Recensie Cruijff & Johan

Wonderlijk boek over Johan Cruijff van zakenpartner en trouw discipel ★★★☆☆

In een wonderlijk boek haalt Ferenc van der Vlies, zakenpartner en vriend van Johan Cruijff, herinneringen op aan zijn held. De familie Cruijff stelde foto’s beschikbaar uit het familiearchief en dat is uitzonderlijk. 

Al snel worden we meegenomen naar een appartement in de Waldeck Pyrmontlaan in Amsterdam-Zuid, de uitvalsbasis van Johan en Danny Cruijff in Nederland. Het is een gelukje. Bij het echtpaar Cruijff kwamen zelden mensen over de vloer die niet tot de inner circle van de familie behoorden.

‘De inrichting van zijn huis was elegant met veel klassiek design en kunst, met een cederhouten wandbekleding en een klassieke lift die in Parijs niet zou misstaan. Daarnaast waren er veel schelpen van een Mauritius-vakantie, familiefoto’s, klassiek zilver op een tafel en Cruijff-familiebriefpapier.’

Cruijff-familiebriefpapier: alleen dat al.

Johan Cruijff en zijn Datsun. Beeld Familiearchief Johan Cruijff

De gids voert ons mee naar ‘chique banken waar je heerlijk in wegzakte’ en toont een ‘stukje muur dat speciaal was ingeruimd voor kleurige tekeningen van de kleinkinderen.’ En, toch verrassend: ‘Opvallend genoeg was er niets dat herinnerde aan de imposante voetbalcarrière van Johan Cruijff: geen bekers, geen oorkondes, geen ingelijste shirts, niets.’

De gids is Ferenc van der Vlies (1972). In de hofhouding van Cruijff speelde hij van 2005 tot diens dood in 2016 een voorname, tot nu toe onderbelichte rol. Hij blies Cruyff Sport nieuw leven in, werd mede-eigenaar van het opgebloeide sportmerk en hij raakte bevriend met de naamgever. Zijn herinneringen aan zijn ontmoetingen heeft hij in Cruijff & Johan laten opschrijven door een freelance (sport)journalist van onder meer Trouw, Jan-Cees Butter.

De familie (Danny Cruijff) werkte mee en stelde – en dat is uitzonderlijk – foto’s beschikbaar uit het privéarchief. Daarnaast werd uit andere collecties geput. Het zijn de oude foto’s, veelal in zwart-wit, die Cruijff & Johan kleur geven. Cruijff en zijn Datsun met kenteken 49-66-SN bij stadion De Meer, Cruijff als golfer en als judoka, Cruijff met een krulletjespruik op zijn hoofd, Cruijff met Danny: de reeks is feestelijk. Waarom bij de foto’s bijschriften ontbreken, is onverklaarbaar.

Johan en Danny met dochter. Beeld Familiearchief Johan Cruijff

Cruijff & Johan is een wonderlijk boek; wonderlijk omdat het een mengsel is van schijnbaar willekeurige persoonlijke herinneringen, anekdotes over de voetballer en de trainer en een beschrijving van zakelijke besognes. De titel is goed gekozen: Cruijff is de zakenman en de voetballegende, Johan de vriend.

Van der Vlies beschouwt zichzelf als een belangrijke ooggetuige. Uit zijn voorwoord: ‘Wat begon als een zakelijk contact, groeide langzaam uit tot een warme vriendschap, waarin Cruijff steeds vaker ‘Johan’ liet zien. Die herinneringen mogen niet verloren gaan.’

Dat klinkt aanmatigend, maar Van der Vlies is geen man die Cruijff gebruikt als springplank. Hij is slechts een bewonderaar, een trouwe discipel die voor één keer op de voorgrond treedt. Voor hem was Cruijff een ‘life changer’, iemand die hem voortdurend energie gaf en met waardevolle levenslessen op de proppen kwam. In zijn interpretatie van de bekende uitspraak ‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt’ komt Van der Vlies tot de kern van zijn ode: ‘Ik begrijp ’m nu. Het gaat niet om de buitenkant van een mens maar juist om het binnenste. Het gaat om echtheid, puurheid.’

Judoka Johan. Beeld Familiearchief Johan Cruijff

Gelukkig valt er hier en daar ook wat te lachen, bedoeld en onbedoeld, bijvoorbeeld als Danny het beeld van het vermeende genie bijstelt: ‘Dan kun je wel meneer Cruijff heten, een stofzuiger kan ie nog niet eens vasthouden.’ Elke ochtend bracht hij zijn vrouw een kopje thee op bed, als liefdesverklaring. ‘Verder moest er weinig van hem verwacht worden in de keuken, behalve dan ossenworst snijden.’

In het hoofdstuk ‘Ontbijten in Barcelona’ gaat het over een draaiplateau. ‘Er zijn croissants, verse jus en – wat Johan leuk vindt – zo’n glazen draaiende carrousel uit Azië met allerlei lekkernijen erop, zoals hagelslag, jam en honing. Reuzehandig, zegt Johan, als hij weer eens een slinger aan het draaiplateau geeft.’

In de categorie waardevolle trivialiteiten uit het rijke leven van Johan Cruijff moet ook de platencollectie worden genoemd. Van der Vlies komt dankzij Danny in het bezit van alle elpees van Cruijff. Een bijzondere smaak had hij niet, zo blijkt. In een door hem samengestelde Top-14 staat Julio Iglesias met El Amor op de eerste plaats.

Johan en Danny Cruijff Beeld Familiearchief Johan Cruijff

Tussen The Beatles (Sgt. Pepper), The Cats, Frank Sinatra, en Abba valt Hengstenbal – De Derde Langspeelplaat Van Het Simplisties Verbond van Kees van Kooten en Wim de Bie nog het meeste op. Nog zo’n fijn onthullinkje over Cruijff: ’s Ochtends zong hij vaak kerstliedjes onder de douche.

Van der Vlies zet Cruijff op een voetstuk en morrelt niet aan het fundament, als een fanatieke volgeling. Op een muurtje in Barcelona zei Cruijff ooit tegen hem dat hij alleen nog maar in harmonie wilde leven. ‘In harmonie en met mensen die het hart op de juiste plaats hebben.’

Van der Vlies was kennelijk een van de uitverkorenen. Het vertrouwen heeft hij niet misbruikt.

Jan-Cees Butter en Ferenc van der Vlies: Cruijff & Johan – Herinneringen aan nummer 14

Water; 200 pagina’s; € 20,00.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden