INTERVIEW

'Wij kunnen niet alles vanuit de onzin laten beginnen'

Op de eerste dag van hun opleiding vloog Niels van der Laan Jeroen Woe om de nek. Niels had plannen met Jeroen. Niet veel later besefte Jeroen dat Niels de man was bij wie hij moest zijn.

Niels van der Laan en Jeroe Woe.Beeld Linda Stulic

Waarin het cabaretduo Van der Laan & Woe vertelt over de eerste ontmoeting op de Kleinkunstacademie, in 2000, wordt gedanst op het ritme van Afrikaanse drums en Van der Laan schoorvoetend toegeeft dat hij een kralenketting droeg.

Van der Laan: 'Ik ontmoette Jeroen voor het eerst op de Kleinkunstacademie in Amsterdam. Ik had gehoord dat er een jongen in de klas zou komen die zó goed was dat hij eigenlijk niet naar school hoefde. Met torenhoge verwachtingen en ontzag keek ik naar hem uit, met lichte angst zelfs. Maar het was gewoon Jeroen. Hij was wat beschouwender dan de anderen, stiller ook. Dat maakte het mysterie alleen nog maar groter. Ik was onder de indruk. We trokken meteen naar elkaar toe.'

Woe: 'Er is zelfs een foto van ons van de allereerste lesdag. We hadden les van Adelheid Roosen, zij liet ons op het ritme van Afrikaanse drums dansen en ons gevoel opzoeken. Op een foto hangt Niels om mijn nek. Later vertelde hij dat hij graag met mij op de foto wilde, omdat hij dacht dat wij ooit vrienden zouden worden.'

Van der Laan: 'Dat leek mij een goed concept. Als het nou allemaal lukt, hebben we van de eerste dag mooi een foto, dacht ik.'

Woe: 'Niels had nog zo'n blonde kuif. En hij had een kralenketting om. Dat was toen in.'

Van der Laan: 'Één keer had ik een kralenketting om. Één keer! Een kralenkettinkje. Ik zat nog niet zo in die wereld als Jeroen. Ik was wel altijd met toneel bezig en met liedjes, maar op de vierkante meter, op de middelbare school. Jeroen speelde al op Oerol, dat was voor mij heel ver weg. Ik wist alleen maar dat ik heel graag acteerde en heel graag schreef. Ik zag mezelf eerder als toneelschrijver dan als cabaretier.'

Woe: 'Ik was een beetje omhooggevallen. Ik had al meegedaan aan festivals, met eigen liedjes, en had een paar jaar jeugdtheaterschool achter mijn kiezen. Deze opleiding is een formaliteit, dacht ik. Voor die houding heb ik flink op mijn lazer gekregen. Om mij hing enorm veel stoffigheid. Niels was veel origineler, die wilde toneelstukken schrijven. Hij dacht na over concepten en nieuwe vormen. Toen de schoolleiding zei dat mijn klasgenoten mij leuk moesten vinden, niet de generatie boven mij, wist ik dat Niels de man was bij wie ik moest aankloppen.'

Waarin Van der Laan & Woe vertellen over het begin van hun loopbaan, met afgrijzen herinneringen worden opgehaald aan cabaretfestivals en Van der Laan een mime-act doet met een motorhelm.

Woe: 'We hadden het geluk dat we na de Kleinkunstacademie meteen aan de slag konden bij Spijkers met Koppen, het radioprogramma. Een keer of drie per maand mochten we een scène schrijven over het nieuws. Van dat geld konden we in die tijd makkelijk leven.'

Van der Laan: 'We gingen op zoek naar een impresariaat dat ons zou gaan verkopen. Wij zouden zeggen wat we maakten en dan zouden zij het allemaal voor ons gaan regelen. Een tour door het land en zo. Maar zo werkt het niet. Win eerst maar eens een festival, zei iemand. Dat leek ons een hel, maar goed. Jij had het al een keer gedaan.'

Woe: 'Het was een hel.'

Van der Laan: 'We deden in 2005 mee aan het Amsterdams Kleinkunst Festival. Plotseling zaten we midden in een cabaretwedstrijd, met allerlei verschillende acts. Intussen breekt het publiek de tent af. Je wordt er superonzeker van en dat is nu juist iets wat niet mag gebeuren.'

Woe: 'Het was heel mal wat we deden. Orkaterachtig. Mensen die kwamen om te lachen, probeerden we theater door de strot te duwen.'

Van der Laan: 'Wat ook wel weer goed is. We deden echt iets anders. Maar daar waren we zo mee bezig, dat het bijna vijandig overkwam. Toch wonnen we die prijs.'

CV

1981 Geboren in Beverwijk (Van der Laan) en Amstelveen (Woe)

2004 Afgestudeerd aan de Kleinkunstacademie

2004 Residentieprijs veelbelovende theatermakers (België)

2004-2012 Cabaret in Spijkers met Koppen

2005 Winnaars Amsterdams Kleinkunst Festival

2006 Eerste voorstelling, Ctrl+Alt+Del

2010 Oudejaarsvoorstelling Gedoog Hoop en Liefde (met Erik van Muiswinkel)

2011 Cabaretprijs Neerlands Hoop voor Superlatief

2011 De Kwis, als onderdeel van tv-programma Paul de Leeuw

2012 Oudejaarsvoorstelling Het Eerlijke Verhaal (met Van Muiswinkel)

2013 De Kwis, als zelfstandig tv-programma

2015 Vijfde voorstelling, Alles Eromheen, onder regie van Van Muiswinkel

Woe: 'De kranten waren vernietigend over ons. Ze schreven vooral over Pieter Derks, een andere finalist. Hij was nog heel jong, 19 of zo, en heel innemend. Hij vertelde toen al goed doortimmerde, geëngageerde verhaaltjes. De kranten vonden dat hij had moeten winnen.'

Van der Laan: 'En nu weet niemand weet meer wie hij is.'

Woe: 'Nee.'

Van der Laan: 'Alleen het begin al. Jeroen zong aan het begin in zijn eentje een liedje, gitaarspelend. 'In het diepste van hun ziel, zijn alle mensen onoprecht.' Dat was onze knallende opening.'

Woe: 'Wat doen ze moeilijk, dacht iedereen.'

Van der Laan: 'En daarna deed ik een mime-act met een motorhelm van een paar minuten.'

Waarin een lied over de Griekse crisis een hit wordt op YouTube, Geen Familie wordt veranderd in Van der Laan & Woe en de Chinese opa van Woe verliefd wordt op een Friese dame.

Woe: 'Het was altijd onze ambitie ons eigen publiek op te bouwen. Alles Eromheen is onze vijfde voorstelling, de eerste twee hebben we echt in de luwte gespeeld, in achterafzaaltjes. Maar ze werden wel goed ontvangen en we kregen mooie kritieken. We hebben de moed nooit opgegeven. Toen Erik van Muiswinkel in de krant zei dat hij graag jonge mensen wilde helpen, hebben we hem gebeld. Vrijwel meteen daarna vroeg hij of we wilden meedoen met zijn oudejaarsprogramma, in 2010 was dat.'

Van der Laan: 'Het sirtaki-lied over de Griekse crisis werd ineens een YouTube-hitje.'

Woe: 'We mochten op oudejaarsavond op tv. Dat was ook nogal wat.'

Van der Laan: 'Paul de Leeuw zag ons. Hij wilde met ons praten, zelf een stapje terug doen. Daaruit is uiteindelijk De Kwis ontstaan. Dat was een soort motorisch moment. Met het programma dat we toen speelden, wonnen we de Neerlands Hoop. Toen was er ineens ook vanuit het vak erkenning. Het begon.'

Tekst loopt door na het filmpje.

Jeroen Woe.Beeld Linda Stulic

Woe: 'We veranderden ook de naam: Geen Familie werd Van der Laan & Woe. Dat was een soort wedergeboorte. Geen Familie vonden we destijds een leuke naam. En we wilden meer Orkater zijn dan Acda & De Munnik.'

Van der Laan: 'Van der Laan, daar heb je natuurlijk niks aan, als naam. Maar Woe, ja, zo heet niemand. Dat is fantastisch. Heette ik ook maar Woe. Net als bij een grapconstructie moet je je sterkste woord aan het einde hebben. Van der Laan en Woe!'

Woe: 'Ik ben kwart-Chinees. Mijn opa heette Ng. Ja, Van der Laan en Ng. Toen hij naar Nederland kwam, moest hij zijn naam veranderen, het was onuitspreekbaar. Ng is Kantonees, in het Mandarijn is het Wu, w-u. Hij heeft er Woe van gemaakt. Hij werd verliefd op mijn oma, goed hè. Een Friese dame. Hij kwam hier als kok bij de marine en is nooit meer weggegaan.'

Waarin Van der Laan & Woe dankzij Paul de Leeuw ook op televisie doorbreken en het theaterlied een nieuwe impuls geven, ondanks Youp van 't Hek.

Woe: 'Alles kwam tegelijk. In 2010 speelden we mee in de oudejaarsshow en vanaf 2011 maakten we bij Paul de Leeuw televisie. We kregen waardering in zowel het theater als op tv. Dat leidde tot een veel grotere bekendheid. En het groeit nog steeds.'

Van der Laan: 'We mochten de grote zalen in, op basis van het theater. Maar door de tv zaten die theaters plotseling ook allemaal vol. Het is niet te vergelijken. Ons eerste programma speelden we voor elfduizend mensen. Twee jaar lang. Dat was een andere wereld.'

Woe: 'We hadden veel geluk. Paul de Leeuw vroeg ons in zijn show een onderdeel te verzorgen. Het was misgegaan met de MaDiWoDoVrijdagshow en hij wilde nog één keer zijn geluk beproeven op de zaterdagavond op Nederland 1. Wij mochten een kwartier lang rotzooien. Toen Paul stopte, was De Kwis zo stevig geworden dat we de kans kregen door te gaan.'

Van der Laan: 'Tv is een snelkookpan. Binnen een week moet je iets afhebben, voor een publiek van anderhalf miljoen mensen. We zijn niet veranderd als makers, maar we zijn wel efficiënter geworden.'

Woe: 'We hebben een nieuwe impuls gegeven aan het theaterlied. Het kan weer. Daar ben ik trots op. We hadden in De Kwis altijd een liedje, terwijl de tv-wereld allergisch was geworden voor liedjes.'

Van der Laan: 'Dat was de afspraak die Youp van 't Hek maakte met zijn publiek: een lied is een rustmoment.'

Woe: 'Toen we hem een keer spraken, zei hij dat ook letterlijk: naar het liedje hoef je niet te luisteren, dat zit erin omdat de mensen dan even op adem kunnen komen.'

Van der Laan: 'Wij wilden dat heel graag omdraaien. Bij ons gaat het juist vaak om het lied. De mensen hebben er nu ook zin in, in plaats van dat ze even lekker onderuit zakken.'

Waarin Van der Laan & Woe dieper ingaan op hun vriendschap, in de auto naar muziek luisteren en concluderen dat de een nu ook kan wat de ander al kon.

Woe: 'We zijn het eigenlijk altijd met elkaar eens. Eng genoeg.'

Van der Laan: 'Nee hoor!'

Woe: 'Oké. Soms zijn we het oneens, maar het leidt nooit tot ruzie. Het heeft alleen maar tot gevolg dat we met elkaar gaan praten, omdat het interessant is. Want een van ons zit er dan waarschijnlijk naast. We houden elkaar scherp genoeg hoor. We zijn strenge, eigenwijze mannen, we wentelen niet rond in ons eigen gelijk. Maar het is wel belangrijk dat een figuur als Erik van Muiswinkel zo nu en dan langskomt om eventjes iets te zeggen.'

Van der Laan: 'Het is fantastisch een duo te zijn.'

Woe: 'Heerlijk. We zouden niet anders willen.'

Van der Laan: 'Ik kan het iedereen aanraden. Na een voorstelling in Veendam zit ik urenlang in de auto met mijn beste vriend naar muziek te luisteren. Dat is top. Soms hebben we gespeeld en denk ik: hee, wat was daar nou aan de hand, wat ging daar mis. We kunnen er meteen over praten en het meteen verwerken. Het lijkt me een nachtmerrie dat in mijn eentje te moeten doen. Wij hebben altijd een klankbord en een regisseur bij ons.'

Woe: 'De ander.'

Van der Laan: 'Jeroen is al vanaf zijn 9de bezig. Alle cabaretvormen en alle muziekstijlen zitten ergens in zijn lijf. En hij is zo muzikaal dat hij alles wat hij hoort, kan spelen. Daarmee legt hij meteen een basis. Er is al veel om op te bouwen. Daarmee is er ook meteen veel wat we weer kunnen weggooien. Is dit een beetje vaag?'

Woe: 'Ja. Niels is enorm gedreven in het maken van iets wat nog nooit is vertoond. Daar bewonder ik hem om. Hij zoekt naar nieuwe theatervormen, is inventief. Ik denk dat ik in mijn eentje wat luier zou zijn geweest dan ik nu ben. Niels is een motor. Tien jaar geleden was ik de man van de muziek en de kennis over cabaret en Niels de man van de teksten. Maar inmiddels loopt het volledig door elkaar. Elke komma in een voorstelling schrijven we samen. '

Van der Laan: 'Wij kunnen nu allebei ook wat de ander kon. We hebben elkaars kennis opgezogen.'

Niels van der Laan.Beeld Linda Stulic

Waarin Van der Laan & Woe uitleggen waarom ze het engagement niet schuwen en Ramses Shaffy één ster krijgt.

Woe: 'Jij hebt mij geattendeerd op alle misstanden in het land. Om het maar even zo te zeggen. Dat is ook een motor geworden. Voorheen schreef ik alleen maar liedjes over liefde en meisjes, en af en toe over mijn ouders. Dat houdt op een gegeven moment op.'

Van der Laan: 'Nu blader je woest door de krant.'

Woe: 'Ja, nu blader ik woest door de krant en zap ik hoofdschuddend langs de actualiteitenprogramma's.'

Van der Laan: 'Het is heel dubbel. Geëngageerdheid is bijna een taboe. Dat vind ik interessant. Ik las laatst in de Volkskrant dat interview met Bianca Krijgsman van Plien en Bianca. Zij zei dat het nergens over moest gaan. Als je Plien en Bianca bent...'

Woe: 'Dan klopt dat.'

Van der Laan: 'Zeker. Maar wij kunnen niet alles vanuit de onzin laten beginnen. Ik merk dat ik pas gelukkig ben als we iets vertellen over het nu. Wel engagement, dus. Ja, we preken voor eigen parochie en we kunnen niks aan de wereld veranderen, dat zal allemaal wel, maar ik vind het heel leuk om een visie te delen.'

Woe: 'Engagement is een beetje een vies woord. Onder aanvoering van Freek de Jonge, iemand die ik trouwens bewonder, is het verstoft. Maar ik vind het heel leuk samen met Niels te zoeken naar vormen waarin we geëngageerd kunnen zijn, bijna zonder dat mensen het in de gaten hebben en zonder dat ze zich ergeren aan een opgeheven vingertje. Zodra ze dat zien, zijn ze weg.'

Van der Laan: 'Maar dat gebeurt niet.'

Woe: 'Nee. We worden bijna ingehaald door onze eigen wensen. Het gaat nu zó goed. Ik geniet ontzettend van deze periode.'

Van der Laan: 'Hij is daar beter in dan ik. Daarom is Jeroen ook zo'n fijne aanvulling. Hij kan goed benoemen waar we nu zijn, en wat we ooit wilden. Oh ja, shit, het gaat veel beter dan ik ooit durfde te dromen.'

Woe: 'We zullen verontwaardigd blijven over de wereld om ons heen. Want die blijft gewoon, eh, draaien.'

Van der Laan: 'Er zijn twee misvattingen waar we tegenaan lopen. De eerste is dat kunstenaars eigenlijk niet aardig en beleefd kunnen zijn. Totale nonsens. De tweede is dat je niet persoonlijk bent als je niet over je eigen leven praat. Ook totale nonsens. Het is superpersoonlijk als wij een scène maken en iets laten zien. Veel persoonlijker wordt het niet. En je kunt heel gedreven en kwaad zijn, en toch mensen helpen met oversteken.'

Woe: 'Ik heb vorig jaar naar die tv-serie over Ramses Shaffy gekeken. Wat een eikel. Hij was asociaal en het werd nog verheerlijkt ook. Waarom eigenlijk? Wat is er mis met op tijd komen en je afspraken nakomen?'

Van der Laan: 'Wat een zak!'

Woe: 'Één ster!'

Van der Laan en Woe's vijfde voorstelling, Alles Eromheen, gaat 18/2 in première in de Kleine Komedie, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden