Wereldmachten ruziën om hacker in Bijlmerbajes

Na een uitspraak van de Hoge Raad dinsdag dreigt een potje touwtrekken om de Russische hacker Vladimir Drinkman. Zowel de Amerikanen als de Russen willen hem hebben.

Michael Persson
Het is aan minister Opstelten om te besluiten waar Vladimir Drinkman heen gaat. Beeld anp
Het is aan minister Opstelten om te besluiten waar Vladimir Drinkman heen gaat.Beeld anp

De Hoge Raad bekrachtigde gisteren het oordeel van de Rotterdamse rechtbank dat Drinkman (geen Nederlander) aan de Verenigde Staten mag worden uitgeleverd. Omdat ook Rusland een uitleveringsverzoek heeft gedaan, moet minister Opstelten van Veiligheid en Justitie nu de knoop doorhakken.

Drinkman (33), die gevangenzit in de Bijlmerbajes in Amsterdam, is een van de vijf verdachten in wat de Amerikaanse openbare aanklager een 'wereldwijde hacksamenzwering' noemt, waardoor bedrijven honderden miljoenen euro's zouden hebben verloren. Een andere verdachte is al uitgeleverd aan de Verenigde Staten, drie anderen lopen nog vrij rond.

In een tijd dat de verhoudingen tussen Rusland en het Westen niet op hun best zijn, is Drinkman de pion geworden in een juridisch schaakspel dat veel van de onderlinge frustraties laat zien.

Gamesteam

Het begint in juni 2012, als Drinkman en zijn kompaan Dimitri Smiljanets op bezoek zijn in Amsterdam voor een computerspelletjestoernooi. Smiljanets is de eigenaar van het games-team MoscowFive, dat de wereld rondreist om toernooien te spelen. De twee Russen worden op verzoek van de FBI gearresteerd als ze op 28 juni 's ochtend hun hotel uit lopen.

De Amerikanen beschuldigen hen van de diefstal van 160 miljoen creditcard- en pinpasgegevens. Hun bende zou die hebben buitgemaakt door het hacken van zeventien bedrijven, waaronder supermarktketens 7-Eleven en Carrefour, de Belgische bank Dexia, en verwerkers van betalingen zoals Heartland en Global Payment.

Door binnen te dringen in hun netwerken en dan ingenieuze onzinnige opdrachten te geven aan de bestanden met klantgegevens (een techniek die bekendstaat als SQL-injectie), rollen de namen en nummers eruit.

Drinkman was volgens de Amerikanen een van de twee hackers van de bende, Smiljanets zou degene zijn geweest die de data verkocht aan wederverkopers. Volgens de Amerikaanse aanklager bracht een Amerikaanse creditcard 10 dollar op, een Europese 50 dollar. Voor grote aantallen rekende Smiljanets een korting.

De kopers verkochten de data op onlinefora door aan zogeheten cashers, die de gegevens naar de magneetstrip van een blanco kaart kopieerden en daarmee geld opnamen.

De Amerikaan Albert Gonzalez werd wegens zijn betrokkenheid bij de Heartland-hack in 2009 al veroordeeld tot twintig jaar cel. 'Get Rich or Die Trying', noemde hij zijn project.

Pas een paar jaar later identificeerden de Amerikanen zijn Russische partners. Met name Smiljanets hield er een vrij publiek leven op na, maar ook Drinkman was prominent aanwezig op de sociale media. Toen de twee naar Amsterdam kwamen, konden Amerikaanse rechercheurs aan de hand van Drinkmans Facebook-foto's zijn hotel traceren. Daarna hoefden hun Nederlandse collega's ze alleen nog aan te houden.

Smiljanets gooide het op een akkoordje met de Amerikanen en vocht zijn uitlevering niet aan. Drinkman wel, en hij zit nu al twee jaar vast in Nederland. Dinsdag bepaalde de Hoge Raad dus dat hij naar de VS mag.

Dat gaat zomaar niet. Rusland zag de afgelopen jaren steeds meer van zijn burgers opgepakt worden voor hackersactiviteiten. Het vaardigde in 2013 zelfs een negatief reisadvies uit. 'Waarschuwing voor Russische reizigers', schreef het ministerie van Buitenlandse Zaken in 2013 in een bulletin. 'De arrestaties van Russische burgers in het buitenland worden steeds frequenter - bedoeld om hen uit te leveren aan de Verenigde Staten. Deze ontvoeringen leiden tot partijdige rechtszaken.'

Stukje politiek

En dus doet ook Rusland die maand ook een uitleveringsverzoek aan Nederland - om Vladimir Drinkman naar Rusland te halen. Ook de Russen beschuldigen hem van fraude. 'Maar in de context van de spanningen tussen Rusland en de VS kan ik me voorstellen dat er een stukje politiek bij zit', zegt Bart Stapert, de Nederlandse advocaat van Drinkman.

Het is nu aan Opstelten om te besluiten waar Drinkman heen gaat. Er zijn wettelijke criteria voor het beoordelen van twee parallelle uitleveringsverzoeken: welk verzoek was er eerder, waar komt de verdachte vandaan, wat is de ernst van de feiten. 'Zo bezien wordt het een gelijkspel', zegt Stapert. 'Strikt juridisch kom je er dus niet uit. Het zal een politieke beslissing worden. Waarbij we de rechtsrelaties met beide landen zullen willen honoreren.'

Complicerende factor is dat de juridische betrekkingen tussen Rusland en de VS danig verziekt zijn - die leveren niemand aan elkaar uit.

Stapert hoopt uit te komen op een compromis, waarbij Nederland zijn rol als handelsland kan vervullen. Drinkman wordt uitgeleverd aan de VS, op voorwaarde dat hij dan terug mag naar Nederland, dat hem vervolgens naar Rusland zal uitwijzen. 'Hoe lang hij daar dan nog zou moeten zitten, kan ik niet beoordelen.'

undefined

Hackers voelen zich beledigd

Nederlandse hackerskringen voelen zich zwaar beledigd door het Openbaar Ministerie. In een online-enquête stellen de openbare aanklagers hacken gelijk aan 'het zonder toestemming inbreken in computers'. Daarmee worden 'wij als beoefenaars van een beroep en hobby afgeschilderd als criminelen', schrijven 21 hackers gepikeerd aan het OM. Zij vinden dat hackers zich 'in de regel bezig houden met constructieve onderwerpen', zoals het testen van beveiligingslekken. Sterker nog, hacken moet vooral als cultuur, als mentaliteit worden gezien: 'Hacken is op creatieve wijze meer doen met techniek dan de makers hadden bedacht.' Ariën Holthuizen, een van de ondertekenaars, erkent dat sommige hackers ook minder edele doelen nastreven. 'Maar hetzelfde kun je zeggen van autobestuurders.'

Het OM is niet van plan iets te veranderen, zegt een woordvoerder: 'We zullen de term hacker in de context van strafbare feiten blijven gebruiken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden