WETERING GALERIE Snelle beelden met trage penselen

'Free Style' is een manier van skiën waarbij alles mag en kan, afhankelijk van de lenigheid en durf van de skiër....

LUCETTE TER BORG

De in Amsterdam woonachtige, maar aan de academie in Tilburg opgeleide schilder Maarten Verhaak (1953) heeft voor de derde keer een tentoonstelling vernoemd naar deze discipline binnen de skisport. Blijkbaar vindt Verhaak zijn manier van schilderen 'free style'. Maar zijn schilderijen zelf spreken dit tegen.

Verhaak heeft aan het eind van de jaren tachtig bekendheid gekregen met hyperrealistisch geschilderde stillevens van auto's. Zijn automobielen zijn geen tearjerkers, maar sensatietrekkers. Hun glanzende huid is perfect gepolijst als die van een diamant, hun bumpers stralen, hun vorm getuigt van grote standvastigheid.

Ook nu toont Verhaak bij Wetering Galerie een achttal van die auto's, die zo knap, zo objectief registrerend geschilderd zijn dat je aanvankelijk, van een afstandje, denkt: dit is een foto. Daarnaast toont Verhaak een serie recent geschilderde 'frames' - 36 schilderijtjes op papier van klein formaat - die alle in grijs-zwart-wit, of bruin-roze de snelweg ('freeway') en haar ommelanden tot onderwerp hebben. Daartegenover hangt de serie 'Time', een reeks van twaalf studies van een mannelijk naakt, steeds vanuit een andere hoek geschilderd.

Op het oog hebben deze drie motieven weinig met elkaar gemeen. De coherentie blijkt pas na een tijdje, als je je bewust wordt van wat zich voor je afspeelt.

Neem de serie 'Time', want uiteindelijk vormt die de sleutel tot Verhaaks werk. Wat je ziet is eenvoudig: steeds hetzelfde mannelijke naaktmodel, vanuit een andere hoek geschilderd. Van linksaf schuift de schilder (en met hem de kijker) om het model heen. Je ziet de man van voor, en profil en van achteren. In twaalf episoden laat Verhaak het beeld verschuiven.

Hij brengt zo twee schijnbaar onverenigbare zaken bij elkaar: verstilling en versnelling. Want Verhaak versnelt het beeld, door een serie op elkaar aansluitende 'stills' te maken en een beweging in de tijd te creëren. Maar tegelijk zet hij het beeld stokstijf stil, door zijn kijker erop te wijzen: dit is geen fotografie maar schilderkunst. En schilderkunst behoeft tijd en geduld.

Dezelfde dubbelzinnige samenkomst van traagheid en versnelling spreekt uit Verhaaks snelweg-reeks 'Frames'. Ook hier hanteert Verhaak de penselen alsof hij een camera bedient. Hij legt plaatsen naast, en situaties op de snelweg vast: bedrijfsgebouwen, in- en uitvoegende auto's.

Verhaak maakt de kijker bewust van de onbestendigheid van de waarneming in een omgeving die razendsnel verandert. Had hij zijn beelden over de snelweg op video gezet, dan was je er klakkeloos aan voorbij gelopen. Nu, door gebruikmaking van het 'ouderwetse' medium schilderkunst, ontstaat er een commentaar: op de manier waarop het gebruik van auto, camera en penseel onze waarneming en begrip van tijd beïnvloeden.

Lucette ter Borg

Maarten Verhaak: Free Style III. Schilderijen en werken op papier. Tot en met 28 okt. Wetering Galerie, Lijnbaansgracht 288, Amsterdam.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden