Drama

Werckmeister harmóniák

Een circus in Oost-Europa

Béla Tarrs werk is een permanente zoektocht naar eigenheid. Het handelsmerk van de Hongaar is zijn typische stijl, met personages die eruit zien zoals ze zich gedragen.

Ook in Werckmeister harmóniák (145 minuten) lopen ze weer rond, mannen en vrouwen die zijn terechtgekomen in een leven dat te groot voor hen is. En net als in Satanstango, Tarrs zeveneneenhalf uur durende epos uit 1994, vallen inhoud en vorm helemaal samen. In opnieuw lang aanhoudende shots, waarin postbode Janos Valushka op de voet wordt gevolgd bij diens avonturen in een op drift geraakt land.

Vanaf de eerste, vijftien minuten durende café-scène zuigt Tarr zijn publiek de wereld in van een onbestemde Oost-Europese stad, waar het altijd 20 graden vriest. De komst van een circus met twee attracties - een dode, kolossale walvis en een geheimzinnige prins - doet de onvrede onder de burgers oplaaien. Zij willen veranderingen, en gaan over op geweld, wat er bij Tarr uitziet als een parade van bleke, nietsontziende mannen, die pas halt houden als hun volgende slachtoffer, zich verstoppend achter een gordijn, een naakte, oude man blijkt te zijn. Zoveel weerloosheid maakt zelfs van woestelingen weer mensen.

Werckmeister harmóniák herbergt meerdere gedenkwaardige scènes. De kracht van Tarrs stijlvolle regie - massief zwart-wit, zorgvuldig gechoreografeerde shots, extreem lange shots en camerarijders - is zo groot dat de kunstmatigheid ervan meteen vergeten is.

Een wandeling van de ene lokatie naar de andere is in Werckmeister harmóniák ook echt een minuten durende wandeling. Tarrs keuze om zoveel tijd te nemen geeft de bioscoopbezoeker de kans zich de werkelijkheid van de personages eigen te maken.

Met Werckmeister harmóniák voltooit Béla Tarr de trilogie die hij met Damnation (1987) en Satantango (1994) begon. Ook die films maakte hij in samenwerking met de Hongaarse schrijver Lásló Krasnahorkai, voor wie het verschil tussen beschaving en chaos minimaal is.

Net als in Satantango duikt er in Werckmeister harmóniák een valse messias op, een thema dat zich leent voor sombere interpretaties.

Toch is dat niet de kern van Tarrs regie. Dat de mensheid neigt tot het kwaad, is alom bekend. Het betoverende van Werckmeister harmóniák is dat een droefgeestige scène met dronken mannen uitwist wat daarvoor nog indruk maakte.

Zo ontroerend en zo mooi is hun poging om een zonsverduistering na te spelen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden