POSTUUM

Woelige carrière in journalistiek en politiek

Hij was lid van de CPN en de PvdA, was journalist en hoofdredacteur van Het Parool en politicus. 'Links, maar toch verstandig.'

Wouter Gortzak Beeld anp
Wouter GortzakBeeld anp

Het eeuwige relativeren. Dat was ook Wouter Gortzak, intellectueel, politicus, journalist en hoofdredacteur. John Jansen van Galen, die hem meemaakte als commentator voor de VPRO-radio in de jaren zeventig, schreef: 'Als hij aan de beurt kwam, vroeg ik hem wat zijn onderwerp was. Crisis in Moskou, zei hij dan bijvoorbeeld. En ik kondigde aan: nu het commentaar van Wouter Gortzak over de crisis in Moskou. Waarop hij aanhief: nou ja, crisis, crisis...'

Wouter Gortzak overleed afgelopen vrijdag op 83-jarige leeftijd na een woelige carrière in de politiek en journalistiek. Zijn grootste trauma was eigenlijk het ontslag als hoofdredacteur bij Het Parool in 1987, zegt Kees Tamboer, zijn toenmalige adjunct. De directeur van de Perscombinatie Max de Jong draaide de geldkraan dicht voor de krant, waardoor Gortzak de handdoek in de ring moest gooien. Tamboer: 'De Jong wantrouwde hem vanaf het moment dat hij kwam.'

Dat wantrouwen had te maken met Gortzaks verleden. Hij was de zoon van de timmerman Henk Gortzak die in de oorlog actief was bij de illegale krant De Waarheid en na de oorlog een van de voormannen werd van de CPN. In 1954 werd Wouter ook lid van de CPN. Toen Henk Gortzak in 1958 in conflict kwam met toenmalig CPN-voorman Paul de Groot, zegde Wouter zijn lidmaatschap op. Hij werd later lid van de PvdA.

VPRO

Aanvankelijk was hij aardrijkskundeleraar. Later werd hij redacteur bij De Groene Amsterdammer, politiek commentator van de VPRO en directeur van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA.

Toen de vermaarde Parool-hoofdredacteur Herman Sandberg in 1981 met pensioen ging, wilde de directie van de Perscombinatie (ook de toenmalige uitgever van de Volkskrant en Trouw) Max Snijders van het Utrechts Nieuwsblad tot hoofdredacteur benoemen. Maar de redactie lag dwars. Die vreesde dat Snijders van Het Parool een lokaal suffertje zou maken. De redactieraad besloot Gortzak te vragen, die de taak oppakte.

De redactie was laaiend enthousiast over hem, maar Max de Jong was not amused. Die wilde dat hij meteen de slogan 'Vrij Onverveerd' liet vallen. 'Met het verzetsverleden moest het maar eens afgelopen zijn', vond De Jong. Gortzak weigerde. Later raakte hij ervan overtuigd dat de krant zich zou moeten richten op Amsterdam, maar hij kreeg de redactie niet mee. 'Die wilde liever naar Libanon gaan dan naar de Indische buurt. Alsof het laatste minder zou zijn', aldus Tamboer. 'En Wouter was te aardig om met zijn vuist op tafel te slaan.'

Politieke correctheid

Wat hij wel bereikte was dat Het Parool als eerste krant de politieke correctheid liet vallen. 'Er kon geschreven worden over de problemen met de Surinamers, die toen waren wat de Marokkanen nu zijn.'

Na zijn vertrek bij Het Parool ging Gortzak zich bezighouden met de grote stadsproblemen van Amsterdam en werd hij talentenscout voor de PvdA. In 1994 werd hij voorzitter van de PvdA-fractie in het roerige stadsdeel Zuidoost. Hij probeerde de grote etnische spanningen op te lossen door de oprichting van een multi-etnisch Platform Bijlmer met Hannah Belliot als voorzitter. Maar hij kreeg ook te maken met persoonlijke aanvallen, waarbij hij werd uitgemaakt voor 'de Botha van de Bijlmer', 'blanke boer' en 'fascistische racist'.

In 1998 kwam Gortzak voor de PvdA verrassend in de Tweede Kamer, op 67-jarige leeftijd. 'Het is geen revanche, wel een soort genoegdoening. Mijn reputatie had enorm geleden onder de gebeurtenissen bij Het Parool', zei hij daarover. Omdat hij bij het verdelen van de portefeuilles ziek was, zat hij de eerste tijd 'als een gefrustreerd konijn op de blauwe bankjes'. Maar lager kon hij zich onderscheiden met de relatie van Nederland met de oud-kolonie Suriname. Tijdens een bezoek aan het land was hij er meteen verliefd op geworden. Na zijn vertrek uit de Kamer in 2002 schreef hij hierover het boek Nederland-Suriname: de herkansing. Nederland moest zijn schuldgevoel ten opzichte van Suriname maar een keer afleggen, want dat had averechts gewerkt.

Jansen Van Galen beschreef Gortzak op zijn 70ste verjaardag als iemand die 'op een bescheiden manier dapper was'. Tamboer noemt hem een 'aardige man, intellectueel, briljant journalist, maar beslist geen manager.' 'Hij was links, maar toch verstandig.'

Gortzak (links) in gesprek met Gerben Wagenaar, oud fractievoorzitter van de CPN. Beeld anp
Gortzak (links) in gesprek met Gerben Wagenaar, oud fractievoorzitter van de CPN.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden