TaalgebruikWoord van de Week

Woord van de week: met dorst is nogal wat aan de hand

Dialect, jeukend vocabulaire, straattaal of neologisme: elke week ontwaart V een opvallend woord. Zoals dit dialectwoord: dorst.

Hoewel ‘dorst’ als de verleden tijd van ‘durven’ tegenwoordig vaak als dialectwoord wordt gezien, bijvoorbeeld in het West-Fries (‘ik dorst het niet aan’), is het eigenlijk de oorspronkelijke vervoeging. Hier zijn drie dingen aan de hand. 

Ten eerste is de basis van ‘durven’ nogal wankel: het woord ‘durven/dorven’ betekende oorspronkelijk ‘behoeven, nodig hebben’. ‘Dorst’ is dus eigenlijk geen sterke verleden tijd van ‘durven’, maar van de nevenvorm ‘dorven’.

Ten tweede is er ook nog het werkwoord ‘durren/dorren’ in de betekenis van ‘wagen’. Ook van dat werkwoord is de verledentijdsvorm ‘dorst’. Doordat ‘durven’ en ‘durren’ dezelfde verleden tijd hadden, heeft ‘durven’ uiteindelijk de betekenis overgenomen die het tegenwoordig heeft.

Ten derde worden wij steeds slechter in het vervoegen van sterke (of onregelmatige) werkwoorden: de werkwoorden die in de verleden tijd van klinker wisselen, zoals lopen (liep), nemen (nam) en vragen (vroeg). Doordat we mechanisch de standaardregel van zwakke werkwoorden toepassen, met -de of -te in de verleden tijd, raakt de sterke vorm steeds meer in de vergetelheid. Een spier die niet wordt getraind, sterft af. 

Van ellende zijn al veel van oorsprong sterke werkwoorden zwak geworden, zoals bakken (biech), lachen (loech) en waaien (woei). Bovendien worden alle nieuwe werkwoorden die erbij komen in de Nederlandse taal automatisch zwak vervoegd. Omdat ‘dorst’ bij ‘durven’ aanvoelt als een sterke vervoeging (wat het dus eigenlijk niet is), heeft uiteindelijk de zwakke vervoeging ‘durfde’ de overhand gekregen.

Deze zwakke positie van het sterke werkwoord hangt overigens samen met de frequentie van het gewraakte woord. De vervoeging van de meestgebruikte werkwoorden, grotendeels sterk (hebben, gaan, komen) gaat nog altijd goed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden