Review

Zadie Smith stelt identiteit en teleurstelling centraal

Vanaf de eerste pagina hangt een zweem van dreiging boven de nieuwe roman van Zadie Smith. Twee vriendinnetjes dromen van een carrière als danseres. De een heeft geen talent, de ander verspilt het.

Zadie SmithBeeld Valentina Vos

Het is 1982. In Noordwest-Londen ontmoeten twee 7-jarige meisjes - Tracey en de ik-verteller -elkaar op dansles. Beiden wonen in sociale huurflats en hebben een dominante moeder. Tracey is het trotse project van een obese vrouw die je als white trash zou kunnen omschrijven. Ze projecteert haar eigen gefnuikte ambities op haar dochter. Tracey's (zwarte) vader is altijd afwezig, zogenaamd omdat hij als danser aan de entourage van Michael Jackson is verbonden.

Het andere meisje blijft het hele boek naamloos. Haar Jamaicaanse moeder heeft juist sterke persoonlijke ambities en doet er alles aan haar sociale achterstand in te lopen. Ze zet zich af tegen kitsch, junkfood en pulptelevisie, volgt cursussen bij de Open University en werkt aan haar carrière. De ambitieloze (blanke) vader is postbode.

Zadie Smith
Swing Time
Fictie
Uit het Engels vertaald door Peter Abelsen. Prometheus; 448 pagina's; euro 19,95.

Ondanks die verschillen in achtergrond raken de meisjes bevriend. Ze zijn de enige 'gekleurde' kinderen van de dansschool en dromen van een danscarrière. Al snel blijkt dat Tracey aanzienlijk meer talent heeft dan de ik-figuur, die intellectueel begaafder is. Zal hun vriendschap dit overleven?

Aldus de opzet van de vijfde roman van Zadie Smith, Swing Time, waarin de vertelster afwisselend terugblikt op haar jeugd in de jaren tachtig en negentig en verslag doet van haar wederwaardigheden in het nu. Daar begint de roman, met de omineuze zin: 'Het was de eerste dag van mijn ontluistering.' Pas veel later zal duidelijk worden wat er precies is gebeurd, maar een zweem van dreiging en teleurstelling hangt vanaf de eerste pagina over het boek.

De hoofdstukken over de jeugd van de ik-figuur zijn het levendigst. Bekwaam zet Smith de fase neer waarin de ik als goth door het leven gaat, 'beschut tegen de kou door mijn Doc Martens met stalen neuzen, mijn zwarte jeans en meerdere lagen zwarte jersey'. Alles uiteraard gekocht op Camden Market, het mekka voor adepten van grunge, Riot grrrl en Violent Femmes.

Zadie Smith - Swing Time

Identiteit

Waar Tracey een dansopleiding volgt en vervolgens een veelbelovende loopbaan ziet verzanden door een levensstijl vol drugs en steeds weer andere vriendjes, zet de ik-figuur zich af tegen haar ambitieuze moeder door een 'boterzacht examenpakket' te kiezen en vervolgens naar een tweederangs universiteit te gaan.

Ze komt te werken bij het een muziekstation en wordt de personal assistent van Aimee, een energieke en meedogenloos ambitieuze superster die aan Madonna doet denken.

In de loop van het boek wordt de sfeer van deceptie steeds manifester. De vertelster is teleurgesteld in haar gebrek aan danstalent, en in de manier waarop de wel getalenteerde Tracey haar carrière te grabbel gooit om te eindigen als het cliché van de gekleurde vrouw met een trits kinderen van verschillende vaders, wonend in het flatcomplex waar ze ooit opgroeide.

Maar de teleurstelling wordt vooral concreet als de ik-figuur zich begint te realiseren dat ze in de loop der jaren telkens een droom, een ideaal, een stukje van zichzelf, heeft opgegeven. Smith werkt dit vooral uit in de dociele relatie van haar vertelster tot Aimee, die opportunistisch Afrikaanse danstradities exploiteert in haar shows, uit ijdelheid een ziekenhuis in Afrika laat bouwen en ten slotte ter meerdere eer en glorie van zichzelf een Afrikaans kind adopteert.

Hoewel Swing Time een reeks sociaal-maatschappelijke thema's aansnijdt, gaat de roman in laatste instantie over identiteit. Wie wil je zijn en waartoe ben je bereid om dat te worden? Het is in dit verband waarschijnlijk geen toeval dat Smith haar vertelster naamloos heeft gelaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden