Recensie 80 jaar oorlog & Welkom in de 80-jarige oorlog

Wie eenmaal is begonnen aan de historische nieuwe NTR-serie 80 jaar oorlog, kan er al snel geen genoeg meer van krijgen (vier sterren)

80 jaar oorlog is een overtuigende poging om die 450 jaar oude geschiedenis weer naar onze tijd te brengen. Dat levert soms onverwacht krachtige en ontroerende scènes op.

Scène uit 80 jaar oorlog, met Hans Goedkoop. Beeld NTR

We waren wel toe aan een opfriscursus. Die ‘450 jaar geleden’ mag dan een uit de hoge hoed geplukte aanleiding zijn voor een waar mediaoffensief over de 80-jarige Oorlog (23 mei 1568, de slag bij Heiligerlee, de eerste gewonnen veldslag tegen de Spanjaarden), wie eenmaal is begonnen aan de historische nieuwe NTR-serie 80 jaar oorlog, kan er al snel geen genoeg meer van krijgen.

Misschien goed om even te melden hoe ver mijn kennis gaat over dit historische tijdvak: een sleetse lappendeken van kennis met wat jaartallen (1600!), voorvallen, schoolplaten, een televisieserie over Willem van Oranje (met Jeroen Krabbé), een enkele Nederlandse film en historische roman. En in mijn geval een herinnering aan een historisch feest in vestingstad Naarden, waar ik op de lagere school zat, en in 1972 met een groot historisch feest werd herdacht dat vierhonderd jaar eerder de Spanjaarden er een bloedbad hadden aangericht. Het was over de slachtpartij in Naarden dat de hertog van Alva tevreden rapporteerde: ‘Niet een kind is er ontkomen.’

80 jaar oorlog is een overtuigende poging om die 450 jaar oude geschiedenis weer naar onze tijd te brengen, en dat is relevant, want de Tachtigjarige Oorlog is ‘een opstand waar een land uit zal ontstaan: Nederland’. Alle middelen worden ingezet om het verhaal toegankelijk en eigentijds te maken. Presentator Hans Goedkoop heeft van de schitterende bibliotheek van het Rijksmuseum een hoofdkwartier gemaakt waar historische prenten, schilderijen en documenten tot leven komen.

Er is een keurkorps aan historici gerekruteerd die op locatie inslagen van kanonskogels aanwijzen, door voormalige slagvelden wandelen en schedels uit grafkelders halen om de techniek van het onthoofden te duiden met een scanner. En steeds worden de gebeurtenissen van toen verbonden aan beelden van het Nederland dat we nu kennen. Dat levert soms onverwacht krachtige en ontroerende scènes op. Het verhaal over het beleg van de Spanjaarden bij Naarden, aan de vooravond van het bloedbad, heeft als achtergrond beelden van een moderne raadsvergadering. De geschiedenis van de kroniek van zuster Maria Luyten, ooggetuige van de Beeldenstorm in Weert, wordt verteld vanuit een kloostertuin in Weert, waar zusters al honderden jaren de seizoenen begeleiden. De eerste publicatie van het Wilhelmus wordt uit de geschiedenis getild door het in een snelle montage te verplaatsen naar de sportarena’s van de 21ste eeuw.

Terugkerend element zijn ook de fraaie beelden van de historische feesten waar lokaal de oude heldendaden nog jaarlijks worden gevierd door steeds weer nieuwe generaties.

Het taalgebruik in de serie is, voorzichtig uitgedrukt, niet al te academisch. Vermoedelijk zullen af en toe historici een flauwte krijgen als het gaat over ‘shock and awe’, een ‘ratjetoe aan gewesten’ die in een ‘propagandaoorlog’ zijn verwikkeld, of over de ‘radicalisering van de Watergeuzen’, maar er is veel te zeggen voor een goed verteld verhaal. Na drie afleveringen van 80 jaar oorlog te hebben gezien, blijft het beeld hangen van een onvoorstelbaar wrede vrijheidsstrijd en burgeroorlog ineen, waar alle partijen verschillende motieven hadden. De Vader des Vaderlands blijkt een opportunistische strateeg, die alles aangreep om zijn bezittingen terug te krijgen. ‘Het idee van solidariteit’, wordt opgemerkt, met gevoel voor understatement. 

Dat er dan in die tachtig jaar strijd een land ontstaat, ons land, is dan toch het wonder dat deze serie voor het voetlicht brengt.

80 jaar oorlog7-delige documentaire serie, vanaf vrijdag 28 september, 21.05 uur, NPO 2.

In welkom in de 80-jarige oorlog wordt vrolijk met de historische waarheid omgesprongen (vier sterren)

Scène uit Welkom in de 80-jarige oorlog. Beeld Robbert-Jan van der Does

De jeugdserie springt net als zijn voorgangers vrolijk om met de geschiedenis. Geregeld verschijnen bordjes met ‘Echt waar!’. Plien van Bennekom ontvangt als Dorine Goudsmit een keur aan historische figuren.

In de traditie van eerdere jeugdseries als Welkom in de Gouden Eeuw en Welkom in de IJzeren Eeuw, wordt 80 jaar oorlog op de voet gevolgd door de zevendelige jeugdserie Welkom in de 80-jarige oorlog. Hier wordt de geschiedenis verteld in de vorm van een moderne televisietalkshow met Plien van Bennekom als Dorine Goudsmit die een keur aan historische figuren ontvangt. 

In de eerste aflevering komt Philips II (Peter Blok) langs: ‘Hij is al dood sinds 1598, maar voor ons maakt hij een uitzondering!’ In dezelfde aflevering leren we Willem van Oranje (Pierre Bokma) op een heel andere manier kennen, zijn we op de set van het populaire programma Vorst zoekt vrouw en krijgen we in een paar minuten de hele geschiedenis van Hendrik de Achtste (Hans Kesting), zijn vele vrouwen en de geboorte van de Anglicaanse kerk mee. Er wordt vrolijk met de historische waarheid omgesprongen, maar regelmatig verschijnen er bordjes met de tekst ‘Echt waar!’ om de kijkers bij de les te houden.

Welkom in de 80-jarige oorlog. 7-delige ‘historische comedy, vanaf zondag 30 september, 18.00 uur, NPO 3.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden