Wolken boven de media inktzwart

Maandag is De Nieuwe Reporter van start gegaan, een collectieve weblog van diverse professionals uit de media. De traditionele journalistiek wankelt, zegt Frank van Vree....

Wanneer we afgaan op Enter, het huisorgaan van uitgever PCM, dan schijntook vandaag de zon nog volop boven het Nederlandse medialandschap. Frisseinitiatieven worden aangekondigd, terwijl de toon van het nieuws over defusie en de restyling van het AD een unverfroren optimisme ademt. Over deverschijning van NRC.next zegt de gedelegeerd uitgever dat 'dekrantensector niet erg innovatief is in vergelijking met bijvoorbeeld deauto-industrie'.

Deze luchtige geluiden ten spijt, kan het niemand zijn ontgaan dat zichboven het bestaande medialandschap inktzwarte wolken samenpakken (zie ookForum, 23 en 26 november; Economie, 3 december en Forum, 5 december). Hetzijn zeker niet alleen de landelijke en regionale kranten of de publiekeomroepen die daarmee worden geconfronteerd; ook de commerciële zenderszullen binnenkort in een heel nieuwe - en onzekere - positie terechtkomen.

De Nieuwe Reporter vroeg een veertigtal hoofdredacteuren, journalisten,managers, onderzoekers en andere deskundigen naar hun opvattingen over detoekomst van de media en de journalistiek. Hun verwachtingen stemdenredelijk overeen: terwijl radio, televisie en internet in snel tempointegreren, zal het mediagebruik verder individualiseren. De meestedeelnemers verwachten dat de betaalde dagbladen binnen vijf jaar een kwartvan hun totale oplage kwijtraken, met name aan gratis kranten, en dat ookde publieke omroep veel terrein zal verliezen.

Maar over de vraag hoe deze ontwikkelingen kunnen worden beantwoord,verschillen de meningen. Dat is niet zo verwonderlijk, want het gaat omveel meer dan verschuivingen in mediagebruik. De gevolgen van de digitalerevolutie, die al werd aangekondigd in de jaren negentig en toen vooralleidde tot zenuwachtige beschouwingen, wilde plannen en veel mislukteinvesteringen, beginnen zich pas nu duidelijk af te tekenen - in eenduizelingwekkend tempo.

Vrij verkrijgbare informatie op internet - software, muziek, beelden -vertegenwoordigt wereldwijd al miljarden euro's. Andere journalistiekepraktijken ontwikkelen zich, zoals de 'burgerjournalistiek' en nieuwekennisbronnen, die de bestaande economische en professionele posities eninstituties in de kern aantasten.

De combinatie van deze ontwikkelingen leidt ertoe dat het economischemodel waarop de media nu nog drijven, in zijn huidige vorm onhoudbaarwordt. Anders gezegd: wanneer er zoveel informatie gratis op internetbeschikbaar is en wanneer het zo gemakkelijk wordt om ongehinderd vanmuziek, films en andere vormen van cultuur te genieten, verliezen debestaande media niet alleen publiek, maar ook adverteerders.

De uitholling van het economische model brengt de positie van detraditionele media aan het wankelen. Aan de andere kant ziet dejournalistiek haar rol veranderen, nu de informatievoorziening enopinievorming zich volgens andere patronen voltrekt. Kort gezegd: deserieuze journalistiek zal zichzelf opnieuw moeten uitvinden. Het is echternog maar de vraag hoe dit streven naar nieuwe journalistieke vormen zichverhoudt tot de belangen van de media als economische ondernemingen.

Gelet op de complexiteit en de snelheid van de ontwikkelingen die zichnu voltrekken, is het niet zo verwonderlijk dat niemand in staat is tezeggen wat er precies moet gebeuren. Dat geldt voor de publieke omroep,maar ook voor de pogingen van Wegener en PCM het AD en zijn kopbladennieuw leven in te blazen. Afgaand op het oordeel van de deskundigen in DeNieuwe Reporter is dat beleid niet alleen te defensief, maar ook nog eenstegenstrijdig. Dezelfde ondernemingen proberen namelijk tegelijk hunpositie op de markt van gratis huis-aan-huisbladen te versterken, waarmeeze hun eigen dagbladen verder verzwakken.

Het is dit soort beleid dat de redactie van De Nieuwe Reportervertwijfeld doet afvragen of het voor oude partijen als omroepen enkrantenuitgevers allemaal niet te snel gaat; of zij overtuigende nieuweproducten of diensten op de markt brengen vóór de hier boven beschrevenneergang hen heeft vermorzeld. De defensieve en reactieve houding van debedrijven, omroepbesturen en politici doet het ergste vrezen.

De digitale revolutie die het medialandschap overhoop haalt, vraagt omdenkwerk, creativiteit en zelfbewust optreden, in plaats vanjammerklachten, terugtrekkende bewegingen of lege managers peptalk over decreativiteit in andere bedrijfstakken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden