Algemene kunstcolumn Rutger Pontzen

Worden genieën dan helemaal niet meer als genieën behandeld?

Rutger Pontzen. Beeld Berto Marinez

Stelling: Wij Nederlanders kunnen niet omgaan met genieën.

Hoe vier je de verjaardag van een meester; hoe gedenk je het sterfjaar van een genie? Kunstenaars die een schilderkunstig wonder hebben verricht. Die bewierrookt mogen worden om hun artistieke vernuft, hun transgalactische verrichtingen als waren zij een kunstzinnige halfgod. Zoals Rembrandt van Rijn die 350 jaar geleden stierf. Leonardo da Vinci die 500 jaar geleden zijn laatste adem uitblies. 

Stuur je dan een kaartje naar de erfgenamen? Een meelevend telegram naar een van de nazaten? Of zet je een vriendelijk berichtje met bijpassende emoji, penseel en pallet op Facebook?

Op de Nederlandse televisie weten ze met dit soort herdenkingen niet altijd even goed raad. Moet je een genie tegenover een breed kijkerspubliek presenteren als, eh, genie of juist als boy next door die ook zijn menselijke nukken had, niet met geld overweg kon en naast zijn vrouw een minnares had? Op het gevaar af dat je daarmee de grootheid van de kunstenaar ontheiligt, maar ook weer acceptabel maakt, menschlich allzumenschlich.

In een rechtstreekse uitzending van de NOS, waarmee het Rembrandtjaar werd ingeluid voor het woonhuis van Rembrandt aan de Amsterdamse Jodenbreestraat, begin februari, bekende Rijksmuseum-directeur Taco Dibbits dat Rembrandt grandioos was in dit en dat, zus en zo, maar ook gewoon verdrietig over de dood van drie van zijn vier kinderen. Dat hij dag en nacht obsessief aan het werk was en een pain in the ass kon zijn in zijn omgang met vrouwen. Terwijl tijdens de uitzending ook nog een opsporingsbevel uitging naar de schutters uit De Nachtwacht die blijkbaar uit hun lijst in het Rijksmuseum waren gestapt, en nu door de Amsterdamse binnenstad dwaalden. Je kreeg aldoor het gevoel dat Dieuwertje Blok in beeld zou komen om de zaak op te lossen.

Nee, het mocht niet al te serieus worden, of te elitair, met dat zoveelste sterfjaar van de Grote Meester. Genieën mogen dan wel genieën zijn, ze moeten geen kapsones krijgen. 

Hoe is het anders te verklaren dat de NTR deze weken het programma Project Rembrandt uitzendt, waarin amateurschilders in een soort Heel Holland Bakt-competitie uitmaken wie zich tot de waarachtige opvolger van Rembrandt mag uitroepen. Wat op zich geen sinecure is. Want het blijkt nog niet zo makkelijk een beetje behoorlijke clair-obscur te maken, een sferig mistlandschap of een groepsportret met verhaal à la, ik roep maar wat, De staalmeesters of De Nachtwacht

Worden genieën dan helemaal niet meer als genieën behandeld? 

Toch wel: kijk naar de biografische rondreis die Diederik van Vleuten voor de Avrotros maakte langs alle locaties die met Leonardo da Vinci te maken hebben. Ach, ach, ach wat moet Diederik zijn emoties verbijten wanneer hij oog in oog staat met de Mona Lisa, bij het betasten van de keitjes waarover de kleine Leonardo zijn eerste stapjes richting De Grote Leonardo, de ‘gigant’, heeft gezet; of staande aan de rand van de inderdaad bescheiden steen waaronder zijn Held ligt te rusten, terwijl Van Vleuten de Eeuwige Roem als wijwater over het graf uitsprenkelt. 

Het is hollen of stilstaan op de vaderlandse televisie, als het om helden en genieën gaat. Zal wel iets met onze volksaard te maken hebben. Willem-Alexander die handen schuddend een Rotterdamse volkswijk bezoekt. En die andere Willem, van Hanegem, die als koning Voetbal zijn 75ste verjaardag viert. Mooi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden