Wie is de vrouw die bijna achteloos een Rothko, Bacon of Cézanne aanschaft?

Ze heeft met De Kaartspelers van Paul Cézanne het kostbaarste schilderij ter wereld in haar bezit. Haar geschatte jaarlijkse budget is zo'n 1 miljard dollar (724 miljoen euro). Gisteren werd bekend dat ze ook achter de recordaankoop van het drieluik 'Three Studies of Lucian Freud' van Francis Bacon zit. Geen twijfel: Sjeika Al-Mayassa is de machtigste persoon uit de kunstwereld. Wie is deze vrouw?

Sjeika Al Mayassa bint Hamad bint al Thani Beeld ANP

'We gaan mee met de modernste technieken, hebben allemaal iPods. Dan mag ik nog wel een abaja dragen. En dat doe ik dat niet om een geloofsstatement te maken. Het is een cultureel statement om me te onderscheiden. Een keuze.'

Het citaat typeert de pas 30-jarige Al-Mayassa. Een moderne vrouw die net zo lief een mantelpak draagt als een abaja, een vrouw die zich niks laat vertellen. Haar blik is gericht op het Westen, haar hart ligt in de Arabische wereld. De zoektocht naar de Arabische Picasso's en Cézanne's is voor Al-Mayassa net zo belangrijk als het de aankopen van de echte Picasso's en Cézanne's.

Sjeika Al Mayassa bint Hamad bint al Thani Beeld ANP

Amerika en Parijs
Sjeika Al-Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al-Thani, zoals ze voluit heet, wordt in '83 geboren als veertiende kind van sjeik Hamad bin Khalifa Al-Thani, emir van Qatar tussen 1995 en 2013. De intelligente en competitieve Al Mayassa vertrekt na de middelbare school uit de Qatarese hoofdstad Doha om in Amerika te gaan studeren. Aan de Duke University in North Carolina behaalt ze twee bachelordiploma's: politicologie en literatuurwetenschappen.

Na haar tijd in Amerika woont ze nog een jaar in Parijs om vakken te volgen aan de universiteiten Sorbonne en Sciences Po. Net afgestudeerd richt ze ook nog de ngo Reach Out to Asia op. Een filantropische instelling, in het leven geroepen om slachtoffers van de Aziatische natuurrampen te helpen.

 
Het dragen van een ajaba is een cultureel statement om me te onderscheiden. Een keuze.
Sjeika Al-Mayassa

Vijftig jaar lang kunst
Kunst speelt een belangrijke rol bij de Al-Thani's, de koninklijke familie van Qatar. Al vijftig jaar lang wordt er driftig kunst aangekocht. Omringd door de beste adviseurs kocht sjeik Saud, een volle neef van Al-Mayassa, de beste en mooiste Islamitische manuscripten, tapijten, juwelen en wetenschappelijke instrumenten aan. Een andere neef legde zich toe op 20ste eeuwse Arabische kunstenaars, van wie er veel werden opgeleid in Europa. De kostbare en kunsthistorisch waardevolle collectie werd in 2008 aan de wereld gepresenteerd in het Museum of Islamic Art, ontworpen door de beroemde architect I.M. Pei, die ook het Louvre van de glazen piramide voorzag. Het MIA wordt beschouwd al een van de beste musea ter wereld.

Museum of Islamic Art Beeld ANP

Al-Mayassa komt in 2008 aan het hoofd te staan van de Qatar Museum Authority. Haar doel: oliestaatje Qatar omvormen tot een toonaangevend cultureel centrum. 'Het bevorderen van mondiale culturele uitwisseling', zo luidt de missie van de Qatar Museum Authority.

Qatar moet een wereldspeler worden. In een interview met The New York Times zei sjeika Al-Mayassa dat de sjeiks met het oprichten van de culturele instellingen tegenwicht willen bieden aan de westerse vooroordelen over de islamitische samenlevingen. 'Mijn vader zegt altijd: als je vrede wilt, dan moet je eerst leren elkaars cultuur te respecteren. De mensen in het Westen begrijpen het Midden-Oosten niet. Zij komen met het beeld van Osama bin Laden in het achterhoofd.'

Opvallend rol voor vrouwen
In de culturele ontwikkeling van de Golfstaten is een opvallende rol voor vrouwen weggelegd. Zelf is de moeder van twee kinderen een voorvechtster van vrouwenmancipatie. 'De meeste bestuurders in de Golfstaten die de belangrijke instituten in de culturele sector leiden zijn vrouwen. Niet omdat ze voor rest niets te doen hebben, maar omdat vrouwen kunst en cultuur zien als een belangrijk middel om mensen te verbinden; lokaal en in de wereld', legt ze uit in een TED Talk.

Mark Rothko - White Center (Yellow, Pink and Lavender on Rose) Beeld ANP
 
De mensen in het Westen begrijpen het Midden-Oosten niet. Zij komen met het beeld van Osama bin Laden in het achterhoofd
Al-Mayassa

Al-Mayassa weet zich omringd door voormalige veilingmeesters, kunsthandelaren en museumdirecteuren, die haar adviseren in haar aankoopbeleid. Naar verluidt kochten de Al-Thani's de afgelopen jaren onder meer een dozijn doeken van de Amerikaanse abstracte expressionist Mark Rothko. Voor een van haar eerste grote aankopen, ook een Rothko, betaalde Al-Mayassa 73 miljoen dollar, bijna vier keer meer dan ooit voor een werk van die schilder was betaald. Ook trok ze de portemonnee voor een van de pillenkabinetten van Damien Hirst. Twintig miljoen dollar werd er neergeteld, op dat moment een recordbedrag voor een nog levende kunstenaar.

In 2011 betaalde ze het recordbedrag van 259 miljoen dollar (187 miljoen euro) voor 'De kaartspelers' (circa 1895) van Paul Cézanne, een post-impressionistisch werk. Dat was bijna een verdubbeling van het staande record (140 miljoen voor Jackson Pollocks No. 5, 1948 in 2006). Het is nog altijd het hoogste bedrag dat ooit voor een schilderij is betaald.

Verziekt
Critici vinden dat Qatar de markt verziekt. Met de exorbitante bedragen die de oliemiljardairs kunnen missen wordt de markt volledig scheefgetrokken. 'Als ze ophouden met winkelen en zich van de markt terugtrekken, dan zullen ze een enorm gat achterlaten', zegt David Nash, een New Yorkse kunsthandelaar die 35 jaar voor Sotheby's heeft gewerkt in de New York Times. Maar de motieven van Al-Mayassa lijken zuiver gericht op het doel om Doha op het cultureel niveau te krijgen van New York en Parijs.

En er is meer kritiek. Westerse musea zien moderne meesters verdwijnen uit het museumbeeld. In kleine, afgelegen landen zouden de werken maar voor een select gezelschap zichtbaar blijven. Niet iedereen deelt die kritiek. 'Natuurlijk zitten er veel stukken tussen die wij graag zouden hebben', zegt directeur Glenn Lowry van het Museum of Modern Art in The New York Times. 'Maar als Rothko, De Kooning of Kline in Moskou, Sjanghai of Qatar belanden, dan is dat helemaal niet zo erg. Het is een bewijs van het belang van de Amerikaanse cultuur.'

De kaartspelers van Paul Cézanne. Aangeschaft voor 259 miljoen dollar in 2011 Beeld ANP
 
Als ze ophouden met winkelen en zich van de markt terugtrekken, dan zullen ze een enorm gat achterlaten
David Nash, een Newyorkse kunsthandelaar
Jackson Pollock - No. 5 Beeld Wikipedia

Internationale kunstcentra
Andere Golfstaten, zoals de Emiraten en Dubai, proberen ook internationale kunstcentra te worden, maar smeden daarvoor samenwerkingsverbanden met kunstinstellingen als het Louvre en het Guggenheim.

Qatar gaat uit van eigen kracht. Ook met de nieuwe emir aan het roer, Al Mayassa's broer sjeik Tamim bin Hamad Al-Thani, is de honger is nog niet gestild. Met een budget dat grofweg dertig keer groter is dan van het Museum of Modern Art (en 175 keer het aankoopbudget van Tate Modern opslokt) was ze door het Britse tijdschrift The Economist al benoemd tot belangrijkste vrouw in de internationale kunstwereld. Dit jaar werd de 30-jarige Al-Mayassa door het Amerikaanse vakblad Art Review verkozen tot machtigste persoon in de culturele sector.

Haar laatste grote aankoop brak weer een record. Het drieluik 'Three Studies of Lucian Freud' van Francis Bacon werd vorige week bij Christie's in New York geveild voor 142,4 miljoen dollar (106 miljoen euro). Nog nooit werd op een veiling zo veel betaald voor een kunstwerk.

Computeranimatie van het toekomstige Louvre in Abu Dhabi, dat in 2015 open moet gaan Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.