Wolkers: Beeldhouwer in het diepst van zijn ziel

Jan Wolkers beschouwde zich in de eerste plaats als beeldend kunstenaar. Of zoals hij het zelf zei bij zijn debuut, Serpentina’s Petticoat, in 1961: ‘Ik ben een beeldhouwer die een boek heeft geschreven.’..

Hij zou nog vele boeken schrijven en publiceren, maar de vrijdag overleden Wolkers bleef in het diepst van zijn ziel beeldhouwer, schilder, monumentenmaker, reliëfbouwer. De kruidenierszoon uit Oegstgeest was opgeleid aan de tekenacademie in Leiden tijdens de Tweede Wereldoorlog, studeerde daarna aan de Rijksakademie in Amsterdam en op het atelier van de wereldvermaarde beeldhouwer Ossip Zadkine in Parijs, op uitnodiging van de Franse regering.

Dubbeltalent
Het werk dat hij als kunstenaar in zijn ruim zestigjarige loopbaan naliet, was vorig jaar nog te zien tijdens een overzichtstentoonstelling in De Zonnehof in Amersfoort, getiteld 'Hommage aan een dubbeltalent'. Daar bleek hoe gevarieerd zijn oeuvre was. Van een van zijn eerste dramatische tekeningen, Laatste mogelijkheden, gemaakt naar aanleiding van de dood van zijn broer in 1944 (waaruit ook het boek Terug naar Oegstgeest voortkwam), tot aan zijn abstracte, impressionistische doeken gebaseerd op sneeuwstormen.

Het werk dat hij in al die tussenliggende jaren maakte was uiterst veelzijdig. Van robuuste materieschilderijen met goudverf en monumentale sculpturen, tot fragiele tekeningen en reliëfs met gesmolten kinderspeelgoed. Maar bekend bij het grote publiek is Wolkers geworden door zijn opdrachten voor monumenten in de openbare ruimte, zoals Vrouwen in verzet in Oegstgeest, De roos op de Den Uylbrug in Zaandam en het beeld voor Rembrandt dat twee jaar geleden, op Wolkers¿ tachtigste verjaardag in Leiden werd onthuld.

Auschwitz
En vooral het Auschwitz-monument, uit 1977, in het Wertheimpark in Amsterdam. Dat kwam niet alleen jaarlijks in beeld bij de herdenking voor de omgekomen Joden, maar ook in het nieuws door vernielingen. Het monument met de gebroken spiegels bleek een onweerstaanbare aantrekkingskracht te hebben op vandalen, zoals veel van Wolkers sculpturen, die grotendeels uit staal en glas zijn opgetrokken.

Terecht wordt gesuggereerd dat Wolkers door zijn fijne oog als waarnemer en plastische gevoel voor kunst, ook in zijn schrijversschap de verhalen en gebeurtenissen zo beeldend kon verwoorden, zoals Maarten ’t Hart zei.

De Amsterdamse burgemeester Cohen en wethouder Aboutaleb legden eerder dit jaar een krans op het spiegelmonument 'Nooit Meer Auschwitz', ontworpen door de vrijdag overleden Jan Wolkers. (ANP) Beeld ANP
De Amsterdamse burgemeester Cohen en wethouder Aboutaleb legden eerder dit jaar een krans op het spiegelmonument 'Nooit Meer Auschwitz', ontworpen door de vrijdag overleden Jan Wolkers. (ANP)Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden