Wisselwerk is met Ives liever overenthousiast dan droog perfect

Wisselwerk, onder leiding van Mariëtte Rouppe van der Voort. Bimhuis, Amsterdam...

Het is geen wonder dat Nederlandse componisten en improviserende muzikanten een zwak hebben voor de muziek van Charles Ives (1874-1954). Typische Ives-hebbelijkheden als zijn voorkeur voor opzettelijke fouten (door de mangel gehaalde melodieën, 'verkeerde' harmonieën en amateuristische uitspattingen), anekdotische invallen (waaronder zijn handelsmerk: een gefingeerde chaos van botsende fanfares) en een vrije mengeling van Europese klassieke en Amerikaanse populaire genres, lijken een vooraankondiging van wat zich na 1960 in de Nederlandse muziek zou voordoen.

Mariëtte Rouppe van der Voort, een klassiek opgeleide saxofoniste/fluististe met grote ervaring in de geïmproviseerde muziek, is initiatiefneemster van het project Wisselwerk, waarin ze Ives' ideeën en muziek in een hedendaagse omgeving plaatst. In Wisselwerk treedt ze op met een groep van dertien muzikanten, die bestaat uit de leden van haar eigen Rouppe Group, de Rotterdamse rock-improvisatiegroep Dull Schiksal en de 'uitvoerende' pianist Reinier van Houdt.

Vrijdag in het Bimhuis bestond Van Houdts bijdrage uit de vertolking van een deel uit Ives' Concord Sonata, dat te lang en ook te sober was om bij de vaak satirische stukjes in het programma te passen. Samen met Gerard van Dongen, die een niet geheel overtuigend klinkende sampler bespeelde, vertolkte Van Houdt daarnaast een vooruitziende kwarttoons-compositie voor twee piano's uit 1914.

Mariëtte Rouppe van der Voort tekende voor de arrangementen van de overige vijftien stukken, die ze merendeels ontleende aan Ives' 114 Songs voor piano en zangstem en door haar werden voorzien van een geïmproviseerde inleiding, conclusie of intermezzo. Voor die werkwijze valt veel te zeggen - Ives improviseerde soms zelf op zijn thema's -, maar voor de muzikanten zit er een risico aan. Die zullen er bijvoorbeeld voor moeten zorgen dat hun improvisaties naast Ives' vindingrijke stukken op z'n minst overeind blijven.

In het Bimhuis redden de muzikanten zich in dat opzicht heel behoorlijk. Vaak concentreerden ze hun improvisaties op één uitgangspunt, als echo of vooraankondiging van het bijbehorende Ives-stuk: lange tonen, een uitwisseling tussen subgroepen, of de clusters van de uitstekende pianist Veryan Weston.

Minstens een derde van de gearrangeerde stukken waren marsen, of vertoonden marsachtige trekken - zoals de Slow March die Ives op zijn dertiende voor de begrafenis van zijn hond schreef. Rouppe van der Voorts orkestraties benadrukten de blazerssectie, met zes koper- en rietblazers, en slaagden erin Ives' muziek te evoceren zonder hem te kopiëren. Ze gebruikte heldere kleuren, smakelijke 'foute' noten, opzettelijk storende elementen - zoals het wah-wahpedaal en de whammy-bar van gitarist Luk Simonis - en paste regelmatig de typisch Ivesiaanse versnellingen en vertragingen toe. Walking, uitgevoerd door Dull Schiksal, was het enige stuk dat grijs klonk.

De imitatie van een kermisorgel dat langzaam op stoom komt paste mooi bij de tekst van The Side Show, het klaaglied voor cowboy Charlie Rutlage liep uit op een ballad uit een wildwest-saloon. Lukas Simonis zong deze stukken met een minimum aan vibrato, een geloofwaardig Amerikaans accent, en een vleug van de wilde overgave die Ives ook zelf als zanger demonstreerde. Daarmee deed Simonis de geest van Ives' liederen veel meer recht dan de meeste klassieke zangers die zich aan Ives wagen.

Het samenspel klonk soms te ruig om voor kamermuziek door te kunnen gaan, en sommige solisten, met name tenorist Ab Baars en trombonist Gregg Moore, benaderden in hun intonatie al dan niet opzettelijk de grenzen van het toelaatbare. Niettemin verdroeg Ives' muziek dit alles voortreffelijk. Net als zijn vader, die koordirigent en bandleider was, hoorde Charles Ives liever oprecht overenthousiasme dan droge perfectie.

Kevin Whitehead

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden