interviewYora Rienstra

Yora Rienstra: ‘Leg op elke crèche een paar kinderboekjes neer die ook andere gezinsvormen laten zien’

Wat zijn dit voor vragen? Cabaretier en programmamaker Yora Rienstra deed aangifte tegen de minister van Onderwijs. Naar aanleiding daarvan leggen we haar zeven dilemma’s voor.

Yora Rienstra
 Beeld Frank Ruiter
Yora RienstraBeeld Frank Ruiter

Activist of tv-maker?

‘Ik ben meer een televisiemaker, ook al is mijn nieuwe documentaire Ik deed aangifte tegen de minister van Onderwijs helemaal niet als tv-idee begonnen. Ik was oprecht heel boos, vorig jaar november, toen minister Arie Slob op nogal stuntelige wijze de reformatorische scholen verdedigde die ouders een verklaring zouden laten ondertekenen waarin homoseksualiteit wordt afgekeurd. Kort gezegd gaf Slob aan dat je als school een homoseksuele levenswijze mag afwijzen – op basis van artikel 23, dat gaat over de vrijheid van onderwijs – maar dat je wel moet zorgen voor een veilig leerklimaat. Maar dat kan toch niet! Dat gaat natuurlijk niet samen. Dan voel je je toch in de steek gelaten door de minister van Onderwijs? Ik heb toen aangifte gedaan, omdat het aanzet tot discriminatie.

‘Mensen in mijn omgeving zeiden ‘Wauw, je bent nu echt een activist’, maar zo zie ik mezelf helemaal niet. Meestal laat ik bij lhbti-kwesties van me horen met een ludiek grapje op sociale media ofzo. Maar nu was ik echt kwaad. Die aangifte maakte veel los. Onder het bericht op mijn Instagram kreeg ik reacties van oud-leerlingen van reformatorische scholen. ‘Iedereen heeft het over ons, maar waar is onze stem?’, schreven ze. Inderdaad, dacht ik, en ik voelde me ook wel licht belachelijk. Want wat wist ik nu eigenlijk van deze leerlingen? Toen ben ik naar de VPRO gestapt met het plan voor deze documentaire.

‘Ik ben in gesprek gegaan met christelijke gay jongeren, maar ook met schooldirecties. Mijn insteek was altijd een respectvol gesprek, zeker niet met gestrekt been erin gaan. Hoewel ik veel heftige verhalen van leerlingen heb gehoord, heb ik ook ervaren dat deze scholen wel in beweging zijn. Homoseksualiteit is nu bespreekbaarder dan een jaar geleden.’

Arie Slob of Ingrid van Engelshoven?

(Gezicht betrekt, lange stilte) ‘Dan kies ik voor Ingrid van Engelshoven, maar eerlijk gezegd denk ik bij alle twee deze ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap: het is maar goed dat het kabinet demissionair is. Als minister van Cultuur heeft Van Engelshoven zich in de coronatijd te veel op de theaters en hun directies gericht, en niet op de acteurs en artiesten. Er zijn veel acteurskoppels in Nederland, maar die raakten ondergesneeuwd, daar was niets goeds voor geregeld, behalve dan de Tozo-regeling. Mijn vriendin Kirsten Mulder is ook actrice, maar gelukkig hebben wij het wel gered, omdat ik ook nog klussen voor tv had. Maar wij kennen veel acteurskoppels die het zwaar hebben gehad.

‘Bij Arie Slob zie ik hetzelfde als bij Van Engelshoven: hij is te veel gericht op de toplaag, in zijn geval de schooldirecties, en niet op de leerlingen. Onderwijs moet voor mij gaan over de nieuwe generatie, je wil een fris iemand op die positie. Iemand die dicht bij de jongeren staat en weet wat er speelt.’

Yora Rienstra Beeld Frank Ruiter
Yora RienstraBeeld Frank Ruiter

Uit de kast komen: makkie of een worsteling?

‘Voor mij was het een worsteling. Ik heb lange tijd niet begrepen hoe het zat bij mezelf. Pas op mijn 24ste wist ik echt dat ik op vrouwen val. Ik dacht lang dat ik verliefd werd op jongens. Ik heb me denk ik laten leiden door de massa, door de romantische beelden van mannen en vrouwen waarmee je opgroeit. Je ziet die de hele tijd in films en om je heen bij vriendinnen, die verliefd werden op jongens.

‘Ik ben opgegroeid in Amsterdam, ik zat op de Vrije School. Een tolerante omgeving, zou je denken, en ik heb ook wel dingen onderzocht in mijn schooltijd, maar dacht toch dat ik hetero was. Op mijn 20ste studeerde ik een jaar aan het European Film College in Denemarken, een internationale filmacademie. Daar werd ik op een feestje gekust door een meisje. Ik wist niet wat ik meemaakte! Toen werd ik zo verliefd op haar dat ik vervolgens helemaal niet wist hoe ik dat moest aanpakken. Zij had ook geen interesse meer, voor haar was het meer ‘voor de leuk’ geweest en ze ging gewoon weer verder met jongens. Maar voor mij betekende het zoveel meer.

‘Na dat jaar in Denemarken ging ik studeren aan de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie. Ook toen was ik nog onzeker over mijn identiteit, ik hield het onderwerp op afstand. Op een gegeven moment zei een docent tegen mij: volgens mij ben je gewoon lesbisch of bi. Hij nam me mee naar het Amsterdamse homocafé De Trut, daar had ik toen mijn eerste serieuze ervaring. Daarna ging het meer vanzelf.’

Lesbisch ouderschap: volkomen normaal of ‘Ik moet nog veel uitleggen’?

‘In mijn omgeving is het normaal en hoef ik er niks meer over uit te leggen. Ik heb nu twee zonen, een met mijn ex-vriendin en een met Kirsten. Mijn oudste zoon kreeg in het begin nog wel vragen op school hoor: ‘Waar is je papa? Is je papa dood?’ Dus hij moest wel dingen uitleggen. Omdat ik de medemoeder ben, en niet zijn biologische moeder, werd ik in het begin ook weleens in de stereotiepe vaderrol geduwd. Dan gingen we naar een bouwmarkt – ik houd van klussen – en dan stond daar zo’n billboard van een vader met zijn zoontje. En zei mijn zoon: ‘Dat zijn wij!’ Dat was dus nog een beetje een zoektocht, maar inmiddels zijn we er allemaal aan gewend. We zitten nu ook in een vriendengroep met veel andere modern families. Bij mijn jongste zoon kan ik dan zeggen: ‘Jij bent net zoals hij, met twee moeders.’

‘Dat is fijn, want ik vind het belangrijk dat de kinderen zich geen uitzondering voelen. Zichtbaarheid is belangrijk voor een kind: rolmodellen in boekjes, of wat je ziet in je omgeving. Als je kinderen met meer diverse beelden opvoedt, van baby af aan, wordt het gewoon. Dus ik zou zeggen: leg op elke crèche een paar kinderboekjes neer die ook andere gezinsvormen laten zien.’

Cabaret of toneel?

‘Lastig, ik zou toch liever gaan voor een combinatie. Ik ben inmiddels elf jaar op tournee geweest en heb vier cabaretprogramma’s gemaakt. De laatste jaren heb ik twee toneelsolo’s gespeeld, Paaz en Up, gebaseerd op de boeken van Myrthe van der Meer, over het leven in een psychiatrische instelling. Ik ben zelf niet manisch-depressief hoor, maar toch lagen de personages die ik daarin speelde redelijk dicht bij mezelf. In Up hadden we zelfs een vorm bedacht die leek op stand-upcomedy. Laat ik het zo zeggen: ik zou geen toneel kunnen spelen zonder humor. Ik wil er altijd een soort lichtheid in hebben, omdat ik denk dat het komische juist ook heel tragisch kan zijn.

‘Als ik terugkijk op mijn cabaretvoorstellingen denk ik soms: ik heb een te brave versie van mijzelf neergezet. Ik probeerde te veel aan de norm van het cabaret te voldoen. Er zaten liedjes in, typetjes, verhalen. Misschien heb ik te veel van alles tegelijk gewild en maakte dat de programma’s niet altijd even sterk.

‘Nu zou ik wel een voorstelling over de actualiteit willen maken. De laatste jaren maak ik me vaker druk om maatschappelijke kwesties. Ik zou cabaret willen maken dat minder over mijn eigen leven gaat en meer over de maatschappij. Met meer spontaniteit in het optreden, niet een show die helemaal vanachter de schrijftafel is vastgelegd.’

Yora Rienstra Beeld Frank Ruiter
Yora RienstraBeeld Frank Ruiter

Brigitte Kaandorp of Herman van Veen?

‘Brigitte Kaandorp, dat vind ik gewoon de leukste en grappigste theatervrouw van Nederland. Zij was mijn eerste kennismaking met humor. Op mijn 14de zag ik haar show Kunst in Carré, waar ze onder meer heel lang doet over het verwisselen van een batterij in haar microfoon. Toen heb ik zo hard gelachen. Ik wist: ‘Dit wil ik ook.’ Ik heb allemaal cd’s van haar gekocht. Toen ik in Denemarken studeerde, heb ik op momenten van heimwee veel naar haar shows zitten luisteren. Of las ik haar teksten in boekjes die ik had meegenomen.

‘Naar de platen van Herman van Veen heb ik ook veel geluisterd. Ik heb les van hem gehad op de kleinkunstacademie. We moesten van hem een ultiem liefdeslied maken. In die tijd had ik mijn eerste vriendin en dat was nogal turbulent. Ik schreef een lied getiteld Ik hou van jou. Hoewel Herman al verschillende nummers met diezelfde titel op zijn repertoire had staan, zei hij toch tegen mij: ‘Dat lied wil ik zelf wel zingen.’ Hij heeft het toen een tijdje in zijn voorstelling gebruikt. Heel leuk en eervol.’

Pride 2021: groot feest of in kleine kring?

(Lachend) ‘Wat is dit voor dilemma? Dat feestje is er dit jaar gewoon niet, toch? Ik had wel al kaarten voor Janey, een feest met alleen maar vrouwen in Amsterdam-Noord, maar dat zal wel niet meer doorgaan. Ik verlang wel erg naar het uitgaan hoor, lekker weer eens naar de Reguliersdwarsstraat. Even bij mijn eigen groep zijn, heerlijk. Normaal gesproken vier ik Pride ook groot: soms op een boot, soms aan de kant. Die sfeer vind ik ontzettend leuk, de Pride straalt vreugde en positiviteit uit. Door mijn documentaire staat die week nu in het teken van interviews, debatten leiden en de film bespreken. Op die manier is mijn Pride-week toch nog goed gevuld.’

Ik deed aangifte tegen de minister van Onderwijs, donderdag 5/8, NPO 3, 20.55 uur.

Cv Yora Rienstra

1981 Geboren in Amsterdam

2002 Studeert een jaar aan het European Film College in Denemarken

2002-2006 Studeert aan de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie

2009 Winnaar concours Wim Sonneveldprijs (AKF), jury- en publieksprijs

2010 Eerste cabaretvoorstelling Aan jou heeft het niet gelegen

2012 Cabaretvoorstelling We maken er wat van

2014-2015 Presentator van het kleinkunstprogramma Ha die Yora! op NPO Radio 2

2015 Cabaretvoorstelling Drukt haar snor

2016-2019 Presentator bij RamBam van BNNVara

2017 Toneelsolo Paaz, naar het boek van Myrthe van der Meer

2018 Cabaretprogramma Eerlijk gezegd

2019 Toneelsolo Up, naar het boek van Myrthe van der Meer

2021 Podcast Opgewonden met Haroon Ali, over seks in alle soorten en maten

2021 VPRO-documentaire Ik deed aangifte tegen de minister van Onderwijs

Yora Rienstra woont met haar vriendin, actrice Kirsten Mulder, in Amsterdam. Ze heeft twee zoons.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden