Interview Willem Bosch

Willem Bosch (32) mist zijn verongelukte moeder. Daarom maakte hij een film over de hemel

Scenarioschrijver en regisseur Willem Bosch Beeld Daniel Cohen

Hiernamaals is een lichte bespiegeling over sterfelijkheid.

Hoe zou het eruitzien als je aankomt in de hemel? Is er een poort in de wolken? Staat Petrus je op te wachten? Niet in de verbeelding van regisseur en scenarist Willem Bosch (32). In zijn speelfilmdebuut Hiernamaals zit hoofdpersoon Sam, een meisje van 16 dat is aangereden door een vrachtwagen, in een trein die door een tunnel naar de hemel rijdt. Als ze de tunnel uitkomt, ziet Sam een grote grauwe stad vol wolkenkrabbers.

Dan rijdt de trein een station binnen. Op het perron ziet Sam haar moeder Vera staan, die een jaar eerder is overleden door een tragisch ongeluk. Vera, in een paarse leren jas en met een blauwe baret op, spreidt haar armen. Onwennig omhelzen ze elkaar, steeds inniger. Even keert Sam haar moeder de rug toe, om vervolgens weer om te draaien: ze staat er echt.

Heb je je dit moment zelf vaak voorgesteld?

‘Ja. Uit dat verlangen is de film ontstaan. Mijn moeder is overleden in 2010 in een auto-ongeluk. Zij zou precies hetzelfde doen: armen wijd, kom hier. Als je denkt aan dode mensen, denk je vooral aan hoe jezelf veranderd bent. Als ik aan mijn moeder denk, vraag ik me af hoe ze zou reageren als ze me zou zien. Wat ze ervan vindt dat ik grijs en dik begin te worden. En ik wil haar natuurlijk van alles vertellen. O, mam, ik heb nu een film geregisseerd.’

Is er veel van je moeder terechtgekomen in deze film?

‘Ja, toch wel. Het begon dus met het verlangen om haar te zien en bij te praten: ik heb een vrouw, een kind, het gaat goed met werk. Maar al vrij daarna kwam de gedachte: oké, en dan? Dan woon ik gewoon met mijn moeder in een huis in de hemel. Ik mis haar natuurlijk, maar ook weer niet zo erg dat ik tot in het einde der tijden bij haar wil wonen. Ze kon behoorlijk aan mijn kop zeiken.’ Een harde bulderlach. 

‘Maar er is ook wel wat van mijn moeders karakter in het personage terechtgekomen. Het zoekende vooral. Wat moet ik met mijn leven? Met die vraag is mijn moeder veel bezig geweest. Net als de moeder in de film was mijn moeder ook tamelijk dwingend in de opvoeding. Jij moet je aanmelden voor de kunstacademie, zegt Vera tegen Sam. Mijn moeder heeft mij ook naar de filmacademie gestuurd. Ik was 17 en durfde eigenlijk niet. Zij zei: ‘Je gaat het gewoon doen!’’

In het ouderlijk huis in Tilburg geloofden ze ten zeerste ‘dat het leven te duiden is in verhalen'. Vader was pastoor maar stopte daarmee om met moeder te kunnen trouwen, zij was ‘verhalenvertelster’ van beroep; voor bedrijven en ministeries vertelde ze verhalen met een boodschap. ‘Ze pushte mij om m'n kunstzinnige ambities te verwezenlijken. Vooral ook omdat ze dat zelf had willen doen, denk ik.’ 

Op zijn 17de werd Willem Bosch aangenomen op de filmacademie in Amsterdam, voor de opleiding scenario, piepjong vergeleken met de mensen van zijn lichting, die vaak al een studie of werkervaring achter de rug hadden. Hij wist eigenlijk weinig van films en had meer met James Bond dan met arthouse. Een ‘branieschopper uit Brabant’, zo omschrijft hij zijn jongere zelf. 

Zijn eerste grote klus was de serie Feuten. Daarna schreef hij mee aan bekende series als Van God los, Bellicher, Nieuwe buren en Penoza. Ondertussen publiceerde hij in 2012 ook zijn eerste roman, Op zwart, waarin de aarde gestopt is met draaien, letterlijk. Jarenlang roerde hij zich dagelijks op Twitter, met zeer uitgesproken, progressieve meningen. Maar nadat een trol hun adres online had gezet, ruim anderhalf jaar geleden, zegden hij en zijn vriendin, schrijver Sarah Sluimer, abrupt hun profielen op.

Sindsdien heeft hij een stuk meer tijd om te schrijven, zegt hij tijdens een interview in Café De Pels in Amsterdam. Met Hiernamaals is hij, met tussenpozen, zo’n tweeënhalf jaar bezig geweest; hij schreef het scenario en deed de regie. Op dinsdagmiddag 19 februari wordt de Telefilm, een co-productie van BNNVara en producent Pupkin, vertoond op NPO 3 – die week is er elke dag een Telefilm te zien, dit jaar familiefilms voor kinderen vanaf 6 jaar.

De film, die ondanks de zware materie licht van toon is, gaat over de 16-jarige Sam, gespeeld door debutante Sanaa Giwa, die na het overlijden van haar moeder (Romana Vrede) de zorg over haar twee broertjes en haar ietwat afwezige vader (Gijs Scholten van Aschat) heeft overgenomen. Als Sam zelf ook doodgaat, kan ze kiezen: reïncarnatie of naar de hemel. Ze kiest het tweede, omdat ze haar moeder weer wil zien. Maar is ze niet veel te jong om voor eeuwig in de hemel te blijven?

Heb je lang over nagedacht over de interne logica van de hemel? Bijvoorbeeld dat mensen zo oud blijven als ze zijn wanneer ze sterven.

‘Ja, het is een precair kaartenhuis waar je niet te veel aan moet punniken want dan stort alles in elkaar. Er is altijd wel ergens een inconsistentie te vinden. Zo moet je het ook brengen aan het publiek: het is gewoon wat het is. Iedereen blijft even oud. En je leeft samen met je ouders, je ooms en tantes en je opa en oma.’

Dat kan al niet helemaal kloppen. Want als je opa en oma bij jou wonen, dan zouden ze ook bij hun kleinkinderen van de andere takken van de familie moeten wonen.

‘Precies. Je wil volgens mij net genoeg aan het publiek geven zodat ze gaan fantaseren: hoe zou mijn hemel eruitzien? En dan gaat de film alweer door, opletten! In een eerdere versie zaten de personages veel langer in de hemel. Je merkte dat hoe langer je daar bent, hoe meer je denkt: huh, hoe zit dit dan? Op een gegeven moment ga je bijvoorbeeld denken: waar zijn eigenlijk alle ridders en holbewoners, die zijn ook doodgegaan toch, hoezo zijn er alleen maar mensen uit de 20ste eeuw in de hemel?’

Sanaa Giwa (links) in Hiernamaals van Willem Bosch.

Hoe kwam je op deze vorm van het hiernamaals?

‘Het is vooral de hemel van de moeder, een hemel waar je tot het einde der tijden mag roken, zuipen, eten en muziek draaien met vrienden. Daar past dat stadse en die wolkenkrabbers goed bij. Dat is ook een beetje mijn hemel; ik ben net gestopt met roken. De hemel staat in dit geval ook symbool voor het leven voordat je kinderen krijgt. De moeder in de film is niet goed in staat voor haar kinderen te zorgen. Zij laat zich knechten door haar man en kan niet het wilde leven leiden dat ze wil. Als ze doodgaat, keert ze terug naar de plek waar ze zich thuis voelde, aan die kroegtafel. Veilig en iedere dag hetzelfde. Ik heb ook een zoon, van drie jaar oud. Soms, als het huis is ontploft met speelgoed, denk ik: als ik ooit dood ben, ben ik weer vrij en mag ik doen wat ik wil.’

Ben je anders over de dood gaan nadenken sinds je vader bent?

‘Ja, doodgaan wordt minder erg als je kinderen krijgt.’

Ik dacht juist erger.

‘Nee, je eigen sterfelijkheid wordt acceptabel. Omdat het idee dat je kind doodgaat totaal onacceptabel is. Ineens is er iemand van wie je denkt: liever ik dood dan jij. Met je ouders sta je in een soort rij: zij gaan eerst en dan ik – als het goed is. Wanneer je kinderen krijgt, schuift die rij op. Opeens ben jij eerder aan de beurt. Je leert je eigen dood relativeren, dat is best fijn. Bij mij viel dat toevallig samen met het moment dat mijn lichaam mij begon te vertellen dat ik ouder werd. Het aftakelen is begonnen, absoluut. Ik ben 32 nu. Shit man, je hebt gewoon langer nodig om bij te komen. Je moet harder je best doen om fit te worden. Je wordt brakker als je gedronken hebt. Je wordt sneller dik. Als je nu blijft roken, ga je er gewoon dood aan.’

Geloof je eigenlijk in de hemel? Je bent atheïst toch?

‘Nou, ik kom uit een cultuurkatholiek nest, wat betekent dat we niet gelovig waren maar wel de katholieke kijk op het leven hanteerden. Ik leerde te dwepen met de gedachte: misschien is er wel iets. En ik leerde ook dat je niet per se een antwoord hoeft te geven. Alsof het een groot raadsel is wat Willem Bosch wel niet gelooft. Wat ik trouwens ook doe is tegen overleden mensen praten, bij een graf, weet je wel. Sta je opeens je vrouw voor te stellen. Nou mama, dit is haar dan.’

De Telefilm Hiernamaals van Willem Bosch.

Zijn moeder stierf op haar 58ste door een auto-ongeluk in Zambia, alleen op reis. Bosch was toen 24. Er schuilt een bizar verhaal achter haar dood, vertelt hij. ‘In 1974 is haar broer, Kees, óók in Zambia omgekomen bij een auto-ongeluk. Hij moest gerepatrieerd worden. Dat duurde erg lang, wegens de stroperige bureaucratie in Zambia. Uiteindelijk kwam hij thuis in een verzegelde kist. Ze hebben hem niet meer kunnen zien. Het zou te onsmakelijk geweest zijn om na al die weken de kist nog te openen. Dat was altijd een klein trauma in de familie. Er werden ook weleens grappen gemaakt als: zat hij wel in die kist? Mede dankzij die vreemde gebeurtenis besloot mijn moeder in 2010 om naar Zambia te gaan. Misschien om in het reine te komen, of om simpelweg de plek te zien waar haar broer overleed. Zoals ik al zei, ze was altijd een beetje zoekende. Toen is ze dus zelf ook verongelukt. Het gebeurde ’s nachts. In de auto zaten, naast mijn moeder, twee Zambiaanse nonnen, een Nederlands meisje en de chauffeur. Een tegenligger  heeft hen geraakt, vermoedelijk reed hij aan de verkeerde kant van de weg. Mijn moeder was de enige die het niet overleefde. In de familie rees toen de vraag: gaan we daarheen? Maar toen zei iemand: er zijn al twee mensen van ons daar doodgegaan, er rust een vloek op, laten we niet met z’n allen daarnaartoe vliegen. Het duurde toch nog wel twee weken tot mijn moeder in Nederland was. Inmiddels kunnen ze in Zambia een lijk gelukkig beter conserveren dan in de jaren zeventig, dus we konden haar nog zien.’

Wilde je hier geen film over maken?

‘Het plan was om er een roman van te maken. Ik heb zelfs al een boekcontract getekend. Maar het boek kwam er nog niet helemaal uit. Nu heb ik het idee dat je moeder in den vreemde doodgaat en dat het een mysterie is, voor deze film gebruikt. Hoe zit dat dan met die dood? Dat gaat Sam uitzoeken.’

In de film kan Sam kiezen: de reïncarnatiedeur of de hemeldeur. Wat zou je zelf kiezen?

‘Nou ja, je kunt altijd nog naar de hemel hè? Maar er schuilt ook een risico in reïncarnatie. Je kunt ook terugkomen als een armoedzaaier. Van de 7 miljard mensen op aarde heeft een groot deel het minder goed dan wij hier. Maar ik zou de gok toch wel wagen.’

Elk jaar krijgen een aantal, doorgaans jonge talentvolle filmmakers de kans een Telefilm te maken. Telefilms zijn speelfilms die in eerste instantie voor televisie worden gemaakt en worden gefinancierd door de publieke omroep en het film- en tv-fonds Cobo. Dit jaar zijn het zes familiefilms voor kinderen vanaf 6 jaar. Ze worden in de week van 18/2 elke middag op NPO 3 uitgezonden.

Advies: kijk Hiernamaals samen met je kind. En houd het daarna stevig vast (vier sterren)

Lees hier de hele recensie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.