Review

Whiplash blijft bij gekunstelde momenten overeind

Whiplash
Drama
Regie: Damien Chazelle
Met: J.K. Simmons, Miles Teller,
In 27 zalen, 106 minuten.

J.K. Simmons (links) als de gevreesde jazzdocent¿Terence Fletcher. Beeld Sony Pictures Classics
J.K. Simmons (links) als de gevreesde jazzdocent¿Terence Fletcher.Beeld Sony Pictures Classics

Liever tien talenten geknakt, dan één genie gemist. Zie daar de filosofie van jazzdocent Terence Fletcher (J.K. Simmons), die een ware terreur uitoefent over zijn pupillen aan een even benauwd als prestigieus conservatorium in New York. Hij mag dan vloeken en sarren als een onvervalste drill sergeant, toch vechten de jonge musici om een plekje in Fletchers ensemble. Immers: de gevreesde meester geldt als wegbereider voor een schaars plaatsje in een toporkest.

De Amerikaanse festivalhit Whiplash, in eigen land al meermaals bekroond en inmiddels al getipt voor een Oscarnominatie (voor J.K. Simmons, als docent) wordt verteld vanuit het perspectief van een aanstormende jazzdrummer. De 19-jarige nieuweling Andrew (Miles Teller) bezit de benodigde mix van talent, ambitie en zelfzucht, en promoveert vlot tot het A-klasje. Zo'n jongen ook die subiet zijn zoete vriendin aan de kant schuift als hij meent dat zijn drumcarrière in gevaar komt.

Alhoewel de tweede speelfilm van de 29-jarige regisseur Damien Chazelle (Guy and Madeline on a Park Bench, 2009) vol opzwepende muziekuitvoeringen zit, valt Whiplash niet zomaar te categoriseren als standaard muziekfilm. Daartoe zijn andere elementen al te zeer aanwezig: dreiging, dwang, vernedering. Elke noot is als een stap in een mijnenveld. Niet zuiver, niet goed getimed? - het kost je de kop.

De strakke, ritmische cameravoering van de film fetisjeert de fysieke aspecten van musiceren; veel close-ups van de zwetende Andrew, die tot bloedens toe repeteert en zelfs ernstig gewond na een auto-ongeluk nog door drumt. Pijn en (muzikaal) genot vallen samen in een film die cirkelt rond de vraag of het tuchtigen van talent nu wel of niet bevorderlijk is. Dat Andrews eigen vader juist zachtaardig en begripvol is, en zijn schrijversambitie nooit waarmaakte, lijkt daarbij veelzeggend. Iets van dwang is mogelijk vereist om te kunnen gloriëren, al rekt docent Fletcher de grens dan weer onverantwoord ver op.

De jonge acteur Miles Teller (Divergent) als Andrew, die zelf een drumverleden heeft, overtuigt volkomen achter zijn drumkit. Toch is het juist de vertolker van de tegenkracht die de film in zijn houdgreep neemt; met Whiplash zou de 59-jarige J.K. Simmons zich dan eindelijk van bekend gezicht naar bekende naam kunnen tillen. De Amerikaanse acteur, die al vele uitstekende bijrollen speelde, waaronder de vader in Juno (2007), legt heel zijn beheersing in een rol die makkelijk had kunnen doorschieten in een karikatuur.

Simmons maniakale muziekdocent is nét geen volbloed sadist, bij momenten flikkert er iets zachts in Fletchers blik. Ook als de film over de top schuift in de finale, in een wat artificieel muzikaal tweegevecht tussen meester en leerling, blijft Simmons fier overeind. Dit is zijn film.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden