Wetenschappelijke tijdschriften mogelijk duurder door megafusie Bibliotheken vrezen uitgeversmonopolie

De universititeitsbibliotheken beraden zich op stappen tegen de uitgeverijen Reed Elsevier en Wolters Kluwer, die deze week tot een fusie besloten....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Reed Elsevier en Wolters Kluwer hadden ieder afzonderlijk voor de fusie al een sterke positie op de markt van wetenschappelijke uitgaven. 'Al voor de fusie waren die twee heel grote, leidinggevende uitgeverijen, ook internationaal', zegt P. Soetaert, bibliothecaris van de universiteitsbibliotheek van de Erasmus Universiteit Rotterdam (drieduizend abonnementen).

'Wij zijn bevreesd voor de risico's van een te grote bundeling. Nu al zie je prijsverhogingen van 10 tot 15 procent per jaar op de tarieven van tijdschriftabonnementen. Als ook de onderlinge concurrentie verdwijnt, kan dat alleen erger worden.'

De universiteiten overleggen regelmatig met de uitgeverijen, maar ook steeds meer met elkaar, bijvoorbeeld over de invoering van databanken met tijdschriften in elektronische vorm. Dat gebeurt in het overlegorgaan UKB, waarvan naast de universiteiten ook de Koninklijke Bibliotheek en de bibliotheek van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen deel uitmaken.

'Iedere bibliotheek onderhandelt in principe zelf met de uitgevers, maar in toenemende mate overleggen we ook over nieuwe strategieën', zegt N. Verhagen, bibliothecaris aan de Universiteit van Amsterdam (twaalfduizend abonnementen). Een manier om zich te weer te stellen tegen het uitgeversmonopolie is een eigen inkooporganisatie, maar daarover is nog niets beslist.

Reed Elsevier haalt 16 procent van de omzet uit medische en wetenschappelijke literatuur, het kleinere Wolters Kluwer 12 procent. Samen zetten beide bedrijven vorig jaar bijna twee miljard gulden om aan wetenschappelijke uitgaven.

De winstmarges op wetenschappelijke tijdschriften zijn hoog, tot meer dan 40 procent. Het grootste deel van de tijdschriften kost tussen duizend en drieduizend gulden per jaar, maar er worden ook veel hogere prijzen (tot boven tienduizend gulden per jaar) gevraagd.

'Een wetenschappelijke bibliotheek is niet vergelijkbaar met een openbare. Wetenschappelijke bibliotheken zijn óók het werkmateriaal van onderzoekers. Bepaalde abonnementen kunnen we gewoonweg niet opzeggen. Het probleem is: uitgevers weten dat ook', zegt Verhagen.

Bibliotheken geven naar verhouding steeds meer geld uit aan tijdschriften en steeds minder aan boeken. Samenwerking tussen bibliotheken gebeurt - een tijdschrift waarop de bibliotheek in, zeg, Utrecht is geabonneerd kan ook in Amsterdam worden geraadpleegd - maar de echt belangrijke tijdschriften wil iedere bibliotheek zelf in huis hebben.

De VSNU, de vereniging van universiteiten, deelt de zorg van de universiteitsbibliotheken over de fusie. 'Het drukt de prijzen natuurlijk niet', zegt de VSNU. De vereniging wijst erop dat 'de mensen die die bladen volschrijven' wetenschappers zijn wier onderzoek door de universiteiten betaald wordt, zodat de universiteiten meer bijdragen dan alleen de abonnementsgelden.

Reed Elsevier verwijst voor een reactie naar Wolters Kluwer. Wolters Kluwer zegt dat de fusie geen invloed zal hebben op de prijzen en verwacht dat het nieuwe concern en de universiteiten wel met elkaar zullen gaan praten.

G. Kohler is hoofd van de Pierson bibliotheek, de bibliotheek van de faculteiten ruimtelijke wetenschappen en economie aan de Universiteit van Amsterdam. De Piersonbibliotheek heeft rond 250 abonnementen op wetenschappelijke tijdschriften, waarvan naar schatting 20 procent wordt uitgegeven door Wolters Kluwer of Elsevier.

'Ook buitenlandse uitgeverijen verhogen hun prijzen voortdurend. Toen ik hier kwam, twee jaar terug, hadden we een abonnement op de European Journal of Marketing, van MCB University Press, voor vijfduizend gulden per jaar. Ik vond dat veel te duur. We hebben het opgezegd. Inmiddels kost het blad elfduizend gulden per jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden