'Winternachten' schudt Hollandse geest op

Of we onze Dutchness alsjeblieft wilden afleggen, vroeg zaterdagavond de Zuid-Afrikaanse stand-up comedian Soli Philander met overslaande stem. Het publiek, gerieflijk gezeten of stokstijf staand met een glas in de hand, glimlachte terug....

Van onze verslaggever Ajan Peters

Af en toe leek het erop, dat de culturele ontmoeting tussen Nederlandse, Surinaamse en Arabische schrijvers en muzikanten een lauw allegaartje opleverde. Sesamstraat-coryfee Hakim deed zijn opkomst zelfs twee keer over, om de toeschouwers te bewegen tot een applaus dat tenminste spontaan klonk.

In de Grote Zaal kwam het vuurwerk van een Big Band met de veelbelovende naam De Nazaten van Prins Hendrik. Met deksels geschetter bracht het gezelschap, met een aan Willem Breuker verwante vrolijkheid, een dansbare combinatie van fanfare en Antilliaanse wals. Gastfluitist Ronald Snijders blies het vuur verder aan. Toch bleef het in de zaal bij verlegen meeneuriën.

Nee, wie langs het Spui liep en een blik in de foyer wierp, had nooit gedacht dat de Hollandse lankmoedigheid in dat theater een lesje kreeg. Toch was dat het geval. Je kon het niet goed zien, maar de dichters en publicisten hielden de geest van de Hollander klaarwakker. De verplaatsers, heette het centrale thema van dit jaar. Dat sloeg in eerste instantie op de verre reizen die veel schrijvers maken, en waarvan de sporen in hun werk zijn af te lezen. De uitkomst van deze Winternachten was echter dat het organiserende land en de alhier heersende mores steeds eigenaardiger werden. De reizigers leerden de thuisblijvers zich te verplaatsen - in hun hoofd. Misschien dat men daarom zo weinig genegen was in te gaan op de verzoeken om luidruchtig enthousiasme.

Mooi waren de verhalen van Hugo Pos (1913), die vorig jaar nog op zijn sterfbed lag maar dit jaar weer vrolijk meedeed aan het Schrijverstennistournooi, het gedicht Refugees blues van W.H. Auden dat door Judith Herzberg werd voorgelezen, en het woorddronken Een droomgestalte kwam uit verlatenheid gasten van Ibn Khafadjah (1058-1139), voorgelezen door de vertaler (en schrijver) Hafid Bouazza.

Om 23.00 uur werd er contact gezocht via een live beeldverbinding met Dallas. Daar was de in Fort Worth woonachtige dichter Leo Vroman (84) naartoe gereden. Hij liet zich door de warhoofdige presentator Michiel van Kempen niet van de wijs brengen. Op de vraag of hij uitkeek naar de dood, repliceerde Vroman dat het hem een fantastisch experiment leek. Van Kempen: 'We hopen dat u er over bericht, als het zo ver is.' Vroman beloofde zijn best te doen: 'Als er een onaangekondigde zonsverduistering plaatsvindt, dan ben ik het'. Net als blijkt uit zijn jongste gedicht Bij duizenden, zei Vroman te geloven in de kracht van poëzie, die ons verbindt met andere heelallen.

Onder leiding van Michael Zeeman spraken drie Hollanders over de Arabische wereld: Joris Luyendijk, Maurits Berger en Harm Botje. Waar je ook komt, je begrijpt steeds minder van het geheel en leert dat moslims in typen uiteenvallen. Net als Nederlanders (Botje). Ik blijf mijn verbazing houden, en niet alleen als ik met mijn kont omhoog in een moskee lig te bidden. Mijn verbazing geldt mijzelf. In Nederland functioneerde ik niet op een kil advocatenkantoor. In Egypte gaat het perfect (Berger). Mijn Egyptische vrienden zouden joden het liefst de zee in drijven. Goed, dan praat je daar een beetje omheen. Zoals ik met mijn opa hier niet discussieerde over abortus, dat hij gelijkstelde aan moord (Luyendijk).

Naarmate de avond vorderde, groeide het vraagteken op het voorhoofd van de bezoekers. De kennismaking met Zuid-Afrika, de Antillen en Egypte resulteerde in toegenomen onzekerheid over wie wij zelf zijn, en waarom. Peinzend stapten we het nachtelijke Spui op. De tram in, die bomvol was. Gedwee reden we mee. En voor het eerst bekeken we onszelf als een vreemde, en vonden ons ineens maar vreemd.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden