Willem II-gotiek in Noord-Brabant

Tussen 1795 en 1913 werden in Noord-Brabant 130 oude kerken gesloopt en vierhonderd nieuwe gebouwd. De Italiaanse architect Tomaso Vincidor da Bologna maakte in 1526 van het kasteel in Breda, nu Koninklijke Militaire Academie, een renaissancepaleis....

Dit zijn enkele van de vele feiten die vermeld staan in Monumenten in Nederland - Noord-Brabant (Waanders; ¿ 95,-). Dit fraai uitgevoerde boek vormt het tweede deel in een serie waarin op initiatief van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg alle 'cultuurhistorisch waardevolle objecten en structuren' worden geïnventariseerd. Dit gebeurt per provincie, zodat de serie uiteindelijk uit twaalf delen zal bestaan. Het eerste deel, over de provincie Utrecht, verscheen vorig jaar.

Ook het deel over Noord-Brabant is vooral een naslagwerk. In alfabetische volgorde worden de historische steden en dorpen behandeld, van Aarle-Rixtel tot en met Zundert. Na een korte historische inleiding worden steeds de belangrijkste gebouwen beschreven: kastelen, kerken, raadhuizen, fabriekspanden, boerderijen, villa's en woningen. Zo wordt, om bij Zundert te blijven, de Angorahoeve beschreven, die begin deze eeuw 'werd verbouwd tot twee woningen; een daarvan werd bewoond door de dichteres H. Roland Holst'.

Het boek, rijkelijk voorzien van foto's (alle zwart-wit) en plattegronden, bevat voorin een algemeen deel, waarin de historie van Noord-Brabant wordt verteld en waarin de verschillende bouwstijlen, -materialen en -constructies worden beschreven. Wat vooral opvalt, is de veelheid van stijlen en invloeden. De Brabantse Gouden Eeuw (tussen 1475 en 1525) werd gekenmerkt door de Brabantse gotiek, waarvan de Sint Jan in Den Bosch en de Grote Kerk in Breda mooie voorbeelden zijn. Kort daarna ontstond de Kempische gotiek, waarvan de kerken in Hilvarenbeek en Oirschot getuigen. De renaissancestijl werd uit Italië geïmporteerd, de Lodewijk-stijlen kwamen uit Frankrijk. Maar er waren ook Duitse en Engelse invloeden.

Zo wordt in het boek gesproken over de door Engeland geïnspireerde 'Willem II-gotiek'. Als voorbeeld wordt genoemd het paleis van Willem II in Tilburg. Daarnaast was er in de negentiende eeuw de uit Frankrijk overgewaaide neogotiek, 'de stijl bij uitstek voor katholieke kerken'.

In het boek komen nog meer bouwstijlen aan de orde, zoals de Jugendstil. 'Uitgesproken rijke voorbeelden zijn in Noord-Brabant zeldzaam', wordt meegedeeld. Maar de samenstellers van het boek - Chris Kolman, Ben Olde Meierink en Ronald Stenvert - hebben ze gevonden. Zo wordt bij de behandeling van Helmond gewezen op het herenhuis Markt 31 uit 1906, gebouwd naar plannen van F. Buskens voor de metaalfabrikant J. van Thiel.

Jan Luijten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden