Wikipedia 10 jaar: Een volcontinu draaiende kennisfabriek

De online encyclopedie Wikipedia bestaat tien jaar. De groei is onstuitbaar en het cynisme is overwonnen.

Foto van een van de vieringen van tien jaar Wikipedia, in Vietnam.

Lodewijk Gelauff zat nog op het vwo toen hij in 2005 zijn eerste bijdrage leverde aan de online encyclopedie Wikipedia. 'Ik had voor school werkstukken gemaakt over verzinken en over Sinterklaas. Waarom zou ik die informatie niet met de rest van de wereld delen, dacht ik.'

Zo eenvoudig is dat nog steeds: man of vrouw schrijft artikel, plaatst dat op Wikipedia en de rest van de wereld kan er kennis van nemen.
Onlangs stortte Gelauff (23) zich op het schrijven van artikelen over oud-politici, om te beginnen met alle ministers vanaf de tijd van de Bataafse Republiek. 'Dat doe ik dan een maand of zo, tot ik er geen zin meer in heb. Het hoeft gelukkig allemaal niet morgen af te zijn.'
Wikipedia bestaat morgen tien jaar. Op 15 januari 2001 verscheen het eerste (Engelstalige) artikel van de encyclopedie die jarenlang werd overwoekerd door scepsis. In juni van dat jaar werd het eerste Nederlandstalige artikel online gezet.

Meest bezocht

Inmiddels is Wikipedia een voorname informatiebron voor internetgebruikers en een van de tien meest bezochte websites ter wereld, een unieke, volcontinu draaiende kennisfabriek met momenteel meer dan 17 miljoen artikelen in 270 talen. En, geen onbelangrijke factor in het succesverhaal: het is gratis.

Vooral omdat de artikelen worden geschreven door vrijwilligers, werd Wikipedia in de eerste jaren weggehoond. Het cynisme is overwonnen, mede dankzij een artikel in december 2005 in Nature. Het wetenschappelijke tijdschrift nam een steekproef en concludeerde dat Wikipedia qua nauwkeurigheid slechts weinig onderdoet voor de meest gerenommeerde encyclopedie ter wereld, de Britannica.

Rule of the amateur

'Andrew Keen, een van onze grootste critici, roept altijd dat Wikipedia de rule of the amateur is', zegt Gelauff. 'Misschien is dat zo. Maar Wikipedia is ook een work in progress. Het zal nooit af zijn, maar we zijn net zo betrouwbaar als andere bronnen. Of betrouwbaarder.'
Oprichter Jimmy Wales, een voormalige optiehandelaar uit Florida met veel geld en ideeën, stortte zich aanvankelijk op een anderssoortige online-encyclopedie, Nupedia. 'Wie daar bijdragen aan wilde leveren, moest minstens zijn gepromoveerd', aldus Lodewijk Gelauff. Hij is student scheikunde, een van de zeven (onbetaalde) bestuursleden van Wikimedia Nederland en moderator van artikelen.

Nupedia werd geen succes. Het vervolg was Wikipedia, een woord dat is samengesteld uit Encyclopedia en het Hawaiiaanse woord Wiki (snel). Het debat barstte meteen los.

Onbetrouwbaar

Sceptici beweerden dat een encyclopedie die wordt gevuld door amateurs onmogelijk betrouwbaar kan zijn. Wales op zijn beurt provoceerde met de stelling dat een artikel van een professor aan Harvard niet per definitie betrouwbaarder is dan een bijdrage van een scholier.

Als hoeder van het gedachtegoed speelt de Amerikaan Wales nog steeds een belangrijke rol. Hij was ook de man die de afgelopen weken op de sites opriep om geld te doneren ten behoeve van de financiering van Wikipedia. In totaal werd 12 miljoen euro gedoneerd. Nederlandse gebruikers schonken 300 duizend euro.

Kleine bijdragen

'Het ging om heel veel kleine bijdragen. Voor ons is dat het bewijs dat mensen het belangrijk vinden dat we bestaan. Het is een vote of confidence.' Het geld is bestemd voor onder meer de servers, de software en de administratie.

Gelauff gelooft heilig in het motto van Wikipedia en in de kracht en werking van het systeem. 'Tien jaar geleden dacht iedereen dat vrijwilligers alleen maar rotzooi zouden aanleveren. Maar het bleken juist goede, betrouwbare stukken te zijn. Het blijkt dat betrokken leden van een gemeenschap elkaar in balans houden, aanvullen en verbeteren. Zo bewegen ze toch in één richting.'

Nobel

Het doel van Wikipedia is nobel: kennis verspreiden over de wereld en de som van alle kennis beheren. 'Het totaal is veel meer dan de som der delen. Want mensen vullen elkaar voortdurend aan en verbeteren elkaar. Het gaat niet om Jimmy Wales of om mij of om wie dan ook, maar om de gemeenschap. En die gemeenschap is erg kritisch op zichzelf. Iedereen vindt dat het altijd beter kan. De kritiek komt van binnenuit. Zo bewaren we de balans.'

Wikipedia heeft door het systeem zonder drempels een natuurlijke vijand, vandalisme. Het is de verzamelterm voor alle bijdragen met kwade bedoelingen. Dat varieert van scholieren die schrijven dat meester Jan homo is tot mensen die delen uit teksten weghalen of jaartallen wijzigen. Het hoort erbij, zegt Gelauff.

'Het is een eeuwige strijd die we nooit zullen winnen. We ontdekken bijna alles en zijn zeer alert, maar dat is nu eenmaal de consequentie van het open model.'

Motorfietsen

Wikipedia Nederland is een van de tien grootste afdelingen van de wereld, gemeten naar het aantal artikelen. Op tenminste twee terreinen is Wikipedia Nederland wereldwijd zelfs toonaangevend, zegt Gelauff met een mengeling van trots en lichte ironie.
In niet één andere taal ter wereld is zo'n omvangrijk overzicht gepubliceerd als over motorfietsen. 'En met het stuk over de ratachtigen loopt Nederland wereldwijd ook voorop.'

Het imperium van Wikipedia in cijfers

- Ongeveer 1500 mensen leveren regelmatig een Nederlandstalige bijdrage aan Wikipedia. Van hen zijn 20 tot 250 mensen zeer actief, met 5 tot 10 bijdragen per maand.

- Maandelijks wordt Wikipedia wereldwijd door meer dan 410 miljoen mensen geraadpleegd.

- Op Wikipedia staan 17 miljoen artikelen in 270 verschillende talen. Ze worden gecontroleerd door meer dan 100.000 vrijwilligers.

- Fondsenwerving door middel van een oproep op de pagina¿s leverde de afgelopen weken 12 miljoen dollar op. Donateurs uit 40 landen schonken gemiddeld 16,50 euro. Nederland droeg 300.000 euro bij. Gemiddeld gaven Nederlanders 23 euro.

- De Nederlandstalige editie van Wikipedia is de op acht na grootste ter wereld. Per dag komen er ongeveer 250 artikelen bij. Het aantal artikelen bedroeg op 13 januari 2011 665.278. Groter zijn alleen de Engelse, Duitse, Franse, Poolse, Italiaanse, Japanse, Spaanse en Portugese edities.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.