Willem ziet zichzelf als de chirurg die in ingewanden graait

De documentaire De koele woede toont de zwijgzame tekenaar Willem, die alleen spreekt via zijn pen. In Parijs ging de film in première....

Bernhard Holtrop, als tekenaar bekend onder de naam Willem, is een bijzonder mens. Zo stellig en duidelijk hij zich doorgaans in zijn tekeningen toont, zo zwijgzaam is hij in het echte leven. Als één zin volstaat, zal Willem er geen twee gebruiken. En als zwijgen nog beter is, doet hij dat.

Sinds 1968 woont hij in Frankrijk. Zijn tekeningen staan al sinds 1971 wekelijks in het satirische blad Charlie Hebdo en sinds 1986 als ‘Het oog van Willem’ dagelijks in Libération.

In veel opzichten is hij Fransman met de Fransen. Maar die zuinigheid met woorden bestempelt hem in het land van de retorica tot een uitzondering en verraadt zijn noordelijke komaf: hij werd in 1941 geboren in Ermelo.

Wat hij wil zeggen, doet hij met de pen. Dat beeld komt naar voren uit de aan hem gewijde documentaire De koele woede van Bernhard Willem Holtrop, waarvan donderdagavond een voorvertoning was in het Institut Neérlandais in Parijs.

Het werd nog eens versterkt tijdens de discussie na afloop, waarin Holtrop zijn bijdrage tot een absoluut minimum beperkte. Ook over de film van Wilders was hij kort: ‘Ik ben tegen elke vorm van censuur.’

Holtrop zoekt vaak de grenzen op en krijgt daar bij de bladen waarvoor hij werkt alle ruimte voor, zo bleek uit de film. De processen die tegen hem worden aangespannen, komen vaak uit katholieke hoek. Dat was bijvoorbeeld het geval toen hij de gekruisigde Jezus van een condoom voorzag.

De koele woede, gemaakt door Cinta Forger en Walther Grotenhuis, is vooral ook het portret van een huwelijk. Holtrop is al 37 jaar met de Noorse Medi. Ze zijn nog steeds smoorverliefd op elkaar. Waar Willem zwijgt, wil Mimi nog wel eens uitleg geven. ‘Hij tekent met een koele kop’, zegt ze. ‘Maar ik hoef niet altijd te lachen om wat hij maakt.’ De bloederige cartoons – vrouwen bij wie prikkeldraad uit de schaamstreek puilt – blijken aan haar niet besteed.

De documentaire is 16 mei op de Nederlandse televisie te zien. Dan begint ook een expositie in het Persmuseum in Amsterdam, waar vooral kleurentekeningen uit HP/De Tijd te zien zullen zijn, het enige Nederlandse tijdschrift waarin Willem publiceert.

‘Het is echt een boevenbende’, zegt hij over de Franse politiek. ‘Hier zijn de gangsters aan de macht.’ Zijn eigen rol in dat politieke landschap? ‘Ik ben een chirurg die in de ingewanden graait.’Hoofdredacteur Philippe Val van Charlie Hebdo ziet het milder: ‘Willem is een zachtaardig mens.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden