Wie legt Wim Kayzer eens op de sofa?

VPRO-programmamaker Wim Kayzer is een slechte gespreksleider, meent Karel Witteveen. Kayzer probeert in 'Van de Schoonheid en de Troost' de schijn van rationaliteit op te houden, maar laat zich te veel leiden door stemmingen en emoties....

NIEUWSGIERIG en met enige opwinding ben ik elf weken geleden gaan kijken naar Wim Kayzers Van de Schoonheid en de Troost op de VPRO-televisie, zondagavond laat.

Het beloofde wat: 26 portretten van bekende en minder bekende figuren uit de wereld van wetenschap en kunst. Aan de tand gevoeld over hun ervaringen met schoonheid en troost in of buiten hun werk. Het thema, de personen die aan het woord zouden komen en de tijd die voor elk gesprek werd uitgetrokken, dit alles stond voor interessante televisie.

Niettemin begon het programma na enkele afleveringen barsten te vertonen. Ik bleef kijken en informeerde onder vrienden of zij ook het programma volgden. Het enthousiasme bij hen was groot, althans bij aanvang. Want het lijkt wel alsof de beste uitzendingen vooraan zitten en er steeds meer de klad in komt.

Roger Scruton vond ik boeiend; hij probeerde in alle ernst oprechte antwoorden te formuleren, maar werd daarbij regelmatig onderbroken door Kayzer, die een overbodige opmerking plaatste of hem nodeloos herhaalde. Op een bepaald moment begon Kayzer te vissen naar Scrutons jeugd: was hij als jongen gelukkig geweest? Ondanks deze rimpelingen was het een interessant portret van een eigenzinnig filosoof.

Gaandeweg de reeks portretten bespeurde ik iets eigenaardigs: Wim Kayzer droeg verschillende maskers al naar gelang de persoon die hij voor de camera had. Bovendien discrimineerde hij tussen mannen en vrouwen en gedroeg hij zich in toenemde mate onbeschaamder.

Laat ik eerst iets vertellen over zijn verschil in aanpak tussen mannen en vrouwen.

Vol spanning zette ik het televisietoestel aan bij zijn gesprek met Martha Nussbaum, een vrouw wier ster almaar rijzende is de laatste jaren. Hoe zou zij het thema schoonheid en troost verbinden met haar filosofische werk? Blijkbaar had Wim Kayzer andere plannen, want het gesprek met haar ging voornamelijk over haar jeugd. Over haar werk ben ik niets te weten gekomen. Het portret van de Amerikaanse therapeute dat daarop volgde, ving op dezelfde therapeutische wijze aan. Wat gebeurt er met hem als hij vrouwen interviewt? Is hij slechts in hun jeugdervaringen en trauma's geïnteresseerd en doet het wetenschappelijke werk er niet toe? Ziehier Kayzers eerste masker: de begrijpende, empathische vaderfiguur annex psychiater.

Daarentegen benadert hij de mannen, met name de wetenschappelijke kopstukken onder hen, op een geheel andere wijze: als een ijverige leerling, haast onderdanig. De o zo romantische Kayzer; eenmaal op bezoek bij een natuurkundige of neuroloog hoopt hij dat hij met hem het wereldraadsel oplost. Vervolgens houdt hij er nog een derde masker op na; dat van de opdringerige interviewer en kunst- en poëziekenner. In zijn portrettengalerij bevindt zich een enkele kunstenaar als Karel Appel en een dichter als Rutger Kopland.

Het interview met Karel Appel was prachtig, niet vanwege Kayzer, maar Appel had het programma min of meer zelf vorm gegeven door een achttal schilderijen van hem te tonen en bij elk schilderij een eigen muziekstuk te laten horen. Kleurrijk, muzikaal en met weinig woorden. Ik zag een bevlogen, gevoelige en filosofische Appel, die ik nog niet kende en die niets kon uitrichten met de rationele vragen van Kayzer en zijn drammerige optreden. Op zowat elke vraag kreeg Kayzer te horen: 'Daar heb ik een gedicht over geschreven, lees het maar', of 'dat heb ik in dit schilderij verwerkt'. De aflevering van Karel Appel duurde kort; de woorden van Kayzer schoten geen wortel bij de man die met verf en muziek praatte. Een aflevering van een eigen schoonheid.

Hield Appel de eer aan zichzelf bij zo'n opdringerig heerschap, Rutger Kopland liet zich verleiden tot antwoorden die hij helemaal niet had willen geven. Ook bij Kopland spraken de gedichten in plaats van de volzinnen waar Kayzer zo op hoopte. Maar zielenpoot Kayzer zoekt altijd meer achter de woorden en schoffeert desnoods een weemoedig man als Kopland, die te veel heer is om terug te meppen. Ik vond het een beschamende vertoning.

U begrijpt, Wim Kayzer is mij mateloos gaan irriteren. Ten eerste door het ontbreken van een uitleg over de keuze van deze 26 personen: waarom juist zij? Ten tweede door de presentatie van zijn programma: we krijgen via een voice over enkele inleidende woorden te horen over de gast van die avond en zitten vervolgens plompverloren bij die persoon aan tafel. Ten derde door zijn houding, die vaderlijk, dweperig of neerbuigend is. Ten vierde door zijn manier van vragen stellen. Hij is niet nieuwsgierig naar de ander, maar probeert hem of haar in een bepaalde, veelal psychoanalytische, richting te lokken. Kayzer is geen journalist, maar een programmamaker die zo zijn eigen ideeën heeft over hoe zijn programma eruit moet zien. Ten vijfde door zijn kritiekloze manier van omgaan met zijn geïnterviewden.

Ook hieraan valt te zien dat hij een slechte gespreksleider is, die zich te veel door zijn eigen of andermans stemmingen of emoties laat leiden, al probeert hij de schijn van rationaliteit op te houden. Ten slotte doordat hij het thema van het programma onvoldoende bewaakt, waardoor een gesprek regelmatig verzandt in een oude-jongens-krentenbrood-sfeer.

Wat bezielt deze man? Wie legt Wim Kayzer eens op de sofa? Hij krijgt nota bene de gelegenheid van de VPRO en zijn gasten om mooie gesprekken te voeren over boeiende thema's en hij verprutst dat domweg door zijn gepreoccupeerdheid met zijn eigen nietigheid. Helaas Wim, voor jou geen professoraat noch eredoctoraat zou ik zeggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden