Wie is de beste Elvis op film?

Veertig jaar na de dood van The King maakt Rob van Scheers de balans op met een toptien. Van Harvey Keitel tot Bruno Mars: wie was de beste Elvis?

Michael Shannon als Elvis Presley in Elvis & Nixon.

Van Elvis Presley komt er geen tweede. Hij zal voor altijd de eerste eclectische popzanger blijven: rockabilly, rock-'n-roll, blues, rhythm & blues, country, soul, folk, swamp, ballads, bossanova, hawaiiaans, een enkele protestsong en steevast een vleugje gospel in zijn liedjes. Veertig jaar dood is hij nu, al bijna langer dan de 42 levensjaren die hem werden gegund. Gaat het evenwel om naamsbekendheid dan behoort hij nog steeds tot de westerse topdrie: Elvis, Jezus en Coca-Cola.

Bekendheid als acteur had hij ook. Sterker: naar eigen zeggen wilde hij het liefst Marlon Brando of Tony Curtis zijn. Gestuurd door de straffe hand van Colonel Thomas A. Parker, oftewel zijn Nederlandse manager Dries van Kuijk, leverde dat een reeks van dertig te verwaarlozen popcornfilms op. Wel kreeg hij lof voor zijn spel in films als Love Me Tender (1956), King Creole (1958) en Flaming Star (1960).

Zijn levensverhaal vormt voor menige scenarist en regisseur een bron van inspiratie. Dat loopt van Jim Jarmusch en Quentin Tarantino tot aan David Lynch en John Carpenter. Fijn personage, zullen ze zeggen. Over Elvis hoef je de kijker helemaal niets uit te leggen.Voor de acteurs die hem moeten spelen ligt het ingewikkelder. Elvis doen: hoe doe je dat?

Je linker mondhoek gemeen optrekken is niet genoeg, nee. Het gaat om die zuidelijke tongval waarmee hij zo onnavolgbaar 'momma' kon zeggen (moeder Gladys was heel belangrijk voor hem). Een paar duotone schoenen is snel gevonden, maar beweeg je heupen maar eens zo soepel als de rockabilly-Elvis. En dan die zangstem. De aankomende artiest bediende zich van een falsetto met bluesy ondertoon. De jonge Elvis bewoog zich als hoppende en boppende hillbilly cat die zijn spontaniteit de vrije loop laat. Op die eerste opnamen klinkt hij plagerig, uitdagend en soms clownesk: 'Bl-blu-blue moon of Kentucky... k-k-keep on shining.' Een vrije kür in soepel stemgebruik. En als het moet vermengd met een portie drama, luister maar naar: Heartbreak Hotel.

Daar tegenover staat de Las Vegas-Elvis van eind jaren zestig tot midden jaren zeventig. Grote band, koor erbij, compleet orkest, veel show, op het bombastische af. Maar ook hoogst effectief: Suspicious Minds heeft nadien nooit meer zo urgent geklonken. Of In the Ghetto, Polk Salad Annie, I Just Can't Help Believin'. Zoveel intensiteit speel je als acteur niet zomaar even na, al zou je Elvis' karatebewegingen op het toneel nog kunnen aanleren. 'Walk a mile in my shoes... zingt hij op zijn livealbum uit 1970: On Stage. Velen hebben het geprobeerd, weinigen slaagden, niet in de laatste plaats die stoet aan halfbakken, bijna campy imitators. Maar laten wij ons tot de professionals beperken.

Lees verder onder de foto.

'Michael Shannons bakkebaarden kloppen, maar zijn gezicht is te hard en te hoekig.'

Geen biopic en geen komedie, Elvis & Nixon is frustrerend onbestemd

Michael Shannon weet de matig geschreven rol van Elvis nog verrassend veelzijdig te maken. De film is een historisch drama noch een luchtige komedie; frustrerend onbestemd.

Lees hier de recensie van Elvis & Nixon.


Michael Shannon en Kevin Spacey (rechts) in Elvis & Nixon.

Met enige vertraging bereikt nu Elvis & Nixon de Nederlandse bioscoop. Deze film uit 2016 van Liza Johnson zoomt in op de curieuze ontmoeting tussen de president van de Verenigde Staten en de koning van de rock-'n'-roll. Dat was op 21 december 1970, toen Elvis onaangekondigd bij de poorten van het Witte Huis verscheen. Voor de rol van Nixon heeft de regisseur Kevin Spacey weten te strikken. Die doet het geweldig: het ongedurige, de verkrampte maniertjes, het grofgebekte, dat wereldvreemde - minstens zo goed als Anthony Hopkins in Oliver Stone's Nixon (1995).

Nee, dan Elvis. Die rol is toebedeeld aan Michael Shannon, op zich een veelzijdig acteur, geboren in de bluegrassstaat Kentucky (helpt enorm). Toch is het even schrikken als hij in de film zijn eerste close-up krijgt. De bakkebaarden kloppen, maar zijn gezicht is te hard en te hoekig, niet sexy, hij mist dat androgyne van de échte Elvis. Dit is eerder Ben Cramer. Gezegd moet worden dat Shannon het er aardig vanaf brengt, iets wat ook heeft te maken met de lichte comedytoon die de film (assistent: 'Mooi hè. Meneer Presley? Het Witte Huis.' Hij: 'Ja, het lijkt wel wat op mijn eigen optrekje'). Een onthullend kijkje achter de gesloten deuren van de Oval Office, maar de beste nep-Elvis ooit, dat is Michael Shannon niet. De uitstraling ontbreekt, de presence, het gevoel dat Elvis met zijn aanwezigheid het complete Witte Huis vult. Hoe hebben andere regisseurs en imitatoren dat opgelost?


Beste Elvissen top 10

Val Kilmer

In de misdaadfilm True Romance (1993) blijft Elvis (Val Kilmer) goeddeels buiten beeld. Hij heet ook geen Elvis, hij is de 'Mentor'. Wel herkennen we zijn gouden pak waarmee hij op het verzamelalbum 50.000.000 Elvis Fans Can't Be Wrong (de gouden singles, deel 2) pronkt, inclusief atoomkuif.

In True Romance is hij de fantasievriend van Clarence Worley (Christian Slater), idolaat van Elvis. Die jut hem tijdens een toiletscène op om wraak te nemen op de gangster Drexl (Gary Oldman), de voormalige pooier van Clarence's nieuwbakken vriendin Alabama (Patricia Arquette). Aanvankelijk aarzelt hij. Maar dan zegt Elvis, of pardon, de 'Mentor': 'Denk je dat een agent ook maar iets geeft om een pooier? Luister. Iedere pooier gaat er vroeg of laat aan. Twee kogels in zijn achterhoofd. De politie zal 't vieren, man!' Clarence neemt het advies ter harte. En ja, wij willen wel geloven dat dit Elvis was, het zuidelijk accent is goed gedaan.

Regie: Tony Scott.
Scenario: Quentin Tarantino.

Val Kilmer in True Romance.

Andy Kaufman

In de comedy show Saturday Night Live, deed John Belushi hem, net als Robert Downey Jr. en ook John Goodman en Eddie Murphy, maar een van de verrassendste Elvis-imitaties blijft die van komiek Andy Kaufman (1949-1984). Hij voerde de act op in de tv-show Andy's Funhouse. Dat was in 1977 en Elvis leefde nog.

Als verteller gebruikte Kaufman altijd het typetje Foreign Man, ietwat onzeker en behept met een hoog piepstemmetje en een Oost-Europees accent. Hij kondigt weifelend aan Elvis te zullen doen, draait zich om, verkleedt zich in een oogwenk op het toneel, komt terug naar de microfoon: en verdomd, daar staat Elvis! In Las Vegas-wit, cool, calm and collected.

Kaufmans stemimitatie is ongeëvenaard. 'Thank you. Thank you very much.' Vervolgens zet hij een swingende versie van Treat Me Nice in en blijkt Andy heel soepel in de heupen. De bijbehorende gebaren heeft hij ook onder de knie. Naar verluidt de favoriete imitatie van the King zelf.

Bekijk de sketch hier.

Andy Kaufman deed in Andy's Funhouse de favoriete imitatie van the King zelf.

Jim Jarmusch

In Mystery Train (1989), een liefdesbrief aan Elvis, Sam Phillips' Sun Studio en Memphis in zijn algeheel, laat regisseur Jim Jarmusch de geest van Presley het verbindende element zijn. Hij waart rond in een morsig hotel, je hoort hem op de radio: Elvis is in Memphis overal. De titel van de film is natuurlijk ook aan zijn repertoire ontleend. Uiteindelijk verschijnt hij als The Gost aan de Italiaanse Luisa op haar hotelkamer, net weduwe geworden en zeer bijgelovig.

Zij: 'Jij hier! Wat doe jij hier?'

Hij (beleefde toon): 'Ik weet het ook niet, mevrouw. Ik moet het verkeerde adres hebben opgekregen, ofzo.' Dan zingt hij heel dromerig Blue Moon (de opname van Elvis zelf) en verdampt langzaam in het niets. Gespeeld door Stephen Jones, en het werkt.

Stephen Jones in Jim Jarmusch' Mystery Train.

Ellen en Dolly

In Nederland hebben we Ellen ten Damme die een spetterende Elvisshow kan neerzetten, helemaal in Vegasstijl. Wie ook over dat dna beschikt, is Dolly Parton. De countryzangeres annex parttime-actrice mag tijdens haar shows graag vertellen hoe ze als klein meisje Elvis wilde zijn en hem speelde voor haar de kippen op de boerderij. Als Elvis een meisje was geweest, heet dit segment.

Dan zet ze wat extra echo op haar microfoon. Ze trekt haar lip op en zegt: 'De mensen achter in de zaal kunnen dit niet zien. Kom na de show maar naar mijn kleedkamer dan geef ik een privéshow, oké?' Dan volgt een stevige versie met haar band van All Shook Up. Klinkt goed, want zingen kan Dolly natuurlijk wel, zelfs als aanstekelijke nep-Elvis.

Dolly is een komisch talent, met de juiste timing, en wat dies meer zij.

Als Elvis een meisje was geweest, was hij Dolly Parton. Beeld epa

Nicolas Cage

In Wild at Heart (1990) speelt Nicolas Cage de lichtelijk gestoorde crimineel Sailor. Hij draagt een jack van slangenleer en heeft zijn hart verloren aan zijn meisje Lula (Laura Dern). Tussen alle verwikkelingen door maakt hij zich bekend als Elvis-fan. Regisseur David Lynch laat hem na een knokpartij om Lula in een nachtclub met de huisband Love Me croonen. 'Treat me like a fool... but love me.'

Elvis gaat Cage goed af. Hij heeft de lok. Hij heeft de stem. De Grote Finale van de film is nog romantischer. Het is uit, maar Sailor krijgt spijt. Hij weet dat Lula op een uitvoegstrook in de file staat en springt van motorkap naar autodak naar motorkap en rent naar haar toe.

Tuimelend vioolspel. Lula vergeeft hem, en dan zingt Cage: Love Me Tender. Het Elvisliedje waarvan hij had gezworen dat alleen voor zijn vrouw te zingen (ze gaan dus trouwen). He-le-maal Lynch: tussen kunst en kitsch.

Elvis gaat Nicolas Cage goed af in Wild at Heart.

Jim Carrey

24 november 1983. De Canadese komiek en acteur Jim Carrey maakt zijn Amerikaanse tv-debuut bij Johnny Carsons The Tonight Show. Carrey (21) zegt tegen het publiek dat hij een imitatie zal gaan doen. Van wie, dat zegt-ie er niet bij.

Rug naar publiek. Hand door het haar. Kraag omhoog. Wiegende heupen. Omdraaien. Stoer kijken. Alles pantomime en ook heeft hij geen Elvispak nodig. Dan zet de bigband in: Jailhouse Rock. Zijn stem is wat schril, maar in minder dan 2 minuten geeft Carrey een dansact weg die Presley jaloers zou maken.

Kijkers worden weleens gek van zijn hypernerveuze bekkentrekkerij, maar dit is buitengewoon. 'I... was...HIM!', jubelt Carrey na afloop, nog steeds zonder Elvis te noemen. Toch weer anders dan collega Andy Kaufman.

Bij zijn debuut had Jim Carrey geen Elvis pak nodig.

Peter Dobson

In Forrest Gump (1994) zit een lieve scène waarin Elvis (Peter Dobson), dan nog als trucker op doorreis, logeert in het pension van Forrests moeder. Omwille van een zwakke rug heeft Forrest beugels aan zijn benen en loopt ongelukkig, maar toch wil hij dansen op de klanken van Elvis' gitaar.

Later zien we Elvis (de echte) bij de clip van Hound Dog precies zulke afwijkende pasjes maken. Copyright Forrest Gump, knipoogt de film. Leuk gevonden.

Copyright van Elvis' pasjes ligt bij Forrest Gump.

Harvey Keitel

Van een heel andere orde is Harvey Keitel in Finding Graceland (1998). Hij staat te liften, wordt opgepikt door een auto en claimt bij de bestuurder Elvis te zijn. Maar je lijkt helemaal niet, zegt die. Dat klopt, antwoordt Keitel. Hij was het zo zat om altijd maar Elvis te moeten spelen dat hij zijn dood in scène heeft gezet en met behulp van plastische chirurgie een andere identiteit heeft aangenomen.

Tijdens een talentenjacht in Memphis kan hij zich niet langer inhouden en dan brengt Keitel een zéér doorleefde versie van Suspicious Minds. Hoogtepunt van de film.

Harvey Keitel zet een zéér doorleefde versie van Suspicious Minds neer.

Johnny Cash

Curiosum. Tijdens een tv-show in 1959 imiteert Johnny Cash zijn oude Sun Studio-maatje Elvis. Hij zal Heartbreak Hotel zingen, maar pakt eerst zijn zakkkammetje om zijn haar naar voren te stylen. Wham! Daar slingert hij zijn akoestische gitaar al op zijn rug, en vervolgens klinkt zijn bariton: 'Since my baby left me.'

De imitatie is grappig, maar er schuilt ook venijn in. Misschien was Johnny nog boos dat hij na zijn hit I Walk the Line niet een Cadillac van Sun-producer Sam Phillips had gekregen. Hij zegt in zijn autobiografie: 'Een Cadillac was rock-'n-roll. Die geef je blijkbaar niet aan countryzangers.'

Overigens kocht Elvis zijn eerste roze Pink Cadillac zelf, maar misschien wist Cash dat niet.

Johnny Cash kamde eerst zijn haar naar voren om vervolgens een venijnige imitatie te doen.

Bruno en Kurt

Ook voor de jongste generatie is Elvis nog steeds een klinkende naam. Bruno Mars vertelde in 2016 in het programma Carpool Karaoke hoe hij opgroeide met Presley. Prompt zette hij een indrukwekkende a cappella Jailhouse Rock in.

Conclusie: als de vakjury het voor het zeggen heeft, dan gaat de beste nep-Elvis-op-film naar Kurt Russell in Elvis the Movie. Deze biopic van regisseur John Carpenter werd in 1979 - nog geen twee jaar na Elvis' dood - oorspronkelijk gedraaid voor tv-zender ABC, en ontving een Golden Globe-nominatie. Dat had alles te maken Russells energieke optreden, zonder ook maar een spoortje camp. De film werd een culthit, maar was lang niet op dvd te verkrijgen. De heruitgave van 2016 is meer dan het bekijken waard, ook al door de vele archiefbeelden van Las Vegas en Memphis. Kurt Russell is De Man. Op de échte Elvis na dan.

Kurt Russell is De Man. Op de échte Elvis na dan. Beeld Bettmann Archive

Elvis reist naar Washington en krijgt een badge

Peter Guralnick (73) is de Elvis-biograaf die het standaardtweeluik Last Train to Memphis (1994) en Careless Love (1999) heeft geschreven. Wat beoogde The King met zijn bezoek aan Nixon? Volgens Guralnick dreigde er in augustus 1970 een moordaanslag op Elvis. Hij raakte daardoor geobsedeerd door revolvers en badges.

Drie maanden later reisde hij, zeer slechtgehumeurd, naar Washington om een vriendin te bezoeken. Elvis was door zijn vader, zijn vrouw en zijn manager berispt omdat hij te veel cadeautjes weggaf aan zijn gevolg van ja-knikkers.

Volgens Guralnick kwam Elvis spontaan op het idee een bezoek te brengen aan het Witte Huis. Hij wilde zijn diensten als bemiddelaar aanbieden: tussen de kritische jeugd enerzijds en de politiek anderzijds. Nixon was zeer verbaasd over dit bezoek.

Als jongetje was Elvis al zeer geïnteresseerd in badges. Terug in Graceland zei Presley: 'Ik heb een badge gekregen van de president.' Hij was er zo trots op dat hij de ruzie die voorafging aan het bezoek alweer was vergeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden