Wonderwel geslaagde combinatie van geschiedenis en anekdotes

 

Daar staan ze dan, de archeoloog en twee biologen, na een urenlange vlucht gedropt op het noordelijkste puntje van Groenland. Op deze desolate plek zal het team zoeken naar sporen van het vierduizend jaar geleden in Noord-Groenland levende jagersvolk. Een paar weken later zal door het ontbreken van resten van kampementen en beenderen van gegeten dieren blijken dat de Tuniit, vroege walvisjagers die later door het Inuit-volk werden verdreven, nooit zo ver noordelijk hebben geleefd.

Extreem klimaat

Vijfendertig jaar lang maakte Louwrens Hacquebord, archeoloog en historisch geograaf en tussen 1994 en 2013 hoogleraar Arctische- en Antarctische studies aan de Rijksuniversiteit Groningen, reizen als die naar Noord-Groenland. Hoe de oorspronkelijke inwoners, en later Vikingen en Europeanen, wisten te overleven in het extreme klimaat van het noordpoolgebied en omsprongen met de natuurlijke rijkdommen vormen een rode draad in het onderzoekersleven van Hacquebord. Ook bestudeerde hij de recentere exploitatie van Antarctica en adviseerde hij over milieukwesties in de poolstreken. Zijn Wildernis, woongebied en wingewest heet 'een geschiedenis van de poolgebieden' te zijn, en is daar voor zo'n compact boek wonderwel in geslaagd.

Hacquebord voert de lezer mee van de vroege culturen van het Noordpoolgebied, via de eerste ontdekkingsreizen en de zeehonden- en walvisjacht in beide poolgebieden, tot aan de delving van zeldzame metalen, olie en gas die nu het noordpoolgebied en op de langere termijn ook het zuidpoolgebied boven het hoofd hangen.

Ongekende slachtingen

Je kon vroeger als poolonderzoeker maar beter geen vegetariër zijn, schrijft Hacquebord droog over een Zweedse botanicus die verhongerde omdat hij weigerde sneeuwhaas te eten. De angst van overwinterende zeventiende-eeuwse Nederlandse walvisvaarders die tijdens de poolnacht 'vreeselijck' geluid en lichtverschijnselen meemaken, beschrijft Hacquebord spaarzaam maar invoelbaar. De combinatie van met kennis van zaken gegeven geschiedenis, sterke anekdotes en zonder franje beschreven persoonlijke avonturen levert leesvoer op dat goed past bij die ongenaakbare poolstreken.

Nuchter zijn ook Hacquebords constateringen over de mens in de poolgebieden. De Arctische natuurvolkeren waren, anders dan vaak gedacht, geen duurzame jagers. De Europese walvisvaarders in het noordpool- en later zuidpoolgebied gingen zich te buiten aan ongekende slachtingen. Overal zag Hacquebord zelf de effecten van klimaatverandering.

Tussen de regels schemert dat een archeoloog en historicus als Hacquebord heus wel weet dat de mens hardleers is. Oliemaatschappijen en mijnbouwbedrijven staan klaar om in het noordpoolgebied aan de slag te gaan. Grote delen van het noordpoolgebied worden geclaimd door het Rusland van Vladimir Poetin, nota bene vicevoorzitter van de Russische Geografische Vereniging. Als dat maar goed gaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden