Zachte fluisterstemmen roepen Koude Oorlog op

De zaal oogt als de voorloper van de kantoortuin. Het hokje waarin elke bezoeker apart plaats neemt, heeft zachtboard wanden met gaatjes....

Het is 1956.

De muur staat nog niet, maar de geheime dienst in Oost-Duitsland heeft zich al vertakt tot in het dagelijks leven. Geen gesprek is meer veilig, leve de afluisterapparatuur. Over de alledaagse verschrikkingen die daarbij horen, schreef de Duitse auteur Uwe Johnson een roman: Vermoedens omtrent Jakob. Dat boek bewerkte Lex Bohlmeijer weer tot een hoorspel.

Twee mannen praten zachtjes over de dood van een zekere Jakob, hij kwam om bij een mysterieus treinongeluk. Een ongeluk? Waarschijnlijker is dat hij een pion was in het spel dat de Stasi met zijn vriendin speelde. Als tolk voor de NAVO in het Westen, moest zij worden overgehaald tot contraspionage.

Jakob werd so wie so in de gaten gehouden met een moeder die naar het Westen was gevlucht, terwijl hij zelf als spoorwegbeambte een sleutelpost bemande waar Russische legertreinen passeerden.

Gelardeerd met historische radiofragmenten ontstaat er langzaam een onontkoombaar tijdsbeeld, versterkt door deze merkwaardige entourage. Er is geen passender omgeving denkbaar voor dit 'levende hoorspel'. In dat malle hokje waan je je niet alleen in de jaren vijftig, ongemerkt ga je je zelf een afluisteraar voelen.

Er is een opvallend verschil tussen de stemmen op de band en het live geluid van twee acteurs. Soms lopen die twee even rond (Kees Hulst als Stasi-man, Maureen de Jong als Jakobs vriendin). Als welkome afwisseling, maar vooral om dramatische momenten extra spanning te geven.

Over de rand van onze 'cel' zien we hoe het meisje breekt als ze ontdekt dat zelfs de vrijpartij met haar vriend op de band staat.

De suggestieve kracht van een stem is onthullend. Wie goed luistert hoort elke nuance, elke aarzeling, elke poging zich te vermannen. En in deze verstilde omgeving (ontworpen door Carolien Scholtes) kun je moeilijk anders dan je op dat geluid concentreren. Vooral door die omgeving lijkt het 'live hoorspel' een theatergenre met toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.