Wrang maar prachtig geformuleerd relaas van een magistraal falen

Beeld Lambert / Getty

Menno Wigman gaat in zijn nieuwste gedichten op een verfijnde manier tekeer, zoals beeldend kunstenaar Gordon Matta-Clark, die in de jaren zeventig zorgvuldig huizen doormidden kliefde, precieze cirkels uitzaagde in vloeren, wanden en daken. Met een machinezaag en een romantische inborst ontleedt Wigman zijn leven, zijn omgeving, zijn werk. Hij is - op z'n zachtst gezegd - ontstemd.

De dichtkunst heeft hem weinig gebracht, observeert hij in het klinkende en beeldrijke 'Een halve eeuwigheid'. Er is sinds zijn kinderjaren weinig veranderd:

Allemaal gedaan, je hebt het allemaal
gedaan:/ verregend in de rij gestaan, schrift
na schrift/ met tekst bedekt, je hoofd met
breuken/ afgemat, plees bekrast en passers
stukgesmeten./ Strafregels, riep ik, waarom
strafregels?

Wigman haalt herinneringen op aan zijn leven als scholier met 'de roes van rood herinnerde schoolfeesten' en 'mooie zieke meisjes'. Later, in Amsterdam, wordt alles wat hij schrijft een gedicht. Strafregels, herhaalt Wigman. Onderweg zijn de strafregels van school de strafregels geworden van de dichter.

Het jaar is jong en straks zit je een leven lang/
te schrijven hoe je leeft (en ik wil niet/ dat
het aan het eind van deze zin regent./ En ik
pen door tot hier wat licht aanbreekt.)/

Strafregels. Waarom. Steeds. Die. Straf -

Wigman verwoordt een nihilistische levenshouding op een uitbundige manier. Wat hij observeert en hoe hij dat verwoordt, bijt elkaar. Hij rijmt, hij rijmt net niet, hij schrijft bewust net geen sonnet om onvolmaaktheid niet alleen te verwoorden maar ook in vorm uit te drukken, en ordent zijn gedachten in een meeslepend ritme met de voor Wigman zo kenmerkende slepende zinsopbouw die uiteindelijk - grammaticaal in ieder geval - toch nog goed komt.

Een kroeg bezoeken en naar glazen grijpen,/
je geest, een luchtballon, van zandzakken
bevrijden,/ steeds hoger stijgen en
blijmoedig verder hijsen,/ de hoogste tijd,
een nieuwe kroeg, je geld, je jas,/ zo dweil
je door de koude voorjaarsnacht en pist,/
je bent een man of niet, schuimkringen in
de gracht.

De opbouw van de bundel heeft de subtiliteit van een sloophamer. Alhoewel de indeling van vijf maal zeven gedichten een weloverwogen structuur suggereert, kun je de gedichten in willekeurig welke volgorde lezen.

Elk gedicht biedt weliswaar een nieuwe gelegenheid om inzichten opnieuw voor het voetlicht te brengen, maar inhoudelijk loopt de dichter steeds tegen dezelfde waarheden en grenzen op: drank heeft hem op het verkeerde been gezet; de poëzie heeft hem misleid; meisjes zijn elke zomer weer jong; zijn hart, dat 'hoest', laat hem in de steek en de dood is dichter bij dan ooit. Slordig met geluk is daarmee het relaas van een magistraal falen.

Toch breekt geluk, als 'vuilwit zonlicht' op een wrange manier in deze bundel door. Dit geluk schuilt in prachtige formuleringen als 'Het donker had mijn vaders kleren aan', over de overleden vader. En 'het middenrif liep vol zacht avondlicht' over een anonieme dode bij een eenzame uitvaart.

In 'Toen ik begon te schrijven' valt de dichter letterlijk en figuurlijk stil, waarna hij in het ziekenhuis terecht komt. Het vuilwitte zonlicht is hier ongekend fel en glorieus:

Als zoon van een verziekte generatie sneed/
ik sierlijk in mijn vlees. Ja, ik heb liefgehad,/
ik dronk wat, reisde wat - nog had ik niks
beleefd.
Ik geselde mijn geest, zocht het bij Proust en
Yeats,/ verloor me in muziek en viel toen/
stil. - Later,/ veel later. De dood stond aan
mijn autodeur te rukken
en ik schrok weerloos wakker in een witte
zaal./ Toen schopte ik de Schoonheid van
mijn schoot/ en kwam ik grimmig zingend
op verhaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden