InterviewMaker Koot & Bie Encyclopedie

Welke typetjes van Koot & Bie zouden ook nog goed in 2020 passen?

Welke types van Kees van Kooten en Wim de Bie zouden ook nog goed in 2020 passen? Richard Groothuizen, auteur van de Koot & Bie Encyclopedie, kiest zijn vijf favorieten. 

Van Kooten en de Bie als Frank en Carla.Beeld Screenshot VPRO

Waarom zijn in Engeland en Amerika in de boekhandel allerlei naslagwerken van beroemde tv-series te vinden, maar is in Nederland niet zo’n boek gemaakt over het legendarische televisieduo Van Kooten en De Bie? Dat vroeg Richard Groothuizen, film- en videoresearcher bij de publieke omroep en fervent Koot en Bie-liefhebber, zich jarenlang af. ‘Ik heb altijd gezegd: als niemand dat bijhoudt, dan ga ik het zelf doen’, vertelt Groothuizen (63). Al in 1987 begon hij, toen nog samen met omroepcollega Evert Vermeer, met het spitten in de archieven van de Vara en de VPRO. Ze werkten tot 1992 aan het verzamelen van materiaal, maar een boek kwam er niet. Van Kooten en de Bie gaven geen toestemming, ze hadden er geen behoefte aan om terug te blikken. Het verzamelde materiaal verhuisde voor 25 jaar naar de zolder van Groothuizen.

‘In 2017 zag ik de compilatie Van Kooten en De Bie zetten de pruimen op sap op tv, een verzameling van hun sketches rond het thema erotiek, met o.a. Maison Pretty Boy en het gesprek tussen Diana Charité en Martin Simek . Ik dacht: wat waren die gasten toch goed! De volgende dag ben ik naar zolder gegaan, heb het manuscript opgezocht en besloot: ik ga er gewoon mee verder en het afmaken.’

Drie jaar lang werkte Groothuizen intensief aan zijn encyclopedie. Het eindresultaat ligt nu wél in de winkel. Het is een prachtig vormgegeven naslagwerk op ‘formaat stoeptegel’ geworden, 500 pagina’s lang, met een alfabet van alle typetjes en andersoortige lemma’s, gevolgd door een gedetailleerde inhoud van alle tv-uitzendingen van Van Kooten en de Bie tussen 1966 en 1998, met als bonus ook nog de drie solojaren van De Bie.

Het is al vaker geconstateerd: veel van de Koot & Bie-typetjes lijken tijdloos. Voor de Volkskrant selecteerde Groothuizen vijf favoriete personages die ook nog goed in 2020 zouden passen:

Dr. Clavan (Kees van Kooten)

Richard Groothuizen: ‘Deze Oost-Europa-deskundige maakte voor het eerst zijn opwachting in 1989, na de val van de Muur. Toen was hij technisch werkloos geworden, want het hele oosten van Europa viel uit elkaar in allerlei aparte staten. Clavan was gebaseerd op het stereotype figuur van ‘de deskundige’ uit actualiteitenrubrieken. Zijn kenmerk is dat je nooit ook maar iets wijzer van hem wordt: hij herformuleert de vraag die hem wordt gesteld, husselt het door elkaar, en dat was dan zijn antwoord.

‘Ook in de coronacrisis zie ik regelmatig een dr. Clavan-achtig type opduiken. Vorige week nog werd op tv een professor een vraag gesteld over het nieuwe vaccin. Die man ging de vraag heel stroperig en traag herformuleren. Er kwam geen antwoord. Toen dacht ik: heeft hij Van Kooten en de Bie nooit gezien?’

De Vieze Man (Kees van Kooten)

‘Een razend populair typetje, dat in 19 sketches te zien was. Een verwaarloosde, ongeschoren man in lange jas, die niet zelden seksueel getinte opmerkingen maakte. De inspiratie werd Kees van Kooten in de schoot geworpen. In 1981 liet hij zijn hond uit in het Spanderswoud in Hilversum en kwam hij een man tegen die schichtig om zich heen keek en zei: ‘Ga je dat pad af? Moet je niet doen, daar zijn twee homo’s bezig met elkaar.’ Kees ging kijken en zag niemand, de man had het verzonnen. Toen hij diezelfde dag nog aan zijn grimeur Arjen van der Grijn vertelde over het voorval, zei Van der Grijn: ‘Wij kunnen wel wat met zo’n type.’

‘Ik zie tegenwoordig veel Vieze Mannen lopen. Laatst nog zag ik in het winkelcentrum in Hilversum zo’n morsig type lopen hamsteren.’

Jacobse & Van Es (Kees van Kooten en Wim de Bie)

‘De Haagse ‘vrije jongens’ F. Jacobse en Tedje van Es, het beroemde duo dat op allerlei sluwe manieren en met louche handeltjes geld probeerde bij te verdienen. Kees heeft ooit verteld wat de reden is om Jacobse & Van Es in het programma te hebben: zij belichamen de verloedering van Nederland. Zoals malafide tuinbedrijfjes die je huis komen klaarmaken voor de winter, of de frauderende loodgieters. Zij laten zien wat er mis is in Nederland.

‘In 1979 boekten Jacobse & Van Es groot succes met de Tegenpartij, de politieke partij voor ‘alle Nederlanders die niet meer tegen Nederland kenne’. Altijd als ik sindsdien de opkomst heb gezien van politici als Rita Verdonk, Geert Wilders of Thierry Baudet, moest ik aan Jacobse & Van Es denken. Om de zoveel jaar zie je iemand opstaan om in de politiek het geluid van het volk te vertegenwoordigen. Het is van alle tijden.’

Aad van der Naad (Wim de Bie)

‘Dit is mijn persoonlijke favoriet. Aad van der Naad was de vakbondsleider, gebaseerd op de FNV-vakbondsleider Jaap van de Scheur. Wim de Bie transformeert volkomen geloofwaardig, met een grote snor, halflang haar en een gegroefde kop. Met zijn schorre stem lijkt het alsof hij net het hele Malieveld vol stakers heeft toegesproken. Aad heeft dat empathische, dat herkenbare volkse. Dat vind ik aandoenlijk.

‘In de huidige crisis mis ik een type als Aad van der Naad. Ik zie op dit moment niemand die daar ook maar enigszins bij in de buurt komt. Aad is iemand die vertrouwen geeft, die mensen kan toespreken, hij is puur. Ik zie het hem al zeggen, terwijl hij een sjekkie rolt: ’Mensen moeten gewoon eigen verantwoordelijkheid nemen. Als je toch 1,5 meter afstand houdt, mensen.’ Als Aad dat zou zeggen, zou iedereen het meteen doen.’

Carla en Frank van Putten (Kees van Kooten en Wim de Bie)

‘De moeder en zoon die muurvast aan elkaar zitten geplakt. Frank wil op avontuur, en bovenal wil hij een vriendin, maar zijn moeder Carla heeft last van het legenestsyndroom, ze kan niet alleen zijn. Elke prikkel die Frank krijgt, wordt door haar afgeschermd. Als je moeder apart hoort praten heeft ze heus het beste met Frank voor, maar wat Carla doet is een beperking van het leven dat Frank wil.

‘Carla van Putten werd al geïntroduceerd in 1985, in de uitzending rond Valentijnsdag, dan zie je haar door Parijs wandelen. In 1987 leerden we dat ze is gescheiden, en in 1990 krijg je voor het eerst Frank & Carla. ‘Daar ben ik voor behandeld’, zegt Frank voortdurend, en ik ben ervan overtuigd dat hij is behandeld voor het lijden na die scheiding van zijn vader en moeder. Dat krijg je als je alle stukjes achter elkaar zet: je ziet de rode draad bij die personages zich openbaren.’

‘Hoe het in 2020 met Carla & Frank zou zijn? Die wonen nog steeds bij elkaar, daar twijfel ik niet aan. Er is geen kans op verandering. Dit is hun lot.’

Ongeautoriseerd

‘Gegarandeerd ongeautoriseerd’ staat er op de cover van de Koot & Bie Encyclopedie. Het is een variatie op de bekende mattenklopper met de tekst ‘goedgekeurd door het Simplisties Verbond’, aldus Richard Groothuizen, die voor zijn encyclopedie geen officiële toestemming of medewerking heeft gekregen van Kees van Kooten en Wim de Bie. De Bie reageerde op Twitter: ‘Simplisten Opgelet! Er ligt een zogeheten Koot & Bie Encyclopedie in de boekhandel. Op simpelsite.nl echter valt van oudsher (en gratis) het geautoriseerde overzicht van ons werk te genieten. Kees van Kooten en Wim de Bie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden