Zaal giechelt om de horror van huisvlijt

De danseres op het toneel trekt met een vinger haar neusgat omhoog en blijft in die ongemakkelijke pose staan. Ineens klinkt er een luid, onsmakelijk gesnurk....

Van onze medewerkster

Marijn van de Jagt

AMSTERDAM

Duidelijker had (ON)ze keuze niet kunnen beginnen. De verzameling hoogtepunten uit het vorige seizoen van de Amsterdamse (NES) theaters onderscheidt zich van festivals als De keuze van de Rotterdamse Schouwburg en Het Theaterfestival door een overkoepelend thema. Is het toeval dat het merendeel van de dertien verkozen voorstellingen door vrouwen is gemaakt? De programmeurs van de (NES)theaters dachten van niet, en besloten de vrouwelijke kunstenaar centraal te stellen onder het motto: 'De biologie van het theater, of: de muze slaat terug'.

Veel vrouwen in het hedendaagse theater ontworstelen zich aan de geijkte vrouwbeelden. En aan de geijkte vormen van theater, zo stelde Nan van Houte, de directeur van de (NES)theaters, in haar openingspraatje. Ze maken theater 'dat spot met de theatrale gebruiken, dat persoonlijk is en een directe confrontatie zoekt met het publiek.' Dat heeft volgens Van Houte direct te maken met hun sekse. 'Vrouwen zijn bereid om zich bloot te geven. Dat geeft ze vrijheid.'

Dat dit een recente verworvenheid is, bewees beeldend kunstenaar Phil Bloom, een van de zes vrouwen die na Van Houte het woord kregen. Zij was in Hoepla! het eerste naakt op de Nederlandse televisie. In Frascati vertelde Bloom hoe dit optreden, dat direct voortkwam uit de thema's waar zij als kunstenaar mee bezig was, haar naderhand juist in haar vrijheid heeft belemmerd. Moeizaam naar woorden zoekend beschreef ze haar eigen artistieke ontwikkeling. Dia's van haar recente schilerijen van lijken, rottende karkassen en schedels illustreerden het verzet van Bloom tegen dat oppervlakkige beeld van het sexy Hoepla-meisje.

Is het specifiek vrouwelijke kunst, wat Bloom maakt? Van de vraag alleen al krijgen veel mensen de kriebels, maar over die kriebels ging het juist op de openingsmiddag van (ON)ze keuze. Als we sommige spreeksters mogen geloven, is de term vrouwenkunst een regelrecht taboe. 'Alsof je een besmettelijke ziekte hebt', karakteriseerde Mirjam Westen, conservator in het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem, de reacties op het voorkeursbeleid van haar museum.

Haar roep om erkenning door de kunstwereld en de (vrouwelijke) kunstenaars klonk nogal klagerig. Daarmee bevestigden ze precies het beeld van de feministen uit de Eerste Golf waar jongere generaties vrouwen zich tegen afzetten. 'Balorigheid, humor en kritiek', kenmerken het werk van de kunstenaressen die Westen bewondert. Het wordt tijd dat de conservatrice haar eigen presentatie aanpast aan deze veranderde mentaliteit.

Een van de kunstenaars die Westen als voorbeeld noemde was Kinke Kooi. Met een satanische humor deed zij in Frascati verslag van de verandering die zij de afgelopen zeven jaar doormaakte. De allereerste kunst werd door mannen gecreëerd, kreeg zij op de Kunstacademie van louter mannelijke docenten te horen. In de oertijd maakten de mannen rotstekeningen, terwijl de vrouwen zich bezighielden met huisvlijt.

Nadat Kooi zich jaren verzette tegen deze verdeling, vond ze zich terug in dat 'horrorwoord' huisvlijt. Klein, breiërig en uiterst persoonlijk werd haar werk, en Kooi illustreerde dat met een tekening van een blubberig vrouwenlijf naast een net zo blubberig rookworstje.

Zwanger van haar eerste kind wilde ze het daarover hebben. 'Moeilijk hoor, want een zwangere vrouw is voor kunstenaars ook taboe. Dat zie je alleen in bronzen beeldjes in de kunstuitleen. Al dat bloed op tv tegenwoordig, dat lijkt allemaal gruwelijk. Maar de werkelijke horror ligt in een beeldje van een zwangere vrouw.'

De innemende lichtheid en scherpte waarmee Kooi deze hedendaagse taboes besprak, maakte op die opening van (ON)ze keuze ineens een heleboel mogelijk. 'Horror' dacht het publiek vrolijk bij de ouderwetse strijdvaardigheid van Iteke Weeda, het wollige taalgebruik van Phil Bloom, en bij het verhaal van theatermaakste Lidy Six over de oerkrachten, nachtelijke boswandeling met vrouwen en het werken in een ronde vorm.

Maar wat Harm van Geel ervan vond, die in (ON)ze keuze staat met een jongensvoorstelling bij uitstek, zullen we nooit te weten komen. Hij verdween halverwege het programma uit de zaal. Misschien houdt hij niet van horror.

(ON)ze keuze: tot zondag 7 september in de (NES)theaters.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden