Yrrah neemt in inktzwarte stijl afscheid van het persmuseum

Het Persmuseum is gefuseerd met Instituut voor Beeld en Geluid. Een inktzwart afscheid, dankzij de morbide stijl van de tekenaar Yrrah.

Tekening in het Persmuseum. Beeld Yrrah

Een man staat in het raamkozijn, klaar om te springen. Achter hem komt zijn vrouw hoed, jas en koffer brengen: opdat hij netjes dood kan vallen. Dit is een karakteristieke cartoon van Yrrah: wreed, grappig en getekend met lijnen die strak staan als paktouw. Yrrah was het pseudoniem van Harry Lammertink (1932-1996), die bij leven zo'n zevenduizend tekeningen maakte. Hij publiceerde in Het Parool en Vrij Nederland, maar ook in buitenlandse bladen als Esquire, Die Zeit, Playboy en Punch. Zijn zoon Leander schonk 161 originelen aan het Persmuseum in Amsterdam, dat er de tentoonstelling Yrrah. Monumentaal tekenaar van liefde en dood mee maakte.

Yrrah Kiri, Dies Yrrah en Yrrah Shockproof, alleen al de zwartgallige titels van de cartoonbundels typeren het werk van Lammertink. Zijn werk valt op door het lage 'schuttersputjesperspectief', dat zijn figuren een bijzondere monumentaliteit geeft: je kijkt altijd naar ze op. Die figuren zijn vaak zelfmoordenaars, dictators met medailles op de borst of geestelijken, aan wie Yrrah een uitgesproken hekel had. Er hangt in het Persmuseum een tekening van een non met een zwangere buik die tussen de pilaren van een kerk loopt; achter haar hangt een naakte Christus aan het kruis. We noteren 1977. De rooms-katholieke schrijver Michel van der Plas zond een boze brief naar het Algemeen Dagblad, waarin hij Yrrah vergeleek met Julius Streicher, uitgever van het nazistische tijdschrift Der Stürmer. Van der Plas' opgewonden brief ligt in een vitrine van het Persmuseum. In een andere vitrine staat de speelgoedguillotine die Yrrah gebruikte als model voor zijn executiecartoons.

Het is te hopen dat de politieke tekenkunst geëxposeerd blijft worden. Op 3 mei j.l. is het Persmuseum namelijk gefuseerd met het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. De fysieke collectie van het Persmuseum bedraagt een paar kilometer kranten, tijdschriften, archieven, affiches en zo'n 80 duizend tekeningen. Het beheer daarvan is in handen van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (het IISG), dat al heel lang met het Persmuseum samenwerkt.

De publieksfuncties van het Persmuseum gaan naar Beeld en Geluid, dat veel meer bereik en budget heeft. En dat is niet het enige. Willem Schimmelpenninck van der Oije, tot voor kort zakelijk directeur van het Persmuseum: 'Het medialandschap verandert sterk en de opslag van de digitale journalistiek raakt achterop. Wij hebben belangrijke momenten in de persgeschiedenis verzameld, maar van nieuwe media als De Correspondent en nu.nl hebben we niks. Via deze platforms kun je weer doorklikken naar andere content, maar hoe moet je dat archiveren? Wij hebben daar geen capaciteit voor, Beeld en Geluid wel.'

De fusie tussen beide instituten wordt tastbaar op 28 september, wanneer in Hilversum een grote tentoonstelling wordt geopend over de veranderende rol van de nieuwsmedia. Maar eerst eert het Persmuseum de cartoonkunst van Yrrah. Een afscheid in morbide stijl.

Yrrah. Monumentaal tekenaar van liefde en dood, Persmuseum, Amsterdam, 12/5 t/m 18/6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden