'Wolkers nooit helemaal op waarde geschat'

Jan Wolkers was volgens schrijver en bioloog Maarten ‘t Hart meer een kunstenaar dan een schrijver. Dat zei hij vrijdag op Radio 1 in een reactie op het overlijden van Wolkers....

‘Hij was een echte beeldend kunstenaar, die reageren allemaal zo direct. In zijn boeken probeerde Wolkers alles heel beeldend te verwoorden, dat was zijn grote kracht’, aldus ‘t Hart. Hij beschrijft Wolkers als ‘een soort wervelwind die door de Nederlandse literatuur is gegaan’.

Volgens de 62-jarige schrijver is Wolkers nooit helemaal op waarde geschat. ‘Hij had veel critici, maar dat heb ik altijd zeer onterecht gevonden. Wolkers behoorde niet tot de Grote Drie: Harry Mülisch, Gerard Reve en Willem Frederik Hermans. Eigenlijk had dat de ‘grote vier’ moeten zijn’, vindt ‘t Hart.

Mulisch te druk
Schrijver Harry Mulisch kon vrijdag niet reageren op het bericht van het overlijden van Wolkers. Mulisch’ vriendin Kitty Saal liet weten dat hij druk bezig was met het schrijven van een speech. Saal vertelde dat de dood van Wolkers ondanks zijn hoge leeftijd toch onverwachts kwam. ‘Op de laatste foto die wij hebben gezien, zag hij er wel oud en mager uit. Maar de dood komt altijd onverwacht.’

Voor de televisiecamera van EénVandaag reageerde de schrijver wel. Hij roemde Wolkers’ enthousiasme. ‘Of het nu om een vlieg gaat of weet ik wat.’ De tachtigers hadden weinig contact. ‘We kennen elkaar al zo'n zestig jaar, maar waren nooit close. We kwamen elkaar natuurlijk wel eens tegen.’ Mulisch kenschetste Wolkers als een unieke figuur en een goed mens.

Van de zogeheten Grote Vier, Willem Frederik Hermans, Gerard Reve, Jan Wolkers en Harry Mulisch, is nu alleen de laatste nog in leven. Mulisch noemde dit ‘eenzaam, maar het is ook wel een triompf.’

Met liefde gelezen
Minister Ronald Plasterk van Cultuur noemde Jan Wolkers vrijdag ‘een groot schrijver’. Volgens de bewindsman gaf hij stem aan ‘een generatie die zich ontworstelde aan een als verstikkend ervaren omgeving’.

‘Je weet het nooit zeker, maar ik verwacht dat hij over een eeuw nog met liefde gelezen zal worden’, aldus Plasterk. De minister wenste zijn vrouw en twee zonen sterkte met het verlies van de schrijver, die vrijdag in zijn slaap overleed. Plasterk: ‘Zijn thema's waren liefde en de dood. Zijn decor was de overgang van de Tweede Wereldoorlog via de bevrijding naar de jaren zestig. Een grote, stevige man die een klein woordje voorzichtig oppakte.’

Verpletterend
Schrijver Joost Zwagerman omschrijft de vrijdag overleden Jan Wolkers als iemand met ‘gulheid en generositeit in zijn oeuvre’. Dat zei hij in een reactie op Radio 1.

Zwagerman kwam op de middelbare school voor het eerst in aanraking met Wolkers. Dat omschrijft hij als ‘een verpletterende ervaring’. ‘Wolkers wist niet alleen wat schrijven was, maar ook wat leven was. Toen dacht ik: zo wil ik ook leven en schrijven.’

Volgens Zwagerman was de overleden schrijver ‘eigenzinnig en onverzettelijk’. Hij waardeert de houding van Wolkers, die grote literaire prijzen regelmatig bot afwimpelde. ‘Het is niet zo dat je als schrijver meteen in katzwijm moet vallen als je een prijs krijgt’, vindt Zwagerman.

Levenskunst
Wolkers was voor schrijver A.F.Th. van der Heijden in de jaren zestig een groot voorbeeld. ‘Hij had een nieuw geluid en schreef boeken die je van ongeduld bijna uit elkaars handen rukte’, aldus Van der Heijden vrijdag op Radio 1. De schrijver was een paar weken geleden nog op bezoek bij Wolkers, die vrijdag overleed. ‘Hij was heel breekbaar en broos. Zoals altijd had hij heel gul gedaan met mooie gerechten op tafel, maar je zag dat alles hem moeite kostte.’

Volgens Van der Heijden had Wolkers niet alleen een talent om te schrijven, maar vooral ook om te leven. ‘Hij heeft er een echte levenskunst van gemaakt. Het was dan ook droevig om te zien dat hij niet meer kon genieten. Hij zat op een klein bodempje champagne te knauwen, hij kreeg het maar moeilijk weg’, aldus de schrijver.

Monique van de Ven
Actrice Monique van de Ven gaat haar film Zomerliefde aan de overleden Wolkers opdragen. ‘Hij is mijn vader, mijn schepper’, zei ze vrijdag in RTL Boulevard.

Ze had Wolkers afgelopen week nog aan de lijn en bezocht hem kort geleden nog op Texel. ‘Ik heb hem ook al een scène uit de film Zomerliefde laten zien en hij vond die erg mooi.’ In de reactie zei ze het ‘vreselijk’ te vinden dat hij nu dood is.

Cobra
Directeur John Vrieze van het Cobra Museum in Amstelveen, waar Wolkers in 2002 een grote overzichtstentoonstelling had, omschrijft hem als een ‘dynamisch kunstenaar met een zeer experimenterende geest’. ‘Dat experimentele, zowel in materiaal als vorm, loopt als een rode draad door zijn werk.’ Vrieze zegt verder dat het ‘multitalent’ Wolkers ‘een van de belangrijke kunstenaars was van de tweede helft van de twintigste eeuw’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden