Wetenschap is enorme voorraadschuur van cultuur

Het International Filmfestival Rotterdam brengt een retrospectief Joost Rekveld (46), de Volkskrant ging langs bij de meester van de hypnotiserende films.

Joost Rekveld in zijn studioBeeld Ivo van der Bent

Je atelier lijkt meer een elektronicawerkplaats dan op een filmstudio...

'Dit zijn analoge computers uit begin jaren zestig. Ze werden veel gebruikt in de luchtvaart, om luchtstromen te berekenen, of om modellen voor kernreactoren te maken. Gebouwd voor de eeuwigheid, maar achterhaald. Ik stop er bijvoorbeeld een beeldsignaal in en kijk wat er aan de andere kant uitkomt en met welke functie ik dat kan manipuleren.

'Dat is iets anders dan een computercode schrijven. Dit is veel fysieker. Het is duidelijk wat je er in stopt en wat er uitkomt. Door ze te gebruiken probeer ik een manier van denken over systemen te achterhalen die verloren is gegaan in het digitale tijdperk. Niet uit nostalgie, al vind ik het knutselen prettig en lekker concreet.'

Een oeuvre-overzicht van een kwart eeuw; wat zie je zelf?

'Dat het - tot mijn eigen verbazing eigenlijk - heel consistent is. Zo is het altijd kleurrijk en heb ik duidelijk een voorkeur voor bepaalde bewegingen en structuren. Al vroeg heb ik een aanpak ontdekt die me beviel. Toen ik nog studeerde, heb ik een maand les gehad van de componist John Cage. Die kwam aanzetten met cactussen of ballonnen, en dan vroeg hij: wat kan ik doen met deze voorwerpen en deze muzikanten? Dat worden de regels voor dit muziekstuk, maar de muzikanten mogen zelf bepalen in welke volgorde ze het doen. Ik snapte daar aanvankelijk niks van, maar het leverde wel prachtige muziek op. Die strikte en tegelijkertijd heel open werkwijze zit nu nog steeds in mijn werk. Terwijl de techniek waarmee het gemaakt is en de achterliggende ideeën, steeds veranderen.

Tekst gaat verder onder video.

IFFR

Lees hier onze interviews, recensies en besprekingen in het kader van het 46ste International Filmfestival Rotterdam.

Je maakt voor het eerst een interactief werk, de installatie #61. Wat doet die?

'Dat is een opstelling die werkt met 'eye-tracking': de oogbewegingen van de bezoekers beïnvloeden het beeld op het scherm. Als er niemand kijkt valt het beeld bijna stil. Maar als er gekeken wordt, ontstaan nieuwe patronen. Dat is nog best lastig, merkte ik in proefopstellingen, want publiek is bij de aankondiging 'interactief' vooral bezig met óf iets werkt. Minder met wát er dan gebeurt.'

Still uit de performance Ursae Minoris

Je onderzoekt en publiceert veel over obscure wetenschappers en vergeten theoriën en technieken, onder andere op het gebied van atomen, de optica en de astronomie, de zintuigen. Waarom?

'Ik zie de wetenschap als een enorme voorraadschuur van de cultuur, waaruit ik kan putten. Naar een kunstenaar uit de 17de eeuw kijken we nog steeds met veel bewondering. Wetenschap raakt veel sneller achterhaald en is dan niet meer relevant.

'Maar voor mij als kunstenaar wel. Ik heb voor het werk #37 veel 17-eeuwse theorieën gelezen over atomen, over 'het kleinste partikel'. Dat waren conceptuele systemen over wat die kleinste deeltjes met elkaar zouden kunnen doen en het is allemaal niet waar gebleken - maar je kunt het wel in beeld brengen.'

Tekst gaat verder onder video.

Rotterdams retrospectief Joost Rekveld

b De interactieve installatie #61 staat t/m 5/2 in de expositie Nuts&Bolts, Het Atelier, Nieuwe Binnenweg 75.

- Filmprogramma's en Artist Talk met de kunstenaar op vrijdag 27 en zaterdag 28/1 om 14.00 uur, Kino/Pathé 2.

- Performance Ursae Minoris 27/1 22.00 uur in WORM

- Première van de nieuwe film #67, zaterdag 28/1 14.00 uur, Pathé 2.

Je houdt je, naast je films, al jaren bezig met de zogenaamde 'uitbreiding van de zintuigen'. Hoe werkt dat?

'Ik kwam het werk van de bioloog Jacob van Uexküll tegen, een 19de-eeuwse bioloog. Hij bestudeerde de zintuiglijke wereld van dieren en kwam met de theorie dat elke soort, ook de mens, in zijn eigen zintuiglijke bubbel leeft en dat die bubbels elkaar deels overlappen. Dat vond ik interessant.

'Ik heb ik een aantal apparaten gebouwd die prikkels uit je omgeving oppikken. Bijvoorbeeld een set spoelen die electromagnetische golven hoorbaar maakt. De eerste keer dat ik daarmee naar buiten ging, koptelefoon op, was ik onthutst. Het is een enórm kabaal. Je merkt dat de stad bromt, piept, zendt, communiceert. Alsof je door één grote synthesizer loopt. Het is niet zo dat onze zintuigen tekortschieten, maar je kunt ze met eenvoudige middelen verrijken.

'Mijn films beschouw ik ook als zintuiglijk. Als een andere wereld waar je even in kunt duiken.'

Still uit #11, Marey Moiré

Tussen conservatorium en kunstacademie

Joost Rekveld (46) maakt abstracte films en geldt als de Nederlandse nestor van dat vakgebied. Zijn oeuvre wordt wereldwijd vertoond. Zijn film nr.11/Marey Moiré (1999) was de eerste Nederlandse film ooit op het toonaangevende Sundance filmfestival en hij had vertoningen in onder meer Tate Modern in Londen en het Centre Pompidou in Parijs.

Met een achtergrond in elektronische muziek en interesse in optica werkte Rekveld begin jaren al negentig digitaal. Niet tevreden met de toen nog primitieve resultaten, begon hij te werken met celluloid filmmateriaal en bouwde hij optische en mechanische apparaten voor zijn films. Na een aantal jaren software te hebben geschreven is zijn aandacht de laatste jaren juist weer verschoven naar vroege analoge elektronische apparatuur. Hij nummert zijn werk: de recentste film heet #67.

Rekveld studeerde aan de Interfaculteit Beeld en Geluid in Den Haag, later omgedoopt tot ArtScience (een faculteit tussen conservatorium en kunstacademie) en was hoofd van die opleiding van 2008 tot 2014. Dit jaar begint hij een promotie-onderzoek naar technologische toepassingen door kunstenaars aan het KASK in Gent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden