Wim Hartog vertaalt fragmenten uit hét ooggetuigeverslag van de Russische revolutie

Journalist en schrijver Konstantin Paustovski beleeft de revolutie in Moskou. Een exclusieve selectie uit zijn blocnote-aantekeningen.

null Beeld Claudie de Cleen
Beeld Claudie de Cleen

In Petrograd is een opstand uitgebroken. Daarop volgen drie onrustige dagen. Ik loop met Nina Natskaja (collega-journalist, WH) via de Petrovka naar de redactie waar een radiografisch bericht binnengekomen is. Ik word naar de zitting van de Stadsdoema gestuurd. Deze loopt diep in de nacht af. Ik voel een doffe en duistere bezorgdheid.

Bewapende soldaten

Ik heb in de Doema een gesprek met Chisnjakov. Over de belegering van het Winterpaleis zegt hij met hese stem: 'Het gebrul van de binnenstromende massa zal ik nooit vergeten.' In de gangen houden junkers (leerlingen van de militaire opleidingsinstituten, WH) de wacht. Dan wordt er verzamelen geblazen. De hal staat vol met bewapende soldaten.

Schimmige figueren

Als ik terug ben op de redactie meldt Sobolev (hoofdredacteur van Macht van het volk, WH) dat bij de Iverskaja klokkentoren de eerste schoten gevallen zijn. Valentinov en Ljoebovitsj (collega-journalisten, WH) gaan naar het Kremlin. Ik ga samen met Katja (Paustovski's echtgenote, WH) de stad in. Deze is onverlicht en stil. Schimmige figuren in de portieken. Bij de Ochotnyweg staan ziekenauto's.

Patrovski Beeld Claudie de Cleen
PatrovskiBeeld Claudie de Cleen

Terug op de redactie. Vuurgevechten op straat. Paniek. Wij gaan veilig bij de muren tussen de ramen zitten werken. Ljoebovitsj wordt naar de Schrijvers- en kunstenaarsclub gestuurd.

Om drie uur 's nachts keren ik, Krol (koosnaam van Katja, WH), Sobolev en Minajev uit de redactie huiswaarts. Uit de zijstraten bij de Nikitskajapoort en vanuit de Tverskojboulevard klinken droge, frequente, galmende mitrailleursalvo's. Wij nemen de Bronnajastraat. Een diepblauwe nacht. De dichte poortdeuren voor de portieken zijn vergrendeld. De kamer ligt ondergedompeld in nachtelijke duisternis. Ik maak thee om door te warmen.

Onder vuur

De volgende nacht zit ik op de uitkijk. Auto's worden onder vuur genomen. Pal onder de vensters slaan de kogels in. Ik heb het licht uitgedaan. 's Ochtends word ik opgehaald door Nina Natskaja. Er wordt nu in de hele stad geschoten, vooral bij het Kremlin, de Mochovaja en het Stadhuis op de Tverskojboulevard. Kanonschoten vanuit de overkant van de Chodynka. Een dood paard op de boulevard. Een salvo vanuit de kier onder de dichte poort voor een portiek.

Kanonschoten

Ik ga middageten in de verlaten kelderwoning van mijn moeder in de Granaatsteeg. Het is daar tenminste stil. Weer klinken kanonschoten. Op de terugweg kom ik langs bioscoop 'Union'. Daar wordt met geweren het plein onder vuur genomen. De menigte staat toe te kijken. Er vallen veel burgerslachtoffers door afgedwaalde kogels.

Granaten

's Avonds schuif ik de divan onder het raam en ga er met mijn kleding nog aan op liggen. Ik krijg de hondewacht op de binnenplaats bij de conciërgewoning. Langs de Arbat vliegen granaten.

Diepblauwe hemel

's Ochtends slaan kanonskogels in. Wij schuilen in Bakkerij Bartels. Warme roggebroodjes. Granaten beuken tegen het huis op de driesprong. Ik pak mijn verrekijker. Zie een diepblauwe hemel en bolsjewieken die het Stadhuis stormenderhand veroveren, geweervuur.

Hardnekkig

Tegen de middag beukt een granaat tegen de kroonlijst aan de dakrand. Ik hol naar de achterkamer. Gevechten. Rode gardes zijn het huis binnengedrongen. Schoten in het trappenhuis. Ze komen binnen. Een arrestatie. 'Neem die vrouw mee!' Katja en ik worden naar de binnenplaats gevoerd. 'Zet hun tegen de muur!' Door een vaandrig kom ik vrij. Wij rennen naar onze kamer terug. Later komt er een soldaat van het rode leger binnen. 'Ik wil je ziel niet op mijn geweten hebben. Laat je dus rustig arresteren.' Ik smeek hem mij niet mee te nemen. Hij is hardnekkig. Sigaren.

Gerichte kanonschoten

Een klein meisje, heen- en- weergedraaf, geschreeuw, op de straat wordt een barricade gebouwd, vluchtende mensen, explosies, een student met een groen gelaat en om zijn arm een band van het Rode Kruis, twee ziekenverplegers. Gerichte kanonschoten op de draagmuren van het huis. Kinderen, eentje is gehuld in een deken. Ze worden geëvacueerd. Ze verdwijnen veilig achter de barricade. Nu wordt de hele straat onder vuur genomen. Wij kunnen niet meer weg.

Ophoepelen

Kogels slaan vlak boven mijn hoofd tegen de muren. Terug naar de bakkerij. Een dode. De kelder in. Soldaten dringen binnen. 'Ophoepelen, jullie zijn vrij!'

Ik hol naar de overkant van de binnenplaats, naar het kruidenierswinkeltje. Opluchting. Arbeiders van Bakkerij Bartels. Een gevluchte Poolse vrouw. Een Armeense vrouw met honing. Er wordt dag en nacht geschoten. Het herenhuis van Korobkov staat in brand. Leden van de burgerwacht. 'Poesjkin'. Conserven. Kaas. Desembrood. Ik rook sjekkies. Het schieten wordt nu en dan trommelvuur. Doden en gewonden op de binnenplaats. Een verbindingspost. De apotheek wordt bestormd en vliegt in brand. Een staakt-het-vuren.

Wim Hartog Beeld Otto Snoek
Wim HartogBeeld Otto Snoek

Stilte. In de rode gloed van de branden. Naar de voorzitter van het comité. Een winkel van een antiquair. Moskou staat in brand en is in rook gehuld. Er heerst een onheilspellende stilte tijdens de nachten. Een vrouw achter een mitrailleur. Een stotterende kozak. Ze bestoken de Nikitski-poort met granaten. Commandanten van detachementen. De troepen worden in de Kalasjny-dwarsstraat geconcentreerd.

Lijkstoet

Wij hebben besloten in onze kamer te blijven. Een gesprek onder de trap. Een vertrapt drijfnat exemplaar van de krant De Arbeid op de vloer. Blantov wordt onder vuur genomen. Met kanonskogels beuken ze op het Kremlin. Wij lopen de trap op naar onze woning. Een verpletterende nederlaag. De wapenstilstand. De junkers hebben zich overgegeven. Ik loop de boulevard op, vol loopgraven, barricades en kapotgeschoten gaslantaarns die vlammen als fakkels in een lijkstoet.

Journalist Konstantin Paustovski was bij het begin van de Russische revolutie
Dinsdag een eeuw geleden begon de Russische revolutie. De beroemde journalist en schrijver Konstantin Paustovski stond erbij, keek ernaar en maakte snelle aantekeningen in zijn blocnote, die buiten Rusland nog nergens zijn gepubliceerd. Paustovskivertaler Wim Hartog koos en vertaalde voor de Volkskrant een aantal fragmenten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden