Profiel

Wie is Mia Wasikowska?

Haar opkomst als actrice heeft iets raadselachtigs. Nog geen 25, maar al heel wat succesfilms op het cv. Haar ongrijpbare, bijna doorzichtige blik is een handelsmerk geworden, maar hoe lang kan ze daarmee vooruit? Wie is eigenlijk Mia Wasikowska?

null Beeld null

Nadat de serene gouvernante Jane Eyre te horen heeft gekregen dat ze dankzij een erfenis van het ene op het andere moment schatrijk is, zegt de boodschapper van dat goede nieuws: 'Meer verbijsterd dan dat heb ik nooit iemand zien kijken.'

In de verfilming door Cary Fukunaga van Charlotte Brontës roman speelt de Australische actrice Mia Wasikowska de titelrol. De blik die tot de woorden van haar tegenspeler Jamie Bell leidt, is er evenwel niet een van totale verbijstering. Het lijkt vrijwel dezelfde blik als ze de rest van de film heeft, waarin haar personage toch ingrijpende ervaringen opdoet van groot lief en leed. Een gezichtsuitdrukking waarvoor de term etherisch is bedacht: ongrijpbaar, bijna doorzichtig.

Het is dezelfde blik waarmee ze zich in een beginscène door Los Angeles laat rijden in Maps to the Stars, de nieuwe film van David Cronenberg, die volgende week in de Nederlandse bioscopen uitkomt en waarin Wasikowska een hoofdrol speelt als de getormenteerde dochter in een geflipt gezin.

CV

1989 Geboren op 14 oktober in Canberra, Australië

2004 Acteerdebuut in tv-serie All Saints

2008 Debuut in VS als Sophie in tv-serie In Treatment

2010 Alice in Wonderland

2010 The Kids Are All Right

2011 Jane Eyre

2011 Restless

2011 Albert Nobbs

2012 Lawless

2013 Stoker

2013 Only Lovers Left Alive

2013 Tracks

2013 The Double

2014 Maps to the Stars

2014 Madame Bovary

In David Cronenbergs Maps to the Stars (2014). Beeld null
In David Cronenbergs Maps to the Stars (2014).

Wie niet goed kijkt, kan makkelijk denken dat Wasikowska's gezicht weinig registers kan bespelen, dat het vlak en monotoon is. En dat de bezitter ervan dus geen geweldige actrice is.

Maar dan wordt het lastig te verklaren waarom de dochter van een Poolse moeder en een Australische vader op haar 18de bijna uit het niets opdook in de Amerikaanse (HBO-)tv-serie In Treatment. Ze speelde de rol die later in de Nederlandse versie (In Therapie) zou worden gespeeld door Gaite Jansen, als de talentvolle turnster die haar eigen ambities frustreert en met twee gebroken armen bij de psychiater aanklopt. The New York Times roemde haar vertolking als 'de perfect uitgebalanceerde combinatie van rationaliteit en redeloosheid'. Een acteerprestatie 'die Sophies ontwikkeling geloofwaardig maakt en tegelijk haar ontkenning daarvan overtuigend'.

Sindsdien zit haar carrière in een Abeltje-achtige lift.

En dat terwijl Wasikowska lang leek aan te sturen op een andere carrière, bezeten als de jonge Mia was van dans. Een ambitie die haar ouders niet frustreerden; ze was de middelste van drie kinderen die in de Australische hoofdstad Canberra opgroeiden als kinderen van twee fotografen - 'Ik leerde al vroeg dat ik niet moest lachen als er een camera op me werd gericht', zei ze in een interview.

Expressiedrang
35 uur per week trainen, een gemankeerd sociaal leven en de hardheid van de danswereld deden haar op haar 14de besluiten een punt te zetten achter die carrière. Haar expressiedrang was daarmee niet verdwenen: ze richtte zich op acteren. Haar Poolse moeder bestookte haar al jaren met Europese films. Wasikowska noemt nu nog de Trois Couleurs-trilogie van de Poolse grootmeester Krzysztof Kieslowski een favoriet, diens zwanenzang uit begin jaren negentig, waarin niet toevallig fragiele vrouwen sterke vertolkingen ten beste geven: Juliette Binoche, Julie Delpy en Irène Jacob.

Zonder opleiding en na wat kleine rollen in thuisland Australië en haar Amerikaanse debuut in In Treatment in 2008, vond ze zich twee jaar later al terug in de hitlijst van acteurs die het Amerikaanse zakenblad Forbes jaarlijks opstelt, aan de hand van de kassaopbrengst van de films waarin ze spelen. Wasikowska stond achter Leonardo DiCaprio op nummer 2. Dat was vooral te danken aan het grote succes van Alice in Wonderland, waarvoor regisseur Tim Burton haar castte na het zien van In Treatment. 'Je ziet de hele film door háár ogen', zei Burton, 'dus moest ik iemand hebben die dat genuanceerd genoeg kon vertolken.' Wasikowska, door Burton 'an old soul' genoemd, bezat daartoe volgens hem 'de innerlijke kwaliteit'.

Alice in Wonderland was tegelijk het einde van Wasikowska's korte verblijf in het centrum van Hollywood. Eerder speelde ze daar kleine rollen in drie onopvallende films, maar direct na de langdurige en vooral op special effects gerichte opnamen bij Burton, koos ze voor The Kids Are All Right, een tragikomische lowbudgetfilm over de zoon en dochter van twee moeders (Julianne Moore en Annette Bening) die op zoek gaan naar hun biologische vader (Mark Ruffalo). Als de verstandigste in het licht chaotische huishouden kon Wasikowska dichter bij zichzelf blijven dan in Burtons sprookjeswereld. Had ze daarin nog een bleek geschminkt gezicht, opgemaakte ogen en opgestoken haar, in The Kids Are All Right speelt ze zoals ze bijna altijd, en in haar beste rollen, speelt: zonder zichtbare make-up, met opvallend korte wimpers die het zicht op haar grote bruine ogen, waarvan het ene (rechts) wat schever oogt dan het andere, niet in de weg staan. Naturel, niet alleen van binnen, ook van buiten.

Precies zo is ze ook in Restless, een psychologisch drama over twee door de dood geobsedeerde jongeren van wie een, het door Wasikowska gespeelde meisje, bovendien terminaal ziek is. In die film kan ze ook die andere kwaliteit kwijt: een superieure, bijna hautaine glimlach, waarmee haar personage de soms wrede werkelijkheid tegemoet treedt, daarbij geholpen door haar welhaast perfecte mond, die wordt bepaald door een klassiek gevormde bovenlip.

Ongrijpbaar
Die ogen en mond zijn gegevenheden waarvan ze optimaal gebruikmaakt en die alles wat ze doet zo vanzelfsprekend maken dat regisseurs vaak ook niet precies weten wat haar bijzonder maakt. Cary Fukunaga, die haar in Jane Eyre regisseerde, zei in een interview ongeveer hetzelfde wat ook Tim Burton en Gus Van Sant (Restless) zeiden: 'Bij Mia speelt zich van binnen zo veel af; in haar hoofd raast het altijd.' Van Sant: 'Mia is al ver voorbij de fase waarin ik haar kan helpen.'

Zo'n zelfde borrelend vat in hermetische verpakking speelde ze in Stoker (2013), een vervreemdend en gestileerd psychologisch drama over een weduwe (gespeeld door Wasikowska's landgenote Nicole Kidman), haar dochter en de relatie die ze hebben met hun zwager/oom. Uit de keuze voor die film - het Amerikaanse debuut van de Koreaan Park Chan-wook - blijkt haar voorkeur voor films op de grens van arthouse en mainstream. In dezelfde periode liet ze de hoofdrol als Lisbeth Salander in de Amerikaanse remake van Stieg Larssons Millennium-trilogie aan zich voorbijgaan (die rol ging uiteindelijk naar Rooney Mara). Wel wilde en kreeg ze de hoofdrol in Tracks, de verfilming van een autobiografisch boek van Robyn Davidson, een hippie-achtige vrouw, die in de jaren zeventig van de vorige eeuw te voet door de eindeloze Australische woestijn trok, slechts vergezeld door een paar kamelen en een hond. In die film werkt haar gesloten, onderkoelde manier van acteren minder goed; haar personage bevindt zich de meeste tijd niet in een sociale omgeving en dan valt er weinig in te houden en op te kroppen. Dan valt opeens op dat ze nog altijd meer meisje dan vrouw is.

In Tracks gebeurt overigens wel wat je vaker denkt te zien in haar films: dat regisseurs zich aanpassen aan haar manier van acteren. Ze ontdoen hun film van overbodige opsmuk, zodat het stoïcijnse en gereserveerde spel van Wasikowska op zijn plaats valt.

null Beeld null

Spannend liefje

Op Google geeft de zoekterm Mia Wasikowska in woord en beeld niet het resultaat dat je bij een veelgevraagd filmactrice verwacht. Gevraagd naar het waarom daarvan antwoordde Wasikowska in een interview: 'De paparazzi kwamen er al snel achter dat ik erg saai ben.' Recentelijk kwam daarin een beetje verandering: naar verluidt heeft ze een relatie met Jesse Rosenberg (The Social Network), met wie ze in 2013 samenspeelde in The Double.

In Cronenbergs Maps to the Stars is daarvan geen sprake. De film is een nogal uitbundige satire op het verziekte leven in Hollywood, waarin Wasikowska is getypecast als psychiatrische patiënt die zo haar redenen heeft een bestaan op te bouwen in de filmwereld van Los Angeles. Toch is ze ook hier op haar plaats. In haar rol van berekenende wraakengel kan ze zich uitleven in een van de buitenkant observerend personage; zoals ze graag doet, zei ze meermaals in interviews: 'Ik ben al vanaf mijn vroegste jeugd meer een observator dan een deelnemer geweest.'

Maar hoe goed ze ook is in Maps to the Stars, stilaan vraag je je toch af wanneer ze dat terughoudende eens afwerpt, wanneer ze eens echt losbarst, wanneer ze helemaal één wordt met haar personage. Oftewel: wanneer Mia Wasikowska verdwijnt.

Voor haar volgende rol koos ze een film van de onervaren Française Sophie Barthes, onder wier regie ze een klassieke rol gaat spelen. Als Madame Bovary kan ze alle twijfels naar de vuilnishoop spelen en voorkomen dat ze eindigt zoals actrice en medespeler in Alice in Wonderland Helena Bonham Carter, haar beschreef, bewonderend, maar toch: 'Ze is veranderlijk, vluchtig en tegelijk bestendig. Een vrouw en een meisje. Als een hologram.'

In Alice in Wonderland (2010). Beeld null
In Alice in Wonderland (2010).
In Jane Eyre (2011). Beeld null
In Jane Eyre (2011).
In Restless (2011). Beeld null
In Restless (2011).
In Stoker (2013). Beeld null
In Stoker (2013).
In Tracks (2013). Beeld null
In Tracks (2013).

Minirecensie: Maps to the Stars ***

Een 'Hollywoodsatire', zo wordt Maps to the Stars wel omschreven, maar dat dekt de lading niet volledig. De nieuwe film van David Cronenberg bevindt zich ergens tussen sociaal commentaar, spookfilm en psychologische thriller in - een eigenzinnige plek waar alleen de Canadese regisseur zich comfortabel kan voelen. Sympathieke personages komen in het verhaal niet voor. Cronenberg volgt onder anderen een narcistische actrice, een bluffende goeroe en twee ernstig gestoorde tieners, allevier op weg naar hun onvermijdelijke ondergang. Hollywood wordt afgeschilderd als een moreel moeras waar iedereen elkaar naar beneden zuigt. De mix van genres werkt desoriënterend. Maps to the Stars is in gelijke mate vermakelijk en afstotelijk; een naargeestig en fascinerend betoog over beroemdheid, maar ook een tamelijk platte horrorfantasie. PK (De uitgebreide filmrecensie van Pauline Kleijer verschijnt volgende week.)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden