Theaterrecensie The Head and The Load

William Kentridge snijdt een cruciaal onderwerp aan in ‘The Head and The Load’, maar een duidelijke dramatische lijn ontbreekt (drie sterren)

Recensie - the Head and the Load (muziektheater)

Scene uit The Head and The Load. Foto Stella Olivier / Ruhrtriennale

God Save the King zingen alle artiesten samen in schitterende koorzang. Het Engelse volkslied klinkt in de enorme Kraftzentrale van Landschaftspark Duisburg-Nord bepaald indrukwekkend. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was George V koning van Engeland, zijn soldaten vochten voor God en vaderland. Nagenoeg onbekend is dat aan die Grote Oorlog veel Afrikaanse mannen en jongens meededen, maar dan voornamelijk als dragers en helpers van de manschappen. Zij werden uit landen als Nigeria, Congo en Oeganda gerekruteerd en hoopten de eigen ellende te ontvluchten, of zochten het avontuur. Maar in wezen waren het gewone slaven, die geen idee hadden welke gruwel hun te wachten stond. Zij dienden voor de Engelsen en de Fransen, maar ook voor de Duitsers.

Over die vergeten geschiedenis heeft de Zuid-Afrikaanse theatermaker en beeldend kunstenaar William Kentridge (63) de voorstelling The Head & The Load gemaakt, waarmee afgelopen weekend de RuhrTriënnale 2018 werd geopend. De wereldpremière was eerder deze zomer in Tate Modern in Londen en deze productie is volgend jaar ook te zien in het Holland Festival. Kentridge is daar een van de twee artistiek leiders, die een deel van de programmering zal invullen.

William Kentridge is wereldberoemd vanwege de grenzeloze manier waarop hij werkt. Letterlijk en figuurlijk: over de hele wereld en in een mix van allerlei disciplines en stijlen. In die zin is The Head & The Load een staalkaart van zijn ongebreidelde fantasie en in goed Duits een echt Gesamtkunstwerk – een collage van gespeelde scènes, muziek, zang (van Afrikaans oerklanken tot vaudeville, jazz en opera), dans en beeldende kunst.

Scene uit The Head and The Load. Foto Stella Olivier / Ruhrtriennale
Scene uit The Head and The Load. Foto Stella Olivier / Ruhrtrienale

The Head & The Load is, ondanks de ogenschijnlijk open structuur, een strenge, hermetische vorm van muziektheater. Over een belangwekkend onderwerp dat door te veel pretenties echter te veel op afstand blijft. Dat komt vooral door het ontbreken van een duidelijke dramatische lijn en tekstflarden (in Engels, Swahili, Frans – in dit geval Duits boventiteld) die óf te onbegrijpelijk filosofisch zijn, óf door elkaar heen worden geschreeuwd, óf niet zijn te verstaan.

Op het immense podium staan 42 voor het grootste deel zwarte en Afrikaanse acteurs, muzikanten en dansers. Het decor over een breedte van tientallen meters bevat allerlei stellages, kunstwerken, uitklapbare minitheatertjes, mechanische sculpturen, twee orkestjes en achter dat alles is over de volle breedte een videoscherm gespannen. Daarop worden voortdurend beelden en teksten geprojecteerd. Soms volkomen ondoorgrondelijk (close-up van een knipperend oog), soms treffend, en het verhaal dienend. Zo zien we de lijsten met namen van Afrikaanse hulpsoldaten met daarbij de ziekte waaraan ze zijn overleden: gele koorts, malaria, enzovoort. Maar velen bleven ook onbekend, ze hadden geen naam, ze waren slechts een nummer. Ging er een dood, dan stond de volgende al klaar. Uit Afrika vertrokken in die tijd honderdduizenden mannen naar Europa.

Af en toe zijn Kentridges beelden iets te expliciet: een afgetobde zwarte man duwt het wagentje voort met daarop Frau Germania (met adelaar op haar helm). Gelukkig zijn er voldoende scènes die wel indruk maken, zoals een gedanst duet tussen twee nagenoeg halfdode mannen die met de moed der wanhoop elkaar overeind proberen te houden, en met bevende handen alsnog proberen te salueren. Met een huiveringwekkende klaagzang als muzikale achtergrond.

Visueel hoogtepunt van The Head & The Load is een ellenlange, grafisch fraai vormgegeven processie waarin de naamlozen met op hun hoofd geweren, kanonnen en portretten van allerlei (historische) figuren traag achter elkaar aansjokken, terwijl hun silhouet in een schaduwspel wordt geprojecteerd. Op het scherm worden ook historische beelden geprojecteerd en tegen het eind zet Kentridge een flinke stap vooruit naar recentere Afrikaanse geschiedenis. Dan zien we beelden van dictators, koningen en megalomane machthebbers, en van rellen tussen de zwarte bevolking en politie. Het is de voorbode van een continent dat mede door zijn koloniale verleden voortdurend in oorlog is, maar dan met zichzelf.

Na afloop van de première op de RuhrTriënnale nam Kentridge de minutenlange ovatie en bravo’s van het Duitse publiek enthousiast in ontvangst. Hij draafde gelukzalig heen en weer, te midden van de hele meute van zijn gigantische productie. De opluchting en het geluk van de artiesten spatte van het podium af. Pas toen brak er iets van oprechte emotie door.

Scene uit The Head and The Load. Foto Stella Olivier / Ruhrtriennale

RuhrTriënnale: The Head & The Load, concept & regie William Kentridge, muziek: Phillip Miller. Gezien 9 augustus in Landschaftspark Duisburg-Nord, Duisburg. 

De Ruhrtriënnale – het theater-, dans- en muziekfestival dat dit jaar van 9 augustus tot en met 23 september in het Duitse Roergebied plaatsvindt – werd de afgelopen drie jaar geleid door Johan Simons. Voor de edities 2018-2020 is Stefanie Carp als intendant aangesteld, met naast haar theatermaker Christoph Marthaler als ‘artist in residence’. Enkele hoogtepunten uit de editie 2018:

Universe, incomplete van Christoph Marthaler, op muziek van Charles Ives en met scenografie van Anna Viebrock; vanaf 17/8 in Jahrhunderthalle Bochum.

Black Privilege danstheater en performance van Mamela Nyamza; in Pact Zollverein Essen.

Diamante – die Geschichte einer Free Private City, theatermarathon van Mariano Pensotti en Grupo Marea; in Landschaftspark Duisburg-Nord.

No president. A story ballet of enlightenment in two immoral acts, danstheater door Nature Theater of Oklahoma; in Maschinenhalle Zweckel, Gladbeck.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.