Achtergrond

Wie waren de eerste suffragettes in het echt?

Welgesteld, welingelicht en pissed off: wie waren de eerste suffragettes in het echt?

Christabel Pankhurst(m), dochter van Emmeline Pankhurst. Moeder en dochter waren kopstukken in de strijd voor vrouwenkiesrecht.Beeld getty

Lady Constance Georgina Bulwer-Lytton had alles. Ze woonde in een van de mooiste landhuizen van Engeland, Knebworth. Ze was telg van een adellijke familie die ook Edward Bulwer-Lytton, de best verkopende schrijver uit Victoriaans Engeland, had voortgebracht. Ze was de dochter van de onderkoning van India. Ze kende de jonge Winston Churchill, die op dezelfde jongedame verliefd was als haar broer. Ze was knap en intelligent. Eén ding had de 1869 in Wenen geboren aristocrate niet: stemrecht. De strijd daarvoor zou haar korte leven gaan bepalen.

Ze werd een suffragette, een feministe avant la lettre. En niet zomaar eentje.

De militante tak van de vrouwenbeweging

Constance sloot zich aan het begin van de vorige eeuw aan bij de Women's Social and Political Union (WSPU), de militante tak van de vrouwenbeweging. Jane Warton noemde ze zich. Dat klonk minder chic. Ze schreef pamfletten en deed mee aan acties. Liefst vier keer belandde ze in de gevangenis. In de cel kraste ze een V op een van haar borsten. Deze 'tattoo' stond niet voor 'victory' maar voor 'votes'. Ze ging in hongerstaking en werd op hardhandige wijze met een slang gevoed, wat gelijk stond aan marteling. De Lady stierf op 54-jarige leeftijd aan een hartaanval. Uitgeput.

In de film Suffragette van regisseur Sarah Gavron, komt Constance evenwel niet voorbij. Ook van de meest exotische van alle suffragettes, de Brits-Indiase prinses Sophia Duleep Singh, ontbreekt elk spoor. Deze aan Turkse sigaretten verslaafde peetdochter van koningin Victoria - met wie haar vader, de Raj van Punjab, een platonische relatie had - is een speelfilm op zich waard. Mede-oprichtster Emmeline Pankhurst van de WSPU, een dame uit een even welgestelde als rebelse familie, komt slechts even in beeld. Het is waarschijnlijk de kleinste rol die Meryl Streep ooit heeft gespeeld.

Anne-Marie Duff (l), Carey Mulligan (m) en Helena Bonham Carter (r) in Suffragette.Beeld .

Meer sympathie

In plaats daarvan vertelt de film het verhaal van een Oost-Londense vrouw, Maud, die in een wasserette werkt en een suffragette wordt. Voor deze invalshoek is gekozen, simpelweg omdat het meer sympathie opwekt bij de hedendaagse bioscoopbezoeker; sociaal-realistische feelgoodfilms over vrouwenemancipatie groeien makkelijk uit tot kaskrakers. Suffragette is in wezen een vervolg op Nigel Cole's Made in Dagenham (2010), het heldhaftige relaas over de vrouwelijke naaisters van de Ford-fabriek in Oost-Londen die eind jaren zestig met succes in actie kwamen voor gelijke betaling.

Suffragette is de eerste film over een beweging die haar wortels heeft in het werk van de verlichte filosoof John Stuart Mill. In de jaren zestig van de 19de eeuw had hij als volksvertegenwoordiger gepleit voor vrouwenstemrecht. Zijn eigen vrouw was een van de eerste suffragisten, zoals de strijdsters voor seksegelijkheid werden genoemd. Tot deze beweging behoorden onder anderen de schrijfster Vera Brittain, Florence Nightingale, Karl Marx' dochter Eleanor en Katharina Russell, burggravin van Amberley en de moeder van de filosoof en actievoerder Bertrand Russell.

Suffragette: radicaal én ingetogen

Carey Mulligan geeft Maud precies de juiste onverzettelijkheid. Slimme keuze om het verhaal juist niet via een rijke dame of sleutelfiguur te vertellen. De film kreeg drie sterren.

Militante nichtje

Met andere woorden: de suffrage-beweging stamde uit de gegoede burgerij. Dat is vaak het geval bij revolutionairen, van Marx tot Che Guevara, van Engels tot Lenin. De strijd voor vrouwenemancipatie bleef niet beperkt tot Groot-Brittannië. In Nederland werd de strijd bijvoorbeeld gevoerd door Aletta Jacobs, Annette Versluys-Poelman en Cornélie Huygens. Maar wat de Britse situatie bijzonder maakte, was de overgang van vreedzaam tnaar gewelddadig protest. Die overgang vond rond de eeuwwisseling plaats. De suffragette werd het militante nichtje van de suffragiste.

De suffragettes begonnen ramen in te gooien van winkels en het parlement. Het buitenhuis van de latere oorlogspremier David Lloyd George, die hun strijd nota bene steunde, ging in vlammen op. Schilderijen werden beschadigd, waaronder Velázquez' Venus voor de spiegel. Suffragette Emily Davison doodde zichzelf door zich voor het paard van koning George V te werpen.

Rond 1912, het jaar waarin de film begint, sloten ook 'gewone' vrouwen (en mannen) zich aan bij de beweging, zoals Suffragette toont. Het zijn juist deze vrouwen die alles te verliezen hadden.

De liberale premier Herbert Asquith, de betovergrootvader van actrice Helena Bonham Carter, die een prominente rol vertolkt in Suffragette, leek te zwichten voor de eisen en stond in 1912 op het punt een wet te tekenen waarin stond dat vrouwen van boven de 30 die een huis bezaten of getrouwd waren met een huizenbezitter, mochten stemmen. Uiteindelijk tekende hij niet, omdat hij bang was dat vrouwen niet voor hem zouden stemmen bij de parlementsverkiezingen. Of de militante houding van de suffragettes heeft geholpen of de vooruitgang juist heeft vertraagd, is nog steeds een onderwerp van debat onder historici.

Vrouwen doen 'mannenwerk'

Het antwoord op de vraag wat van beslissende invloed is geweest op de verwerving van stemrecht, is bovendien vertroebeld door de tussenkomst van de Eerste Wereldoorlog - die overigens uit de film is weggelaten. Protesten werden opgeschort en de meeste suffragettes, die zich niet populair hadden gemaakt met hun harde acties, gingen zich inzetten voor het landsbelang. Sommige van hen sloten zich bijvoorbeeld aan bij de 'witte-verenbeweging', die tot doel had luie jongemannen naar het front te jagen, op straffe van publieke vernedering. Door het gebrek aan mankracht aan het thuisfront gingen vrouwen 'mannenwerk' verrichten. Met succes.

Het gevolg was snel zichtbaar: nog tijdens de oorlog, in het begin van 1918, werd de door de regering-Asquith ontworpen wet van kracht. Een half jaar later konden vrouwen worden verkozen. Lady Nancy Astor - bekend van de uitspraak 'I married beneath me. All women do' - trad als eerste vrouw toe tot het Lagerhuis, namens de Conservatieve Partij. Tien jaar later kregen alle vrouwen van boven de 21 stemrecht. De suffragettes hadden een kloeke zege behaald, mede dankzij de oorlog.

Anne-Marie Duff (links) en Carey Mulligan (rechts) in Suffragette.Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden