Woody Allens carrière ís nu die tennisbal, zwevend boven het net - valt ie vooruit of achteruit?

25 jaar oude aanklacht van dochter lijkt nu toch gevolgen te hebben voor legendarische regisseur

In 1992 beschuldigde Woody Allens toen 7-jarige dochter hem van seksueel misbruik. De zaak kreeg aandacht, maar had amper gevolgen voor de regisseur.

Woody Allen in 2014. Foto Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

De bronzen Woody Allen in Oviedo is nog niet omgetrokken. Een week geleden hingen activisten van het zogenaamde Plataforma Feminista alvast een beschuldigend bordje om de hals van het standbeeld van de 82-jarige Amerikaanse cineast in de Spaanse stad, die als locatie diende voor zijn komedie Vicky Cristina Barcelona (2008). Een verzoek tot verwijdering van het beeld is ingediend bij het stadsbestuur.

De bioscooprelease van Allens nieuwe, romantische komedie A Rainy Day in New York is nog niet van de baan, maar lijkt wel degelijk onzeker. Achter de schermen voert de top van Amazon Studios 'serieuze gesprekken', aldus The New York Times, over een voortijdige beëindiging van het contract met Allen. Die zou naast Wonder Wheel (2017) en het al opgenomen A Rainy Day in New York nóg drie films maken voor de entertainmentpoot van het Amerikaanse internetbedrijf.

Fronten

Dat leden van de cast, Rebecca Hall en de net doorgebroken Oscargenomineerde ster Timothée Chalamet, inmiddels niks meer met Allen of de nieuwe film te maken willen hebben, vormt hoe dan ook een probleem bij de eventuele promotie van de komedie in regenachtig New York.

Ook Ellen Page, Greta Gerwig, Mira Sorvino, Natalie Portman, Colin Firth, Rachel Brosnahan (uit Allens tv-serie voor Amazon) en Hayley Atwell distantieerden zich al van Allen, een aantal van hen doneerde het aan Allens werk verdiende salaris aan het MeToo-fonds.

In theorie kunnen Cate Blanchett, Scarlett Johansson, Sally Hawkins, Penélope Cruz, Elle Fanning, Kristen Stewart, Emma Stone, Marion Cotillard, Naomi Watts, Freida Pinto, Uma Thurman, Winona Ryder, Demi Moore, Julia Roberts, Goldie Hawn, Famke Janssen en Kirsten Dunst elk moment een front vormen dat zich publiekelijk níét distantieert van hun oud-regisseur.

Omdat ze nog altijd geen idee hebben of Allen op die middag in 1992 in het huis van ex-vriendin Mia Farrow nou wel of niet zijn 7-jarige adoptiedochter Dylan Farrow seksueel betastte. Ook niet na bestudering van de drieëndertig pagina's lange uitspraak van de rechter, het zien van de CBS-uitzending 60 minutes die Woody Allen juist ontlastte, en het lezen van de Woody-beschuldigende artikelenreeks in de Amerikaanse glossy Vanity Fair. Maar vermoedelijk rekent Allen, toch al geen optimist, niet al te zeer op steun vanuit Hollywood.

Lees verder onder de video.

Woody Allen staat de pers te woord na de eerste hoorzitting in de rechtszaak tegen zijn ex-vrouw Mia Farrow in 1992. Foto afp

Weinig effect

Nadat de beschuldiging in de jaren negentig niet tot een veroordeling hadden geleid en de kranten uitgeschreven waren geraakt over zijn relatie en huwelijk met Soon-Yi, de zoveel jongere adoptiedochter van Mia Farrow, was Woody gewoon weer Woody. Hij stopte nooit met filmen. Sterker: zelfs Mia Farrow wilde na de beschuldiging nog met hem werken - het was Allen die daar vanafzag.

Ook de open brief die Dylan Farrow in 2014 in The New York Times publiceerde, waarin ze gedetailleerd over het misbruik op die bewuste dag schreef en de lezer persoonlijk aansprak ('nu vraag ik u: wat is uw favoriete Woody Allenfilm?'), sorteerde weinig effect. Een maand later won Cate Blanchett een Oscar voor haar hoofdrol in Blue Jasmine. Allen regisseerde verder, in vertrouwd tempo: Magic in the Moonlight (2014), Irrational Man (2015), Café Society (2016).

Er klonk inmiddels ook tegengeluid; Moses Farrow, de iets oudere broer van Dylan, verklaarde in een interview met het blad People in 2014 dat z'n zus nooit misbruikt is. En dat Mia hem en z'n broertjes en zusjes destijds op alle mogelijke manieren opzette tegen Allen, uit woede over diens relatie met Soon-Yi.

Allen en zijn vrouw Soon-Yi Previn in 2016 op de rode loper in Cannes. Foto afp

Napluizen op deugdelijkheid

Dat er drie jaar later in Hollywood ineens zo anders over wordt gedacht, ligt vooral aan Ronan Farrow, de jongere broer van Dylan, die zijn zus wél gelooft. Als journalist voor het weekblad The New Yorker diepte hij een van de eerste reeks MeToo-verhalen op. Hij is vaak aangeduid als het enige biologische kind van Woody Allen, maar afgaand op z'n uiterlijk en de hints van moeder Mia, is hij waarschijnlijk de zoon van Frank Sinatra. Die zanger was een oude vlam van Farrow, schaakte haar ooit op de filmset. Zij was 21, hij was 50 - het kan zo in Allens oeuvre. Ronan verankerde de kwestie-Allen stevig in de MeToo-aanklachtenstroom: als vrouwen nu eindelijk gehoord werden, dan ook zijn zus Dylan.

A.O. Scott, prominent filmcriticus van The New York Times, keerde zijn levenslange adoratie van Woody Allen vorige week binnenstebuiten in een geruchtmakend artikel getiteld My Woody Allen Problem. Misschien deed dat privéleven van de filmer er meer toe dan vermoed, suggereerde Scott. Misschien ging de kwestie-Dylan om wie 'het voordeel van de twijfel' verdiende. En misschien moesten we Allens oeuvre eens herzien, napluizen op deugdelijkheid.

Ronan Farrow en zijn moeder Mia in 2012. Foto afp

Ook verwees Scott naar een onlangs in The Washington Post gepubliceerd artikel van schrijver Richard Morgan. Die had alle zesenvijftig dozen met privéarchief, door Allen aan de Princeton Universiteit gedoneerd, doorzocht. De vele schetsen en probeersels 'druipen van de vrouwenhaat', constateerde de onderzoeker, wiens queeste interessanter zou zijn als hij niet in elke zin duidelijk maakte dat hij Allen en diens oeuvre al verafschuwde voor hij de eerste doos opentrok.

Ja, in de aantekeningen van Woody komen 17- en 18-jarige meisjes voor - dat is dan nu geturfd. Maar wat moet je met de bevindingen van een onderzoeker die het al kwalijk acht als een mannelijk personage in een nooit gepubliceerd kort verhaal van Allen fantaseert over een relatie met twee vrouwen?

Weerwoord

Kritiek op Allen is niet nieuw. In 1971, bij zijn allereerste bezoek aan Nederland (voor Bananas), werd hem gevraagd of zijn humor niet vijandig was tegenover vrouwen, wat Allen volgens de Volkskrant weerlegde 'door te zeggen dat zijn humor vijandig was in het algemeen en niet alleen ten opzichte van vrouwen'. De vermaarde filmcritica Pauline Kael haalde in 1980 in The New Yorker uit naar Allen: 'Welke man van 40, anders dan Woody Allen, kan z'n voorliefde voor tieners laten doorgaan voor een zoektocht naar echte waarden?'

De cineast schreef en regisseerde onverstoorbaar verder, maar liet die vrouwen in zijn films ook weerwoord geven. Zoals in Husbands and Wives (1992). Student Rain (Juliette Lewis) zit naast de met haar flirtende schrijfdocent Gabe (Allen) in een taxi, en fileert zijn boek: 'Hoe je hoofdpersoon over vrouwen denkt, dat is zo reactionair. Het is zo oppervlakkig, begrijp je?'

Allen, als Gabe: 'Maar je zei... je zei dat het boek groots was.'

'Er zit leven in. Maar het gaat er nu niet om of het briljant is of niet. Triumph des Willens was een grootse film, maar de ideeën erin zijn verwerpelijk. Is het niet beneden je niveau om je hoofdpersoon zo veel energie te laten verspillen aan zijn obsessie voor een psychotische vrouw over wie hij fantaseert dat ze seksuele macht bezit?'

Lees verder onder het filmfragment.

Europa als redding

Afwachten of MeToo overwaait, lijkt geen optie voor Allen. Hij is te oud. En zonder het filmen stort zijn bestaan in, waarschuwt hij al jaren. In de jaren negentig, toen de belangstelling van de Amerikanen voor zijn werk afnam, was er altijd nog het Europese bioscooppubliek, dat wel bleef komen. Tien jaar later later, toen zijn films sleets raakten, was er wederom Europa: nu als locatie en inspiratiebron. Allen filmde in Londen, Barcelona, Rome. Amsterdam en Stockholm boden zich ook aan, maar Allen had geen goede ideeën voor die steden. Wel voor Parijs, waar hij de grootste hit uit zijn carrière opnam: Midnight in Paris uit 2011 (123 miljoen euro opbrengst).

Het Cannes filmfestival zou Allen straks een dienst kunnen bewijzen, zoals het eerder bijsprong om Mel Gibson te rehabiliteren. Mits het A Rainy Day in New York van Amazon mag vertonen. En mits er nog wat acteurs over zijn die naast Allen de rode loper op willen. Dat zijn Franse distributeur het vorige week publiekelijk voor Allen opnam, zegt iets - in andere landen bleef het stil.

'Er zijn momenten in een tenniswedstrijd wanneer de bal de bovenkant van het net raakt, en een fractie van een seconde vooruit óf achteruit kan vallen.' Met die woorden begint Match Point, Woody Allens grootse drama over schuld en (uitblijvende) boete uit 2005, over een oud-tennisprof die hogerop klimt. 'Met een beetje geluk valt-ie vooruit, dan win je. Of misschien niet, dan verlies je.'

Allens carrière ís nu die tennisbal, zwevend boven het net.

Woody Allen in Cannes, 2005. Foto Nicolas Guerin / Getty Images

#MeToo in de kunst

Brits museum verhuist 'Victoriaanse softporno' naar de kelder en weer terug - lang leve de discussie
Een museum in Manchester heeft een geliefd werk van de schilder John William Waterhouse een week lang naar de kelder verbannen, naar eigen zeggen om als onderdeel van een eigentijds kunstproject hierover een discussie los te maken. Zaterdag werd het schilderij op zijn oude plek teruggehangen.

Mijn platenkast staat vol met verkrachters en moordenaars, maar ik blijf de muziek luisteren (+)
Ook op de playlist van Esma Linneman staan verkrachters en moordenaars. Maar focus je niet op nare mannen of smerige songteksten, stelt zij. Pak het systeem aan.

Mogen we nog wel genieten van het werk van beschuldigde artiesten? (+)
Feesten op muziek van R. Kelly? Genieten van House of Cards? Wat moeten we met kunst waarvan de makers niet zo fris zijn gebleken? De Volkskrant ontleedt het ongemak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.