Fotografie Snoeiharde portretten

Wie stond níet voor de lens van fotograaf Martin Schoeller?

Je ziet grote hoofden van bekende mensen, snoeiharde portretten in ongenadig licht. Typisch het werk van de befaamde fotograaf Martin Schoeller. Hij exposeert nu in Rotterdam.

Barack Obama Beeld Martin Schoeller

Brad, Barack, Kanye, Hillary - de personen die voor de lens van fotograaf Martin Schoeller verschenen zijn zo beroemd dat hun voornamen volstaan. Wie de naam Schoeller (50) niet kent, herkent ongetwijfeld zijn portretten: hyperrealistische, frontale close-ups van wereldberoemde en gewone mensen. De foto's kenmerken zich door hun consistentie: dezelfde belichting, dezelfde hoek. In het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam is vanaf vandaag de tentoonstelling Big Heads te zien, waar Schoellers hoofden groot afgedrukt aan de muur hangen. De portretten van de beroemdsten der aarde maakten hem zelf ook tot een beroemdheid. Zijn werk verschijnt in bladen als Time, Vanity Fair en The New Yorker Magazine en hing in musea en galerieën over de hele wereld. Schoeller maakte in 1998 voor het eerst zelf naam met een portret van actrice Vanessa Redgrave voor het tijdschrift Time Out New York. Vele andere sterren volgden. Lionel Messi, Clint Eastwood, Barack Obama, Donatella Versace, Meryl Streep - je kunt beter vragen wie níet.

Speciaal voor de expositie in Rotterdam voegde hij een Nederlander toe aan die lijst: acteur Michiel Huisman. De twee konden het goed vinden, zegt Schoeller - 'zo'n aardige gozer, easy going' - maar de shoot bleek nog een uitdaging. 'Acteurs zijn het moeilijkst om te fotograferen omdat ze zich zo bewust zijn van hoe ze eruitzien. Het is lastig om een authentiek moment te vangen waarin ze niet poseren.' De sessie in de studio van de fotograaf in New York duurde dan ook langer dan gewoonlijk. De methode-Schoeller: veel praten en muziek draaien, alles om de geportretteerde te doen vergeten dat hij op de foto gaat. Anderhalf uur had hij met Huisman nodig. Hij maakte honderdvijftig foto's in plaats van de gebruikelijke veertig tot zestig. 'Ik had echt een goeie foto nodig voor de show in Rotterdam', aldus de fotograaf. Dat is gelukt. Zijn portret hangt net als de andere grote hoofden aan de muur in het museum.

Jack Nicholson Beeld Martin Schoeller

De kenmerkende close-ups zijn Schoellers visitekaartje, maar de fotograaf kan meer. Zijn conceptuelere foto's van celebrity's staan bekend om hun humor. Denk aan Christian Bale, manisch schreeuwend en met bloed overgoten als zijn personage uit American Psycho. Of Tony Hawk, skateboardend op zijn eigen keukentafel. Daarnaast werkt Schoeller aan eigen projecten, zoals een serie over vrouwelijke bodybuilders, de vele soorten gelovigen in zijn thuisstad New York of de leden van een eeuwenoude Tanzaniaanse stam. Voor zijn grootste project tot nu toe, Sycamore and Romaine, fotografeerde hij ruim driehonderd daklozen in zijn typische close-up, op telkens dezelfde straathoek in Los Angeles.

De filmster en de dakloze: Schoeller legt ze op dezelfde manier vast. En dat is precies de bedoeling. In die consistentie zijn twee van Schoellers grote inspiratiebronnen te herkennen: de Duitse fotografen Bernd en Hilla Becher en August Sander. De Bechers behoorden tot een invloedrijke stroming, de Düsseldorfer Photoschule, die zich kenmerkt door seriematig werken en herhaling. Het echtpaar werd in de jaren zeventig beroemd met fotoreeksen van watertorens en andere industriële werken. De herhaling nodigt de kijker uit tot een nuchtere vergelijking. 'Geniaal', noemt Schoeller het. 'Wat ik doe is eigenlijk een menselijke vertaling van wat de Bechers deden,' zegt hij aan de telefoon vanuit zijn woonplaats New York. 'Ik vind het een mooi idee dat iedereen van hoog tot laag op dezelfde manier op de foto gaat, niet op basis van zijn achtergrond of status.' Schoellers andere grote voorbeeld, Sander, gold als chroniqueur van Duitsland in de vroege 20ste eeuw. Zijn honderden portretten van fabrieksarbeiders, professoren en iedereen ertussenin vormen samen een 'catalogus van zijn tijd', zoals Schoeller het waarderend noemt.

Donatella Versace Beeld Martin Schoeller

Of de fotograaf geïntimideerd raakt door Bill Clinton of Angela Merkel voor zijn camera? Nou, nee. 'Ik ben minder snel onder de indruk van beroemdheden dan de meesten,' zegt hij. Het heeft met zijn Duitse afkomst te maken, legt Schoeller uit: 'Op school leerde ik net zo lang over het foute Duitse verleden totdat je iedereen in twijfel gaat trekken. Helden bestaan niet.' Die mentaliteit bleek geen overbodige luxe toen hij in 1993 naar New York verhuisde om de assistent van sterfotograaf Annie Leibovitz te worden. Maar de fotograaf vreest dat het in de toekomst lastiger zal worden nog meer grote namen te strikken: 'Soms denk ik dat hoe bekender ik word, hoe harder de celebrity's van me wegrennen. Ik wil eerlijke, oprechte foto's maken, die iets onthullen over de persoon. Iedereen wil naar een eerlijke foto kijken, maar niemand wil erop staan.'

Johnny Cash Beeld Martin Schoeller

Geen foto is hem meer bijgebleven dan het portret dat hij maakte van de zanger Johnny Cash in 2002, zegt Schoeller. 'Ik had de naam Cash wel eens gehoord, maar ik wist niet heel goed wie hij was. Dus voor ik hem zou fotograferen, begon ik zijn muziek te luisteren. Ik werd verliefd op zijn teksten, die zo veel menselijkheid in zich hadden. Hoe meer de shoot naderde, hoe meer ik er naar uitzag. Mijn team en ik gingen naar zijn huis in Hendersonville, Tennessee. Ik had een jonge assistent bij me, Jen, die groot fan was van Cash en hem graag wilde ontmoeten. Zijn vrouw (zangeres June Carter, red.) deed open en zei dat ze bijna klaar was met Johnny's make-up. Hij zou zo naar buiten komen voor de foto. Het was gewoon een oud stel - twee wereldberoemde muzikanten - alleen op een landgoed, zonder entourage. Het huis was gevuld met memorabilia van fans, teddyberen, plastic bloemen - ze bewaarden alles. Tegen het einde van de fotosessie vroeg ik of Jen, mijn assistent, op de foto mocht met Cash, die toen al oud en zwak was. Natuurlijk, zei hij. Jen ging naast Johnny staan en begon te huilen, zo overweldigd was ze door het moment. Cash zag haar huilen en begon zelf te huilen. Daarna begon ik te huilen en al snel stond iedereen in de kamer te snotteren. Het jaar daarop zijn zowel June als Johnny kort na elkaar overleden.'

Martin Schoeller: Big Heads, t/m 2 september 2018 in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam.

Angela Merkel Beeld Martin Schoeller
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden