Werd iedereen maar iedere dag wakker met een liedje van Sister Rosetta Tharpe in het hoofd

Zojuist opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame als invloedrijke artiest van jewelste: de vloekende gospelzangeres Sister Rosetta Tharpe. Als je haar hebt gehoord, is er geen weg meer terug, ontdekte de onlangs bekeerde John Schoorl.

Zangeres-gitarist Sister Rosetta Tharpe in New York, ca. 1940. Beeld Getty

Ik heb het logboek erop nageslagen, maar het was toch echt op 20 maart 2017 dat op het terras van de amusante uitspanning Earnestine and Hazel’s aan South Main Street in Memphis de Secret Sister Rosetta Tharpe Society werd opgericht, ver na middernacht. Ik was er trouwens zelf bij, als een van de drie oprichters, terwijl in deze voormalige hoerentent een stevig soulcombo het voor het zeggen had.

Ik had tot deze dag nooit stilgestaan bij de monumentale moves van gitariste en zangeres Sister Rosetta Tharpe (1915-1973), petemoei van de rock-’n-roll.

Tijdens deze trip langs de hoogtepunten van muziekmekka Memphis – Graceland, Stax-studio’s en nog veel meer episch spul – wordt de muziekgeschiedenis één rockende, soulvolle, bluesgerelateerde jambalaya. Omringd door zo veel rebelse ritmes, een amalgaam van uitzonderlijke uit de katoenvelden voortgekomen talenten, is het kaf niet meer van het koren te scheiden.

Alles is prachtig, allemachtig authentiek en waardevol. Waar nog niet zo lang geleden in het zuiden van Amerika het (muzikale) verleden als last werd gezien, dient er nu geen ouwe sok van Aretha Franklin of Jerry Lee Lewis meer ongezien te blijven – en dat is maar goed ook.

Brittany Howard, Questlove en Felicia Collins tijdens een tributeconcert voor Sister Rosetta Tharpe op 14 april 2018 in Cleveland, Ohio. Beeld Getty

En opeens was daar dus deze dag Sister Rosetta Tharpe in het Rock ’n’ Soul Museum in het centrum van de stad. Whiiieeeaah! In zwart-wit was op een klein scherm een ferme zwarte dame te zien (met blonde dan wel rode pruik als bonus) in een lichtgevend wit omhulsel. Ze had een gitaar vast, die ze ongemeen venijnig vervormd liet rocken. En met haar krachtige stem kon ze zomaar de puntmutsen van een volledige Ku-Klux-Klanafdeling omverblazen.

Alle blueszangers, soulcrooners, en rockabillyhelden uit Memphis vervaagden in deze zijbeuk van het museum, terwijl alhier het bestaan van Sister Rosetta Tharpe in mijn gezicht werd geduwd. I saw the light – zo zong ze het zelf. Ik zag het licht, een niet-religieus gospellicht. Hoe was het mogelijk haar al decennialang  niet te hebben gekend? Er was geen weg meer terug.

Geen opschepperij, maar dankbaarheid

Op pad in Memphis met muziekkenners is er altijd iemand die Al Green in zijn eigen kerk de hand heeft geschud, op de stoel heeft gezeten van de man die de tweede plaat van Big Star heeft geproduceerd, en er rollen krankzinnige details over de vrouw van de bassist van Elvis Presley over tafel.

Over Sister Rosetta Tharpe viel nu niet op te scheppen; er viel alleen dankbaarheid te voelen dat we eindelijk tot haar waren gekomen. Zo ging het echt, in alle verbazing. Met een glas bourbon in de hand verenigden we ons ’s nachts in de Secret Sister Rosetta Tharpe Society, met de 31-jarige Franse muziekfreak Thomas E. Florin als voorzitter, bijgestaan door twee Nederlandse soortgenoten.

Nadien ontdekten we pas dat 20 maart de dag van haar geboorte was, in 1915 in Cotton Plant, zo’n anderhalf uur rijden van Memphis. Ze zou die oprichtingsdag dus 102 zijn geworden, als ze niet in 1973 eenzaam en geluidloos was gestorven, één been afgezet wegens de diabetes, nadien op een begraafplaats in Philadelphia eeuwig verzonken onder een kleine grauwe steen.

Geen geheim

Doe nou niet alsof dit een reusachtige ontdekking is, of iets wat je geheimzinnig voor jezelf wilt houden. Sister Rosetta was allesbehalve een geheimtip voor een exclusieve compagnie, bij leven en ook daarna, ook al verwijst de naam van de jongensclub hiernaar. Want houd je vast, hier volgt de ultieme opsomming van door haar aangeraakten. Chuck Berry had zijn gitaarspel van haar gejat. Little Richard mocht aan haar hand optreden. Johnny Cash aanbad haar. Elvis Presley kon zijn ogen niet van haar fingerpickin’ gitaarwerk af houden. Bob Dylan noemde haar ‘een goddelijke vrouw’ en ‘een machtige natuurkracht’.

Ver na haar dood verscheen in 2003 een tributeplaat, in 2007 een geweldige biografie en in 2011 een documentaire. Haar muziek is weldadig voorradig, ze staat op een postzegel en er bestaat inmiddels een Sister Rosetta Tharpe Day.

Dat kan allemaal wel zijn, maar als je de eerste keer van haar notie neemt, dan voelt dat aan als een persoonlijke boodschap van Sister Rosetta Tharpe. Die wil je voor jezelf houden, die wil je in een doosje doen, met een strik eromheen. Biograaf Gayle Wald beschreef haar overrompelende charisma en ‘jaw-dropping talent’ in Shout, Sister, Shout!: ‘Ze blonk uit als een luidruchtige vrouw: luidruchtig als artiest, luidruchtig in haar persoonlijkheid.’

Nog een voorbeeld van de bruisende indruk die ze maakte. Al lang rijk en beroemd in Amerika trad ze op met de Blues and Gospel Train in Manchester, in 1964. De Engelse jeugdbeweging stond in die tijd op kickstart, alle Amerikaanse muzikale exotica werd geabsorbeerd en eigen gemaakt. The Beatles veroverden de wereld, The Rolling Stones brachten hun debuutplaat uit, vet geïnspireerd op Amerikaanse rhythm-and-bluesvoorbeelden. En daar was Sister Rosetta Tharpe, spelend op een Engels perron in Noord-Engeland: Didn’t It Rain. Op YouTube is het terug te zien, dit optreden, met haar overdonderende en vreugdevolle stem, en een Gibson SG-gitaar ronkend als een dolgedraaide grasmachine. Het publiek zette die dag de nagels in de banken. Dit was wildheid van een ander niveau, uit een parallel universum.

Ongebonden, rauw en onberekenbaar

Elke teenager van toen wilde voortaan als Sister Rosetta Tharpe zijn, ongebonden, rauw en onberekenbaar.

Houd in je achterhoofd dat de toen 49-jarige zangeres al een tijdje bezig was in de muziek. Als dochter van een zingende evangelist moest ze mee op pad en meezingen. Samen kwamen ze bij de Church of God in Christ in Chicago. Daar ontdekte ze dat er naast de kerk een wereld was met jazz en blues en nachtclubs. Ongehinderd stapte ze over van de gospel naar het seculiere werk, tot schrik van de kerkgangers. En in de jaren dertig trok ze naar New York, waar ze optrad met Cab Calloway, Duke Ellington en Count Basie.

Toen Elvis nog een luier om zijn heupen had, nam Sister Rosetta Tharpe in 1938 Rock Me op – misschien wel het allereerste rock-’n-rollnummer ooit. Hoor haar verontrustend grommen in dit nummer, daar geeft een doorsneerocker heden ten dage zijn linkerarm voor.

Nog grover in de mond werd ze met I Want a Tall Skinny Papa, het expliciet uitgesproken vleselijke verlangen was aan de winnende hand in de spirit van de zangeres. Ze groeide uit tot een sensatie, trad op in kerken en balzalen, voor blank en zwart publiek, ongekend voor een zwarte vrouw die ‘als een man’ gitaar speelde en kon vloeken als een bootwerker. Genres bestonden voor haar niet. Ze mengde muzieksoorten als gospel, jazz en blues – een unieke cross-overartiest, zoals Elvis dat in de jaren vijftig ook zou worden.

Hartstocht

Ondanks haar enorme succes in de jaren veertig en vijftig wilde het met de liefde niet erg lukken. Twee huwelijken sneuvelden en ook in haar seksualiteit bleek ze haar eigen mores te hebben, al dan niet monogaam, homo of hetero. Lange tijd had ze een relatie met een andere zangeres. Toen die ook stukliep, kwam een muziekpromotor in 1951 met het idee munt te slaan uit haar turbulente en breed uitgemeten zoektocht naar hartstocht: een trouwpartij in het honkbalstadion van Washington. Er was alleen een probleem: er was geen bruidegom. Die werd spoorslags gevonden en voor het oog van 25 duizend betalende bezoekers, gaf ze haar jawoord – hetgeen was te horen op de goed verkochte plaat die van de ceremonie werd gemaakt.

Deze bruidegom, Russell Morrison, werd als bonus haar manager en zorgde ervoor dat haar loopbaan volkomen doodliep, een ongekende wanprestatie. Er was nog een korte opleving, door buitenlandse interesse, waarna haar gezondheid het vervolgens liet afweten en ze in 1973 overleed.

Koude rillingen

Toen duidelijk werd dat Sister Rosetta Tharpe zou toetreden tot de Rock and Roll Hall of Fame, is er binnen de Secret Sister Rosetta Tharpe Society geen moment overwogen om acuut een jaarvergadering te houden. Voorzitter Florin en secretaris Martin Schäfer (Santpoort-Noord, 46) lieten beiden weten ‘daar niks feestelijks in te zien’. ‘Het werd verdomme een keer tijd dat haar de hoogste eer toekomt’, aldus de secretaris. Schäfer gunt muziekliefhebbers vooral een prachtig ontwaken; hoe vaak wordt hij niet wakker met een schitterend liedje van ‘The Sister’ in zijn hoofd. ‘En dan zijn er altijd weer die koude rillingen.’

Naast Sister Rosetta Tharpe, die als early influence wordt toegelaten tot de Rock and Roll Hall of Fame in Cleveland, zijn er nog vijf uitverkorenen van de ‘The Class of 2018’, waaronder de Amerikaanse bands Bon Jovi en The Cars en de Britten van Dire Straits en The Moody Blues. De meeste opzienbarende artiest – naast Sister Rosetta Tharpe – die in het rock-’n-rollzonnetje is gezet, is zangeres en pianist Nina Simone (1933-2003), ook wel bekend als the high priestess of soul.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden