Of boeit het hem allemaal niet meer; hij zei een paar jaar terug al eens aan snel met pensioen te willen.

Dead Man uit 1995 met het camerawerk van de Nederlander Robby Müller.

Depp zal door moeten, als de verhalen over zijn financiële malaise tenminste kloppen. En hopen dat Dead Men Tell No Tales een succes wordt, de geldkurk waarop hij blijft drijven. En daarna? Is er een uitweg? Als Johnny Depp niet alleen in uiterlijke zin is gaan lijken op Jack Sparrow, dan gloort er hoop: de stuntelende piraat moet altijd eerst de bodem raken, voordat hij zichzelf opnieuw uitvindt.

Recensie: Salazar's Revenge ***

Er was alle reden voor scepsis, maar het weerzien met de als vanouds zwalkende Johnny Depp is plezierig. Al is er ondanks de verse regie geen sprake van nieuw elan.

Johnny Depp is overbetaald

'Johnny Depp is Hollywoods meest overbetaalde acteur' - het lijkt een uitspraak uit de mond van Donald Trump, maar het blijkt uit onderzoek van het Amerikaanse financiële tijdschrift Forbes.

Depp verdient de twijfelachtige eretitel voor het tweede jaar op rij; in 2015 en 2016. Voor elke dollar die Depp vorig jaar aan salaris betaald kreeg, verdiende hij 2,80 dollar (2,50 euro) terug aan de bioscoopkassa's. In 2015 was dat slechts 1,20 dollar. Will Smith, de nummer 2 op de lijst van 2016, bracht 5 dollar op. Depps notering is vooral te wijten aan Alice Through The Looking Glass, dat vorig jaar jammerlijk flopte. In de top-10 van 2016 staan verder George Clooney (5), Leonardo DiCaprio (8) en Julia Roberts (9).

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.