WijkSafari: een creatieve botsing tussen bewoners van Floradorp en acteurs

Hoe vang je als theatermaker de ziel van een wijk? Laat je eens adopteren door een bewoner. Voor het theaterproject WijkSafari trokken studenten van de Hogeschool voor de Kunsten in bij bewoners van Floradorp.

Bewoner van Floradorp Nicolle en (liggend) haar 'geadopteerde' theaterstudent Charlene.

De bewoners noemen hun buurt liefkozend 'de rimboe'. Floradorp in Amsterdam-Noord, geldt als een hechte gemeenschap, waar iedereen elkaar kent. Ouders, kinderen en kleinkinderen wonen vaak bij elkaar in de buurt. Of, zoals Nicolle (25) het verwoordt: 'Daarzo woont mijn moeder, (ze wuift naar de overkant van de straat), mijn tante zit honderd meter verder en mijn oma drie straten verderop.'

De buurt keek dus nogal op toen plots Charlene (21) bij Nicolle introk. Charlene ging bij haar 'in adoptie', zoals theatergroep Adelheid&Zina dat noemt: een intensieve ontmoeting van twee weken, waarbij theatermakers en buurtbewoners samenleven en op basis van hun ervaringen een scène maken. Die scènes vormen samen een theatrale tour door een wijk: de zogenoemde WijkSafari.

Scènes

Ruim tachtig wijkbewoners doen mee, met een gezamenlijk project van vijf verschillende opleidingen. Er zijn mimestudenten en aspirerend acteurs, zoals Charlene, er zijn regiestudenten die de scènes regisseren, studenten productie die de uitvoerende kant doen en studenten aan de opleiding tot theaterdocent, die theatrale routes creëren tussen tien woningen in Floradorp en aangrenzende wijk De Banne waar de scènes zich afspelen.

Een van die woningen is dus die van Nicolle, aan de Kamperfoelieweg. In het midden van de kamer staat een grote leren bank met een kleed erop - daar sliep Nicolle tijdens de adoptie omdat ze Charlene de slaapkamer gunde. De rode kat scharrelt met een knuffel in zijn bek tussen chipszakken en lege colaflessen. Af en toe vertrekt Nicolle naar het balkon - roken doet ze buiten sinds Charlene er is.

De twee zijn leeftijdgenoten, maar leiden zeer verschillende levens, aldus Charlene. 'Ik ben beschermd opgevoed in Leiderdorp. Ik heb betrokken ouders, ik zit op school, ik word acteur. Nicolle had dat allemaal niet en is al moeder.' Nicolle: 'Ik heb van jongs af aan geen school gehad. Ik heb mezelf een beetje opgevoed op straat. Dus ja, ik heb best veel meegemaakt.' Ze vat het nonchalant samen: drugs, vechten, stelen, politie. 'Ik ben vaak gepakt. En voor veel ook niet gepakt, haha.' Maar, benadrukt ze, dat was allemaal vóór de komst van haar dochter Lily, nu 6.

Charlene merkte tijdens de adoptie dat ze wel het een en ander aan te merken had op Nicolles opvoedstijl. 'Ik zou bijvoorbeeld wel elke dag vers voor haar koken. En minder pizza halen.' Nicolle: 'Die was voor mij, niet voor haar!' Andersom probeerde Nicolle Charlene duidelijk te maken dat ze zich minder gekwetst moest voelen door het vermeende racisme in de wijk: Charlene, die een witte moeder heeft en een zwarte vader, voelde zich in Floradorp enorm bekeken.

Charlene: 'Op straat zag ik overal gordijntjes opzijgeschoven worden.'

Nicolle: 'Dat is niet alleen omdat je zwart bent. Je bent ook gewoon heel lang. Zeker met hakken aan.'

Aan de muur hangt het Zwarte Pieten-diploma dat Lily kreeg van school. 'Dus we belandden op dag één al midden in dé discussie', lacht Charlene. Nicolle verdedigt zich: 'Dat is iets dat ze meekrijgen van school. Daarover heb je als ouders weinig te zeggen.'

Tekst gaat verder na de foto.

WijkSafari maakt school. Beeld Annelies Verhelst

Racisme

Het moeilijkste moment vond Charlene een etentje in de buurt, waarbij ze werd gereduceerd tot haar kleur: 'Het ging er alleen maar over of ik die en die zwarte acteur kende. Een Surinaamse ex werd gekscherend 'roetmop' genoemd. Als ik dan over racisme begon, was dat aanstellerij.'

Nicolle erkent dat die situatie een beetje vervelend was. Zelf houdt ze vol dat ze geen vooroordelen heeft over Charlene. 'Ik heb ook Surinaamse vrienden.' Charlene: 'Toch zeg je tegen mij: wil je een banaantje?' Nicolle: 'Dat was een grapje!'

Zo mondt elk onderwerp dat de twee aansnijden uit in gekibbel, dat behoorlijk fel kan zijn, maar steeds respectvol blijft. Genoeg ingrediënten voor een spannende scène. 'We hebben allebei een bek die niet stilstaat', vat Nicolle samen. 'Elk woord dat we zeggen wordt een discussie.' Charlene: 'En dat is vaak ook nodig.'

Even verderop, in de Dotterbloemstraat, namen buurvrouwen Sas (42) en Stien (59) mimestudent Rick (22) in huis. Althans: hij sliep bij Sas, en douchte bij Stien, want die heeft geen watermeter. Hoewel de twee vrouwen geen idee hadden wat mime was (Sas: 'nog steeds niet, eigenlijk'), en dat artistieke gedoe maar een beetje zweverig vinden, was er direct een klik tussen de drie. Een gevoel van herkenning, noemt Rick het: 'Stien deed me denken aan mijn oma. Dat is ook zo'n maffiamoeder; enorm betrokken en beschermend.'

Stien herkende in Rick juist haar jongere zelf, zoals ze die ook vaak in Sas terugziet. 'Ik zag meteen dat-ie zichzelf niet was. Een masker, hè, dat voel je maar al te goed. Dat heb ik zelf ook jaren op gehad.'

Na een ontmoetingsavond in de buurt besloot Stien mee te doen aan het adoptieproject, op één voorwaarde: als het met Rick mocht. Anders niet. 'Het is toch dat je een wildvreemde in je huis haalt.' Maar met deze wildvreemde voelde het meteen vertrouwd. Rick: 'Ik wilde vooral dat we heel open en eerlijk zouden zijn en overal over zouden praten.' Zo geschiedde. Want, zegt Sas: 'Ik en Stien bespreken altijd veel innerlijke dingen met elkaar.' Op dag één begonnen ze met praten, aldus Rick, en ze zijn niet meer opgehouden. Hij woont nu weer in zijn eigen huis, maar ze repeteren dagelijks en voor de weekenden is er een appgroep.

Zoektocht

Wat de drie gemeen hebben, ondanks hun verschillende herkomst en levensfase, is de zoektocht om jezelf opnieuw uit te vinden, of terug te vinden, na een moeilijke periode. Sas is alleenstaand moeder, Stien verloor vier jaar geleden haar man, en Rick worstelt met de gevolgen van glaucoom, een oogafwijking, die hem onzeker en teruggetrokken maakt. In de twee weken adoptie hebben de drie, meestal aan Stiens keukentafel, 'heel veel gedronken, gelachen en gehuild'. Rick: 'Zij confronteerden mij met mijn ontwijkende gedrag en pakten dat hard aan. Doordat alles gezegd kon worden, ben ik zelfverzekerder geworden; ik durf nu meer ruimte in te nemen.'

Wat ook heel goed was van dit project, zegt hij: 'Vergeleken met de nogal veilige theaterschool is het een realitycheck: een confrontatie met de echte wereld. Stien en Sas hebben allebei zware levens geleid.'

Stien, relativerend: 'Ach, iedereen heeft zo zijn kruisje.' Sas: 'Wie wil daar nou toneel van maken?' Echt, houdt Rick vol: hun open hart, toewijding aan elkaar en hun montere doorzettingsvermogen zijn zeer inspirerend.

Toen hij op zeker moment even terug was op school, en solo's zag van eerstejaars mimestudenten, trof het contrast hem. 'Het was onthecht en egocentrisch: dit ben ik, dit kan ik, kijk naar mij. Deze adoptie heeft gemaakt dat ik anders naar de wereld kijk en naar het werk dat ik wil maken. Concreter, en eerlijker.'

Hoewel de buren af en toe wat raar opkeken als Rick met alleen een handdoek om van Sas naar Stiens huis wandelde, heeft zich binnenskamers geen onmin voorgedaan. Stien: 'Alleen Ajax-Feyenoord, dat was een probleem.' Hun scène laten ze straks heel spontaan verlopen, gewoon goed kletsen met elkaar, zoals het tijdens de adoptie ook ging. Sas: 'Zodat iedereen de chemie tussen ons kan voelen.'

WijkSafari Maakt School. t/m 1/7 in Amsterdam-Noord. Zinaplatform.nl

De WijkSafari's van Zina

Tijdens een WijkSafari nemen theatermaker Adelheid Roosen en haar groep Zina intrek in een stadswijk. De creatieve botsing van acteurs met bewoners vormt de basis van een voorstelling. Het publiek bekijkt de wijk door de ogen van de bewoners en kijkt achter deuren die normaal gesloten blijven. In 2012 vond de eerste WijkSafari plaats in de Amsterdamse wijk Slotermeer, in 2013 volgden de Utrechtse wijken Overvecht, Zuilen en Ondiep. In 2015 de Amsterdamse Bijlmer. Ook waren er twee WijkSafari's in Mexico. Dit jaar is de WijkSafari voor het eerst onderdeel van het curriculum van de Amsterdamse toneelschool, waar Roosen ook docent is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.