Review

Wonen in de watertoren die van alle Domburgers is

Hét landmark van Domburg, de watertoren, is nu een heel bijzonder woonhuis. De architect benutte daarbij de oude functie van het pand.

De watertoren lijkt op de toren uit het sprookje van Rapunzel. Beeld Aurélie Geurts

De bakstenen gestalte van de watertoren, met zijn kenmerkende koperen dak - net een Britse soldatenhelm - is het eerste dat je van Domburg ziet als je vanuit Oostkapelle komt aanrijden. Horizonvervuiling vond men, toen het gebouw in 1933 naar ontwerp van architect Hendrik Sangster werd voltooid. Inmiddels is het gebouw alom geliefd en zie je het op elke ansichtkaart staan. De watertoren ís Domburg en hij is van alle Domburgers.

Lastig wel, zoveel 'eigenaren', als je wilt verbouwen. Er is lang gesteggeld over de herbestemming van het in onbruik geraakte rijksmonument, dat pal aan het strand in een beschermd natuurgebied staat. Voordat de huidige eigenaar het in 2004 kocht, waren er plannen voor een winkel, een restaurant en museum. Geen van alle bleek haalbaar. Burgers waren als de dood voor discoherrie, monumentenzorg benadrukte dat er niet zomaar iets mocht worden veranderd aan het vervallen gebouw. Bovendien moest voor een niet-publieke functie het bestemmingsplan worden gewijzigd - een tijdrovende procedure. De ronde vorm maakte het er voor de uitverkoren architect Maartje Lammers niet makkelijker op.

Rapunzel

Maar nu is de renovatie toch een feit. Een droom van een vakantiehuis is het geworden. Gelegen boven op het duin, in een zee van gele bloemen, heeft het wel iets van de toren uit het sprookje Rapunzel. Je kunt je voorstellen hoe een meisje een raam opent om haar vlecht naar beneden te laten zodat je naar boven kunt klimmen. Al is er hier natuurlijk gewoon een voordeur en een trap die omhoog spiraalt, vanuit de keuken op de begane grond, langs de woonkamer daarboven en de slaapkamers op de tweede en derde verdieping, via het watervat naar de panoramakamer bovenin: adembenemend uitzicht over Walcheren en de Noordzee.

Het is jammer dat niet meer mensen van die bijzondere ruimten kunnen genieten. De particuliere eigenaar is niet van plan het te verhuren. Maar samen met de architect is hij er wel in geslaagd het gebouw te behouden voor de toekomst en ruimtelijk te verrijken.

Hoe breng je licht en uitzicht in een monument dat wordt gewaardeerd om zijn massieve, gesloten gevel? Dat was de belangrijkste vraag voor de ontwerpers. Ze kwamen met een prachtige vondst: raamluiken, gemaakt van latten die aan de zijkanten even breed zijn als de bakstenen en ook in kleur op het metselwerk aansluiten, terwijl ze naar het midden toe in louvredeurtjes veranderen, zodat je er van binnen doorheen kunt kijken. Om te voorkomen dat de ramen door patroonvorming de aandacht trekken, hebben ze vier formaten, en zijn ze ogenschijnlijk willekeurig over de gevel gestrooid. Op deze manier worden de gevelopeningen in de toren onderdeel van de huid van het gebouw, zoals ouderdomsvlekjes of littekens.

Maartje Lammers

Maartje Lammers (1963) begon haar loopbaan bij OMA, het bureau van Nederlands beroemdste architect Rem Koolhaas. Na twee jaar stapte ze over naar Mecanoo, dat destijds vooral woningbouw, maar nu over de hele wereld prestigeprojecten realiseert, zoals de renovatie van The New York Public Library. Toen partner Erick van Egeraat Mecanoo verliet, ging ze mee. Met hem ontwierp ze onder meer het ING-kantoor in Boedapest. Met Boris Zeisser richtte ze 24H-architecture op, dat bekend werd met 'art d'eco'-design (glooiende vormen en natuurlijke materialen). Vorig jaar besloot het stel, na hun eerdere scheiding, ook zakelijk uit elkaar te gaan. Lammers ging verder onder de naam EARTHbound.

Architectuur
Watertoren
Domburg, Nehalenniaweg 20, 2006-2016
Architect: Maartje Lammers (EARTHbound)
Opdrachtgever: particulier Watertoren

Daar waar de toren vanbuiten een sterke eenheid uitstraalt, valt het interieur in tweeën uiteen: het wat brave woongedeelte beneden en de spannende 'speelzolder' rond het watervat.

De inrichting van de woonruimten wordt bepaald door de vereiste vluchttrap. Deze heeft de architect samen met de lift in een koker geplaatst. De koker staat asymmetrisch in de ronde ruimte, waardoor je je gemakkelijk kunt oriënteren. De trap is zo ontworpen dat hij zo min mogelijk ruimte inneemt, terwijl hij toch prettig loopt en er onder de treden ook nog plek overbleef voor de wc's en een douche - het is knap puzzelwerk.

Vanaf de vierde verdieping leidt een open trap langs de gevel vervolgens naar het bovenste deel van de toren. Bij de restauratie van deze (onbestemde) ruimten is de industriële uitstraling zoveel mogelijk bewaard. Op de betonnen muren van het watervat zie je de kalkresten van het water nog zitten.

De badkamer in het oude watervat. Beeld Aurélie Geurts

Het mooist is de lekvloer, die als een enorme schotel onder het watervat hangt: een lege ruimte met ruwe bakstenen wanden en een spiegelgladde, spierwitte vloer. Daarop een badkuip, geflankeerd door twee gigantische oude kranen, die als periscopen uit de vloer steken. Een absurde badkamer is het - perfect voor een vakantiehuis.

Want draait vakantie niet om het ontsnappen aan de dagelijkse routine?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden