BoekrecensieÀ propos – Autobiografie

Woody Allen laat dé kwestie ook in zijn memoires overheersen ★★★☆☆

Beeld Claudie de Cleen

Als het met filmen niets meer wordt, kan ik altijd nog schrijven, noteert Woody Allen in zijn memoires. Hij had wel wat meer aandacht mogen besteden aan zijn unieke carrière, en minder aan de kwestie die nu alles overschaduwt.

Woody Allens memoires zijn een pagina of dertig gevorderd, voerend langs kleurrijke en snedige typeringen van het Joodse milieu te Brooklyn, z’n tijdens de crash geruïneerde rijke opa en het moeizame doch standvastige huwelijk van vader Martin en moeder Nettie (‘ze waren het oneens over alles behalve Hitler en mijn rapportcijfers’), als de auteur midden in een anekdote over een op school opgevoerd, vrolijk bilbotsend dansje opmerkt: ‘tegenwoordig zou het als ‘ongepast’ worden bestempeld door de fatsoenspolitie’.

Aha, denk je, daar is-ie: de fatsoenspolitie. Die zal zich vast vaker melden in Allens weerslag van z’n leven tot nu toe (‘ik ben vierentachtig, bijna op de helft’).

Een bijna verboden boek, À propos (Engelse titel: Apropos of Nothing). Aanvankelijk opgepikt door de Hachette Book Group, dat het manuscript vliegensvlug afstootte toen boze personeelsleden de straat opgingen om te protesteren. Zoiets viel te verwachten: de publieke opinie over Allen is in Amerika wel om sinds de actrices Natalie Portman en Reese Witherspoon bij Oprah Winfrey hun mantra ‘I believe you, Dylan’ uitspraken. Dylan Farrow, die afgaand op twee officiële studies uit de jaren negentig van ervaren therapeuten op haar 7de níét seksueel misbruikt werd door haar adoptievader Allen. Dit alles op die ene middag in het buitenhuis van moeder Mia Farrow te Connecticut, waar de gemoederen al gespannen waren, daar parttimevader Woody (56) een relatie was begonnen met Soon-Yi (21). Die was géén adoptiedochter van hem. Wel van Mia, wier adoptiedrift Allen als volgt omschrijft: ‘alsof je nieuw speelgoed koopt’. 

En kennelijk voorzag Mia het vermeende seksuele vergrijp, want de actrice pinde bij een eerder bezoek al een briefje op de logeerkamer van haar ex: ‘Eén dochter is al misbruikt, nu achter de ander aan.’

Het is een tragische geschiedenis, ongeacht welke theorie over waarheidsvinding en misbruik men ook aanhangt. Allen kende pech met de beroepskeuze van de sinds de jaren negentig van hem weggehouden zoon (of die van Frank Sinatra, ook hierover geen zekerheid). Deze Ronan Farrow – op de hand van zus Dylan – excelleert als journalist en #MeToo-onthuller voor The New Yorker; zonder hem was ook deze zaak nooit zo opgerakeld. Allen haalt in À propos uit naar Ronan: die intimideerde de pers om te voorkomen dat Soon-Yi sprak over de keer dat Mia haar sloeg met een telefoon. Ook verwijst hij in z’n memoires naar adoptiebroer Moses Farrow, die gedetailleerd omschreef hoe moeder Mia z’n zusje Dylan hersenspoelde en tot een beschuldiging coachte.

Doorslaande balans

En nu handelt ook deze bespreking, net als de memoires, goeddeels over ‘de kwestie’, en niet over Allens professie. Hij verdient beter, als maker van een uniek filmoeuvre en enkele van de bepalende Amerikaanse films uit de 20ste eeuw: kwikzilverachtige komedies, die het grotestadsleven en de eerste grote echtscheidingsgolf scherp en humoristisch becommentarieerden, en waarvoor hele menigten uitliepen. Maar wat betreft de doorslaande balans in z’n boek is Allen zeker medeschuldig, schrijft hij zelf: ‘Het spijt me dat ik zo veel ruimte heb moeten besteden aan de valse beschuldigingen jegens mij, maar die situatie was koren op mijn schrijversmolen en voegde een fascinerend dramatisch element toe aan een verder nogal kalm leven.’

De man die over zichzelf beweert dat hij geen souvenirs bewaart, nooit terugkijkt of terugdenkt aan zijn oude werk, maar altijd weer opgeslokt wordt door een volgend filmproject, wandelt in zijn autobiografie wel (en keurig stapsgewijs) langs z’n films, maar blijft daarbij tamelijk algemeen. Actrices zijn mooi, iedereen is goed of geweldig en z’n films worden nooit zo goed als Allen zelf hoopte. De uitvoerige passages over zijn (gevierde) eerste carrière als televisiegrappenschrijver zijn droog, zelfs saai – werkelijk iedereen met wie hij ooit even heeft gewerkt, wordt opgesomd.

Allen waarschuwt lezers die zelf overwegen te filmen: ‘Ik heb filmstudenten zo goed als niets te bieden. Mijn manier van filmen is lui, ongedisciplineerd, de techniek van een geflopte, gesjeesde student.’ 

Op de set is hij niet heel empathisch; geen regisseur die rollen graag uitgebreid bespreekt. Over de Franse actrice Marion Cotillard, die volgens Allen zo huilde tijdens de opnamen van zijn film Midnight in Paris: ‘Misschien zei ik niet zoveel tegen haar, maar dat was omdat het niet nodig was, ze deed alles goed.’

‘Besmet’

Waar een acteurscarrière in Hollywood ooit als niet volbracht gold zolang een samenwerking met Allen ontbrak, lijkt die nu besmet: heel wat sterren distantieerden zich al van de regisseur.

Voor z’n vorige, in eigen land geboycotte komedie A Rainy Day in New York (2019) strikte hij nog wel makkelijk een sterrencast, maar inmiddels is dat alweer veel lastiger. ‘Ik heb mijn hele leven op dit telefoontje gewacht en nu kan ik het aanbod niet aannemen’, hoort Allen over de telefoon als hij hem nog wél gunstig gezinde acteurs benadert. En hij noteert: ‘Ze konden niet met me werken omdat ze niet zaten te wachten op de aanvraagprocedure voor een werkloosheidsuitkering.’

Maar alles is overkomelijk, besluit Allen. Als hij niet meer kan filmen, kan hij nog schrijven. En ook als ze het niet publiceren, kan hij nog schrijven. ‘Heb ik werkelijk geen interesse in mijn nalatenschap? Ik heb het al eens eerder gezegd en blijf erbij: liever dan in de harten en hoofden van de mensen, leef ik voort in mijn appartement.’

Woody Allen: À propos – Autobiografie 

Uit het Engels vertaald door Ton Heuvelmans, Gabriëlla van Karsbergen, Emilin Lap, Mario Molegraaf, Roelien Plaatsman en Theo Schoemaker. Prometheus; 352 pagina’s; € 21,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden