Wongs ideaal

De Chinese filmer Wong Kar-wai leverde een hele serie meesterlijke films af, maar is nooit tevreden. Elke montage-ingreep kan een andere film betekenen....

Een grap is een grap. Soms leuk, vaak flauw. Maar de grap die Wong Kar-wai tijdens de productie van zijn nieuwste film 2046 keer op keer hoorde, werd almaar vervelender – wanneer de film klaar zou zijn? In 2046, natuurlijk!

De deadline is een spook waarmee Wong voortdurend worstelt. De Chinese regisseur (1958) kan zijn films niet loslaten – in de montagekamer duikt er altijd wel iets op dat net even beter kan. Een kleurtint. Het ritme. Of moet bij die romantische omhelzing misschien even het muzikale thema klinken?

'Een film is nooit af ', vertelt Wong, kort nadat 2046 op het filmfestival van Londen, in november 2004, is vertoond. 'Ik heb een premièredatum nodig. Wat is dwingender dan een vertoning in de competitie van het filmfestival van Cannes?'

Minder dan twee uur voor de galapremière afgelopen mei arriveerde de eerste ondertitelde kopie van 2046 in Zuid-Frankrijk.Wong werd vanuit Parijs ingevlogen met een privé-jet, en ging vervolgens in grote spoed – geëscorteerd door motoragenten – richting het festivalpaleis. Daar restte net voldoende tijd voor een korte proefvertoning om de technische specificaties door te nemen.

'Als ik nog drie dagen had, of drie weken of drie maanden, dan had de film er anders uitgezien. Dit is de definitieve versie van mei 2004', zei hij toen.

Wong begon al in 1999 met de opnamen voor 2046, terwijl hij nog bezig was met In the Mood for Love (2000). Hij filmde Shanghai, Hongkong, Macau en Bangkok, overigens vooral scènes die zich binnenshuis afspelen. Voor zijn groots opgezette productie nodigde Wong de grootste sterren van de Aziatische cinema uit: Gong Li,Maggie Cheung, Zhang Ziyi en Tony Leung. Zij deden al te graag mee, ondanks Wongs gecompliceerde werkwijze – de regisseur uit Hongkong werkt altijd zonder script, en vertelt zijn acteurs op het allerlaatste moment wat ze moeten doen. Zijn aanwijzingen behelzen niet meer dan wat steekwoorden over sfeer en gevoel, en gaan nooit over psychologische ontwikkelingen.

Net als in In the Mood for Love speelt Tony Leung in het weerbarstige meesterwerk 2046 een schrijver. Hij werkt in Hongkong aan een sciencefictionverhaal, gebaseerd op het leven van een mooi meisje in hotelkamer 2046, die naast de zijne is gevestigd. Achter zijn bureau re-flecteert de schrijver over de grote liefde die aan hem voorbij ging.Hij haalt herinneringen op aan 1967 (met Gong Li), hij reist naar de toekomst (met Faye Wong), en hij verknalt in het heden een romance met zijn buurvrouw (Zhang Ziyi).

Het idee een film te maken die in verleden, heden en toekomst speelt, kreeg Wong toen Hongkong in 1997 aan China werd overgedragen. Er zou, zo lieten de Chinese autoriteiten weten, de komende vijftig jaar niets aan de status van de stad veranderen. '2046 is het laatste jaar van die belofte.Met dat idee ben ik op de loop gegaan. Ik wilde een film maken over de toekomst, over de vraag of er eigenlijk ooit iets wezenlijks verandert.' 2046 is geen politieke film. 'Het gaat over de liefde. Over de poging het gevoel van een prille verliefdheid vast te houden. Het gaat over kleine, tastbare dingen.'

Aanvankelijk speelde Wong met het idee zijn film op vijf grote opera's te baseren, waarbij vijf diva-rollen de hoofdstukken zouden bepalen. Ook dat plan brokkelde in de loop van het productieproces af; alleen Bellini's Norma duikt nog geregeld op. 'Ik wilde ook eigentijdse muziek in de film, muziek die ik op impressionistische wijze probeer te gebruiken. Ik bedoel: de muziek is er om een gevoel, een tijd over te brengen.Niet om het verhaal te sturen, of om de bioscoopbezoeker bij de hand te nemen.'Wong vroeg onder anderen de Duitser Peer Raben, de vaste componist van wijlen Rainer Werner Fassbinder, muziek te schrijven. 'Ik bewonder het werk van Fassbinder en Truffaut. Om die reden gebruik ik dezelfde soort muziek in 2046.'

Cannes-directeur Thierry Fremaux zag Wongs 'sciencefiction nostalgia' pas tijdens de galapremière voor het eerst in volle glorie. Hij selecteerde de film op basis van honderd minuten ruw materiaal. Ook gooide Frémaux tijdens het festival het vertoningsschema overhoop. Die voorkeursbehandeling -Wong heeft sinds de regieprijs voor Happy Together in 1997 een status aparte in Cannes – zette vooral bij Franse media kwaad bloed. Te laat is te laat, oordeelden critici. 'Een ordinaire publiciteitsstunt', stelde dagblad Libération. Veel beter werd het niet. 2046, de film waarin de thema's en personages uit Wongs vorige werk 'als in een schoolreünie samenkomen', kreeg in Cannes geen enkele prijs.

'Ik ben nooit zo bezig geweest met de Gouden Palm', zegt Wong vijf maanden na Cannes, een periode die hij gebruikte om zijn film nét weer even anders te monteren. Hij was vooral gepreoccupeerd door zijn werk met computer generated images. 'Als ik iets kleins wilde veranderen, kostte dat weken. Ik had plotseling met een ander soort mensen te maken.Met nerds, met types die van alles over computers wisten maar voor mijn gevoel een andere taal spraken.'

Wong, man van sensueel geladen beelden, ziet de digitale toekomst niet al te optimistisch tegemoet. 'Het werk van de regisseur komt in handen van andere mensen. Zij krijgen steeds meer invloed op het eindresultaat.Met als onvermijdelijk gevolg dat de regisseur een deel van zijn macht moet inleveren.'

De computerbeelden, met voorbijrazende treinen en beeldschone androïden ('ik heb bewust voor low tech gekozen; we kunnen toch niet op tegen Spielberg'), doen vooral denken aan het verouderde beeld van sciencefiction zoals dat in de jaren zestig in zwang was. De andere scènes hebben dezelfde esthetiek als In the Mood for Love, Wongs romantische en stijlvolle film waarin een verliefde man en vrouw, beiden bedrogen door hun partners, besluiten niet met elkaar te vrijen. De vormgeving en de fotografie zijn joyeus. De vrouwen dragen wederom schitterende jurken, die naadloos passen bij de decors, sigarettenrook kringelt opnieuw wonderschoon omhoog. 2046 schiet heen en weer tussen nostalgie, naar een verloren tijdperk, toen Hongkong nog verankerd was in hechte structuren, en een ongewisse toekomst, waar de liefde vooral op afspraken lijkt te zijn gebaseerd.

'Ik probeerde na In the Mood for Love te veranderen, net zoals de personages in de film hun best doen hun leven om te gooien. Maar ik ontdekte tijdens de draaiperiode dat het onmogelijk is bewust iets te vergeten. Hoe meer je dat probeert, hoe beter je je alles herinnert. Het is zinvoller te accepteren dat de herinnering niet weg gaat. Pas dan bestaat de kans dat zij vanzelf minder wordt.'

2046 is een film waarop iedereen een eigen verhaal kan projecteren. Zelf is Wong niet het type dat graag over zijn intenties praat ('daarmee verraad je het geheim'), al bevestigt hij wel dat de drie vrouwen in de drie verschillende tijdsvakken eigenlijk alter ego's zijn van de door Leung gespeelde Mr. Chow. In de nieuwe versie van 2046 ruimt Wong meer tijd in voor een scène tussen Mr. Chow en zijn grote liefde uit het verleden (Maggie Cheung), beiden dronken in een taxi. 'Haar rol was in de Cannes-versie niet duidelijk. Zij is natuurlijk niet zomaar een liefje. Zij is zijn ideaalbeeld, groter dan het leven zelf. Dat verblindt hem voor het geluk in zijn naaste omgeving.'

De tragiek van Mr. Chow – het najagen van een onmogelijk realiseerbaar ideaal – lijkt ook het lot van de filmmaker Wong, die meesterwerk na meesterwerk aflevert maar nooit de perfecte film zal maken zoals hij die in zijn hoofd heeft. 'Er is een parallel. Mr. Chow probeert te ontdekken wat liefde voor hem precies betekent. Ik probeer tijdens het filmen uit te vinden wat film voor mij precies behelst. Tijdens Days of Being Wild was film voor mij een manier om met een jeugdige blik naar het leven te kijken. Met In the Mood for Love probeerde ik bepaalde kleuren en stijlen uit het recente verleden te behouden. Ook 2046 is een reactie op deze tijd, op de snelle veranderingen die plaatsvinden. Ik kan echt uit mijn doen raken als ik in een stad op zoek ga naar een restaurant, en dan te horen krijg dat het is verdwenen. In 2046 gaat niets verloren. Verleden en toekomst leven er gewoon naast elkaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden