‘Yachtclub’ laveert tussen masker en wijnglas

Verzamelaar Piet Sanders wil er zijn schenking etnografica weghalen. Wordt het Wereldmuseum een partycentrum?..

Dat hier aan de Willemskade, in de schaduw van de Erasmusbrug, iets bijzonders is te zien, kan straks niemand meer ontgaan. Vier meer dan manshoge beelden, op ‘Maasblauwe’ en ’s nachts verlichte sokkels, zullen de pijlers symboliseren van het moois binnenin: Azië, Afrika, Amerika en Oceanië. Kunstenaars krijgen de opdracht het reizen te verbeelden – ‘het avontuur van het leven in verschillende culturele contexten’. Zo staat het althans in het Revitaliseringsplan van het Wereldmuseum in Rotterdam, onder het motto: ‘Van een rijk verleden naar een dynamisch heden’.

Cynici zouden het viertal kunnen betichten van misleiding. Zijn de pijlers binnenin – nog zichtbaar in matig verlichte Schatkamers – juist niet onderhevig aan erosie? De conservator Afrika, Erna Beumers, is al jaren weg en niet vervangen. Het specialisme Indonesië bestaat niet meer. Vorige week nam conservator Charlotte Huygens van het Islamitisch Cultuurgebied afscheid. Bemoeit iemand zich nog met Amerika?

Directeur Stanley Bremer pareert. Onlangs is een conservator Amerika aangetrokken. Indonesië is een vacature. Voor Afrika bestaat samenwerking met het Afrika Museum in Berg en Dal. Voor Azië, meer specifiek de tentoonstelling Tibet en de 14 Dalai Lama’s, is een gastconservator aangetrokken. Niks erosie.

Zorgen over de ambities van het huidige management bestaan al langer. Toen Bremer, onder meer oprichter van een museaal projectbureau en docent Museologie in Leiden en Amsterdam, in 2001 als directeur aantrad, kampte het museum met de naweeën van een ingrijpende verbouwing, uitgemond in een miljoenentekort. Bremer wil onder de noemer ‘cultureel ondernemerschap’ in een symbiose met het bedrijfsleven het museum een ‘dynamisch centrum voor wereldculturen’ maken. Voortaan komen er thematentoonstellingen – ‘in een totaalbeleving waarbij alle zintuigen geprikkeld worden’ (uit het Revitaliseringsplan).

Daarmee begon het te gisten rond het pand van de voormalige Vereeniging der Koninklijke Yachtclub van prins Hendrik, vanaf 1883 Museum voor Land- en Volkenkunde, en sinds enkele jaren Wereldmuseum, geprivatiseerd in 2006. Voor de kunstverzamelaar Piet Sanders is kennelijk de maat vol: zijn schenking van vijftig objecten moet maar naar het Afrika Museum in Berg en Dal.

Kern van de kritiek: de commercie – belichaamd door het binnenhalen van een filiaal van Kras Reizen (het contract is begin deze maand opgezegd) – wint het van collectiebeheer en wetenschap. Op de begane grond komt een Wereldcafé-restaurant. De balzaal op de eerste verdieping wordt geschikt gemaakt voor feesten en partijen. Objecten uit de collectie kunnen worden gehuurd als decorstuk. Het museum gaat het depot ‘ontzamelen’. De vrees is dat de reputatie van het volkenkundig instituut – de collectie Oceanië heeft wereldfaam – gevaar loopt. Gaat het wijnglas net zo zwaar wegen als een masker van het Bangwa-volk? Voormalig Centrumraad-bestuurder Beatrijs Tolk van de Stadspartij, critica én Vriend: ‘Het museum begint op een partycentrum te lijken.’

Bremer zegt dat hij in zee moet gaan met marktpartijen; de 4,5 miljoen euro subsidie van de gemeente dekt alleen de exploitatie. Voor aankopen en tentoonstellingen moet hij andere fondsen vinden. Maar, verzekert hij, de expositiemogelijkheden blijven op peil. Het afstoten van objecten zal ‘zorgvuldig’ geschieden. Zeker 20 duizend ‘topstukken’ blijven, verdere inventarisatie volgt.

Maar dat de expertise soms tekortschiet, bleek nog op de Tibet-tentoonstelling: op een aan de expositie verbonden e-card verscheen een uitspraak van de Dalai Lama – ‘Bedrijf minstens drie keer per week de liefde’. Die kon de monnik volgens deskundigen nooit hebben gedaan. Het verweer van Bremer dat aan Jezus ook tal van toespraken zijn toegeschreven waarover je kunt twijfelen, hield geen stand: er volgde een rectificatie. De uitspraak bleek van internet geplukt.

Minder bekend is dat het beleid ook intern tot spanningen heeft geleid. Een aantal medewerkers is vertrokken – deels uit eigen beweging, deels onder druk – of overgeplaatst naar andere instellingen. Het management heeft enkele harde aanvaringen met de ondernemingsraad achter de rug. AbvaKabo-bestuurder Sander Martins zegt: ‘Ik ken geen museum waarin het op weg naar verzelfstandiging zo heeft gerommeld.’

Directeur Bremer meent dat het beeld overtrokken is. ‘Overal waar de koers wordt verlegd, zullen medewerkers zich niet meer thuisvoelen.’ Hij bevestigt dat er wisselingen zijn geweest in het managementteam – conservatoren met één specialisatie zouden daar niet in thuishoren. De discussies met de OR gingen over de verdeling van de binnenkomende subsidie. ‘Wij wilden de conservatoren niet langer een blanco cheque geven. Dat is niet meteen opgepakt.’

Voorlopig laat hij vooral de bezoekersaantallen spreken; die stegen van 50- tot 130 duizend. Dat velen gratis binnenkomen, doet wat hem betreft niks af aan het succes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden