‘Wie vóór stemt, hoeft alleen maar zijn stembiljet in de bus te doen’

In de dagen vóór de verkiezingen zong het akelige gerucht rond dat Rusland op 2 december weer een eenpartijstaat zou worden....

Bijna niemand deed ook maar een poging om te verklaren wat dat plan en die overwinning precies inhielden, en op wie of wat Rusland die overwinning dan wel moest behalen. De leus bracht vroeger tijden in herinnering, toen alomtegenwoordige teksten als ‘Het communisme zal overwinnen’ en ‘Communisme is sovjetmacht plus de elektrificatie van het hele land’ alleen nog bij toeristen verbazing wekten.

In Het geloof der kameraden (1969) maakte Karel van het Reve korte metten met de sovjetkrompraat. Hij betwistte de geldigheid van de marxistisch-leninistische leer, zoals bijvoorbeeld de van oorsprong hegeliaanse wet van de ‘omslag’ van de kwantiteit in de kwaliteit, die dikwijls werd geïllustreerd aan de hand van het bevriezingsproces van water: ‘Waarom in den vrede verandert het ‘wezen’ van het water wel met de aggregaatstoestand en niet met de temperatuur? Het klinkt oneerbiedig, maar Marx, Engels, Lenin, Stalin en Chroesjtsjov, de Academie van Wetenschappen der USSR, Jan Romein, Sam de Wolff, Paul de Groot, Henri Lefebvre, Jean-Paul Sartre en de gezamenlijke filosofen van Peking, Beograd en Tirana kunnen de schrijver van deze regels niet uitleggen waarom het verschil tussen warm en koud water van ‘kwantitatieve aard’ is en het verschil tussen ijs en water ‘kwalitatief’.’

Over de farce die de verkiezingen toen ook al waren, schreef Van het Reve: ‘In deze rubriek hoort ook het paradoxe beeld van de verkiezingen in een communistisch land, waarvoor een enorme propaganda gevoerd wordt, terwijl de kiezer slechts op één enkele kandidaat kan stemmen en de ambtenaren van het stembureau eventuele tegenstemmers gemakkelijk kunnen herkennen doordat alleen zij van het stemhokje gebruik maken: wie vóór stemt hoeft alleen maar zijn stembiljet in de bus te doen.’

Bij de verkiezingen van dit jaar was een veelgehoorde klacht van met name Russen in overheidsdienst dat ze onder druk waren gezet om op hun werk hun stem uit te brengen onder het toeziend oog van hun baas. Volgens een recente peiling van Radio Free Europe/Radio Liberty gaat tweederde van de Russen ervan uit dat het Kremlin de verkiezingen heeft gemanipuleerd. En ook wat dat aangaat is Rusland terug bij af.

Nu is het niet zo dat Rusland weer een Socialistische Boeren- en Arbeidersstaat is geworden. En in een eenpartijstaat is Rusland nog niet veranderd: de communisten onder leiding van Zjoeganov zijn als enige oppositiepartij in de Doema gekomen.

Maar het lijdt geen twijfel dat de door Poetin geïntroduceerde ‘verticaal van de macht’ verdacht veel trekken vertoont van Lenins ‘democratisch centralisme’ waarbij iedereen zich aan de partijdiscipline had te onderwerpen en de minderheid zich zonder voorbehoud naar de meerderheid moest schikken.

Poetin zal dit alles een biet zijn. ‘Ook is het van belang op te merken dat de burgers van ons land in hoge mate blijk hebben gegeven van een verantwoordelijke houding ten opzichte van de ontwikkeling van het land, tot de versteviging van de interne politieke situatie in het land’, verklaarde hij naar aanleiding van zijn omstreden verkiezingszege.

Maar voor Zjoeganov is het zuur. Hij gaat de verkiezingsuitslag aanvechten. De bedrieger bedrogen.Aai Prins

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden