Review

Wie Kuitwaard écht wil leren kennen, bekijkt de catalogus

Tentoonstelling - Christiaan Kuitwaard in Museum Belvedere

Schilder Christiaan Kuitwaard bereikt vaak met weinig middelen zo veel sfeer dat het bijna meditatief wordt. Zijn werk is zo veelzijdig, dat hij mischien zelfs meer dan een viersterrententoonstelling had verdiend.

Kuitwaard - Bomen, 20.09.2012, olieverf op doek op paneel, 34 x 50 cm.

Kun je lol hebben met een koffiekopje? Wel als je Christiaan Kuitwaard (1965) bent. Kuitwaard maakte tientallen schilderijen waarop zo'n kopje figureert en wie er een paar bekijkt krijgt de indruk dat ze een wedstrijdje zijn tussen Christiaan Kuitwaard en zichzelf: dat-ie naar zo'n kopje keek en dacht: eens kijken of ik van dit übersaaie, huis-tuin-en-keukenkopje toch een interessant schilderij kan maken. Hij kon het, zo bewijst zijn eerste solotentoonstelling in Museum Belvédère, Oranjewoud. Teer van schilderwijze en tonaal van kleur doemen de kopjes op als visioenen.

Hail, kopjes.

En hail, Christiaan Kuitwaard.

Christiaan Kuitwaard: licht en stilte (****), beeldende kunst.
t/m 9/7, Museum Belvedere, Oranjewoud.
Catalogus: Christiaan Kuitwaard: licht en stilte, Gijsbert van der Wal, hardcover: 25 euro.

In Galerie De Vis in Harlingen is tevens een tentoonstelling van Christiaan Kuitwaard te zien: Christiaan Kuitwaard: een matglazen wereld.

Doorwerkt en verstild

Hij is een productieve eenpitter, deze ex-marinier en kunstschilder te Oldeberkoop, een kwartiertje rijden van het betreffende museum. Tot zijn helden rekent hij Morandi, Jan Mankes en de Heerenveense schilder Willem van Althuis, stuk voor stuk eenkennige makers van doorwerkte en verstilde schilderijen. Kuitwaards eigen werk, boslandschappen, zeegezichten, stillevens en een zelf bedacht genre genaamd 'white box paintings' (zie kader) past goed in die traditie: efemere, in sfumato geschilderde, vaak uitgebeende stukken die meditatief ogen zonder dat het opgelegd zweverig wordt. Nabeelden. De expositie voelt als een herinnering aan een expositie.

Deze tentoonstelling is overigens prima. Niet geweldig, niet fantastisch, prima. Een kantekening: Kuitwaards veelzijdigheid. Zij blijft onderbelicht. Kuitwaard is een nieuwsgierig kunstenaar, iemand die steeds nieuwe vormen onderzoekt om zijn overzichtelijke biotoop (zijn achtertuin: de Waddenkust) naar zijn schilderijen en tekeningen te vertalen, en die kwaliteit sneuvelt hier ten faveure van de talrijke sfumatolandschappen. Die zijn goed, maar als je er te veel bijeen ziet slaan ze een beetje dood. De catalogus bij de expositie toont de kunstenaars wél in de volle breedte. Wie Kuitwaards werk écht goed wil leren kennen, bekijke ook dat boek.

De schoonheid volgt automatisch

Toch is het een plezier om zo veel van zijn werk bijeen te zien: de unheimische bosgezichten, die gemaakt lijken vanuit een rijdende auto met felle koplampen; de minizeepanorama's in aquarel; de onscherpe landschappen. Die laatste tonen rietpluimen en aangespoelde schuimvlokken en nog meer bomen, als gezien door een bewasemde ruit of door zo'n matglazen douchescherm in de badkamer.

Zeggen dat deze werken lijken op Luc Tuymans of Gerhard Richter is flauw en pointing out the obvious, iedere hedendaagse schilder lijkt links of rechtsom op een ander. Bovendien is de inzet anders, onderzoekender. Hoeveel informatie, lijkt Kuitwaard zich af te vragen, kun je uit een motief trekken zonder dat het een abstractie wordt. En, in een andere reeks, hoe hard kun je schaduwen maken zonder dat ze stoppen schaduwen te zijn, voordat ze veranderen in iets solide's? Kuitwaard onderzoekt altijd hoe ver hij een effect kan opvoeren. De schoonheid volgt automatisch.

Een van de mooiste Kuitwaards in de expositie is een sneeuwlandschapje, Boom (2013).Het is haast niks, dit schilderij: vuil-grijze druppels op een ondergrond die van roomwit naar ijswit verschiet - hoe creëert Kuitwaard zo veel atmosfeer, zo veel kou, met zulke beperkte middelen? Het is niet veel, dit schilderij, een stam in het midden, wat vage stammetjes verderop. Toch is het genoeg om onze blik onophoudelijk van beneden naar boven te laten gaan, van voor- naar achtergrond, als een balletje in een flipperkast. Het houdt onze ogen in beweging, en onze geest met hen.

De White Box Paintings van Christiaan Kuitwaard

Het door Christiaan Kuitwaard zelf bedachte genre begint bij een wit kistje.

Stel u voor: een kistje. Het is 50 centimeter hoog en heeft geen voor- en bovenkant. De binnenkant is wit geschilderd. Men kan er iets in zetten, een vogeltje bijvoorbeeld, een hoed - die spulletjes, op hun beurt, zijn ook wit. Vervolgens kan men daar op een formaat van 28 bij 20 centimeter een schilderij van maken. Doet men dat in één sessie, zonder fotografie of andere hulpmiddelen, dan heeft men zojuist een white box painting gefabriceerd.

Het betreft een door Kuitwaard verzonnen genre dat hem altijd iets te schilderen geeft, en dat hem op moeizame maandagochtenden, wanneer de zin ontbreekt en existentiële vragen loeren, helpt warm te draaien. Honderden heeft hij er inmiddels gemaakt, waarvan er in Oranjewoud enkele hangen, van een vogeltje.

Het klinkt repetitief, maar dat is het niet: kleur, licht en scherpte variëren naar gelang de tijd van de dag, de beschikbare tijd en het humeur van de maker. Een wit ding tegen een witte achtergrond blijkt een wereld aan mogelijkheden in zich te hebben. Juist de zelfopgelegde beperkingen maken vrij.

Meer over