oog voor detail plassen op een vergiet

Wieteke van Zeil duikt erin, en komt van alles tegen in het thema ‘bal’

‘De keuken’ van Vincenzo Campi, Pinacoteca di Brera, Milaan.

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende (bij)zaken in de beeldende kunst. Deze week: ‘De keuken’ (1590-91) van Vincenzo Campi.

Vincenzo Campi
‘De keuken’, 1590-91
Olieverf op doek
145 x 220 cm
Pinacoteca di Brera, Milaan

Als je aan geschiedenisles denkt, dan komen de veldslagen en de leiders waarschijnlijk vanzelf bovendrijven. Willem van Oranje, Leidens ontzet, Waterloo, VOC, Frederik Hendrik, de slag bij dit en het beleg van dat. Alsof de hele wereld uit vechtende alfamannetjes bestond. Je leert alles over landjepik, maar niks over piesgewoontes. De gewone dingen, van de gewone mensen, die moeten we dan maar uit de schilderkunst halen. Daar kunnen we de kunstenaars eeuwig dankbaar voor zijn, bedacht ik toen ik voor dit rood aangelopen ventje stond. Ik heb op school nooit gehoord over kinderhygiëne in de middeleeuwen, maar inmiddels is dit wel het zoveelste kind dat mij op een schilderij een idee geeft van wat dat zo’n beetje ingehouden heeft. Dat zie je niet bij de rijke kindjes, want die droegen jurkjes (m/v) tot de 19de eeuw – ook handig met plassen, poepen, en verschonen trouwens – maar alleen bij de allergewoonste. De kinderen van de keukenhulp, bijvoorbeeld.

Dus zo deden ze dat vroeger: gat in de broek, lekker laten bungelen en laten gaan wanneer het komt. Die witte stof om de pielemuis is denk ik van zijn shirt en ik weet niet of de schilder dat heeft toegevoegd om een beetje netjes te doen, of dat er echt sprake is van een soort peniskoker van stof. Er zijn meer kinderen met zulke broekgaten in de kunst, maar deze is de beste vanwege die balletjes die zo ­royaal uitgespreid liggen op het koude koper (of misschien steen, ook dat weet ik niet zeker) van het vergiet waarop hij zit. Zo gaat dat dus bij jongens als ze gaan zitten, dacht ik, beseffend dat ik daar dus ook nog nooit over had nagedacht.

Het detail is briljant, want alles is zo…aanwezig? Mag ik aanraakbaar zeggen? Hij zit een blaas op te blazen, geestig genoeg. Een varkensblaas, wat niks te maken heeft met zijn zindelijkheid maar gewoon speelgoed was, van een blaas maakte je een voetbal. Al doet het natuurlijk toch ook aan plassen denken. Achter hem hangt een uitgespreid varkens­kadaver. Alles aan dit detail beeld­rijmt een beetje; de bolle wangen, de bolle blaas, de balletjes, het bolle vergiet, en het laat ons raden: zou de moeder het kind echt op een vergiet hebben gezet voor als hij moet? Is het een grapje van de kunstenaar? Of toeval?

Vincenzo Campi zette deze ­jongen in een zalige drukke keuken, geïnspireerd op Vlaamse keukenschilderijen maar met een onmiskenbare Italiaanse chaos. Er wordt pasta gemaakt, kaas geschaafd, kip geregen, er wordt ­gestampt en gekneed. Dit werk gaat over ruiken, proeven, aan­raken, zo’n beetje alles wat je niet kunt met een schilderij. Het jongetje voegt een heerlijke ordeloze speelsheid toe, die je niet uit de geschiedenisboeken kunt halen.

Volg Wieteke van Zeil op Instagram: @artpophistory

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden